Đền Mai Bảng: Lời nguyện giữa sóng biển hơn 200 năm

Buổi sớm ở vùng biển Cửa Lò thường bắt đầu bằng tiếng sóng vỗ đều vào bờ cát, bằng mùi mặn của gió biển len qua từng mái nhà, và bằng những bước chân lặng lẽ của ngư dân hướng về một nơi quen thuộc – đền Mai Bảng. Ở đó, trước mỗi chuyến ra khơi, họ thắp một nén hương, gửi gắm niềm tin giản dị mà bền bỉ: mong biển hiền, gió thuận, thuyền về đầy cá.

Ngôi đền ấy đã đứng đó hơn hai thế kỷ. Từ năm 1780, khi chỉ là một gian nhà mái tranh đơn sơ giữa vùng đất còn hoang sơ, đền Mai Bảng dần được bồi đắp qua thời gian, qua những lần trùng tu, mở rộng dưới triều Nguyễn để trở thành một công trình bề thế với thượng điện, trung điện, hạ điện xếp theo thế “tam” trang nghiêm. Nhưng với người dân nơi đây, giá trị của đền không nằm ở quy mô hay kiến trúc, mà ở cảm giác thân thuộc – như một phần máu thịt của làng biển.

Người ta kể rằng, từ bao đời nay, trước khi dong thuyền ra khơi, ngư dân đều tìm đến đền. Không ai bảo ai, việc ấy dần trở thành một thói quen, rồi thành nếp sống. Trong làn khói hương mỏng, họ khấn những điều rất đỗi đời thường: một chuyến biển bình an, một mùa cá thuận lợi, một gia đình đủ đầy. Có người đi biển mấy chục năm, có người mới theo cha, theo anh ra khơi, nhưng tất cả đều chung một niềm tin – rằng ở nơi này có những đấng linh thiêng dõi theo và chở che.

Đền thờ Lê Khôi, vị tướng tài ba gắn với khởi nghĩa Lam Sơn, cùng nhiều vị thần bảo hộ như Thủy Tinh phu nhân, Chế Thắng phu nhân và các bậc tiền nhân khai cơ lập làng. Những cái tên ấy, với người nơi khác có thể chỉ là lịch sử, nhưng với người dân Cửa Lò, đó là ký ức sống động, là cội nguồn gắn bó với từng tấc đất, từng con sóng.

Có lẽ vì thế, nghi thức cầu ngư tại đền Mai Bảng không chỉ là một nghi lễ. Nó là cách mà người dân đối thoại với biển cả, với thiên nhiên và với chính nỗi lo thường trực của mình. Biển không phải lúc nào cũng hiền hòa. Những cơn sóng lớn, những ngày giông gió luôn rình rập phía chân trời. Và trong những bất định ấy, niềm tin tâm linh trở thành điểm tựa – âm thầm nhưng vững chắc.

Mỗi năm, khi tháng Hai âm lịch về, cả vùng biển như khoác lên mình một không khí khác. Lễ hội đền Mai Bảng diễn ra, không ồn ào phô trương, nhưng đủ để làm ấm lại ký ức của bao thế hệ. Đặc biệt, nghi thức cầu ngư vào ngày 11/2 âm lịch luôn là khoảnh khắc được mong chờ nhất.

Hàng chục con thuyền neo mình trên mặt nước, cờ phướn rực rỡ trong gió. Tiếng trống, tiếng chiêng hòa cùng tiếng sóng tạo nên một âm thanh vừa linh thiêng, vừa gần gũi. Những người đàn ông từng trải đứng trang nghiêm, những người phụ nữ lặng lẽ dõi theo, còn lũ trẻ thì háo hức xen lẫn tò mò. Tất cả hòa vào nhau, tạo nên một bức tranh sống động của đời sống tâm linh miền biển.

Trong dòng người ấy, có những cụ già đã gắn bó cả đời với đền. Như ông Nguyễn Thanh Y, người thủ từ đã ngoài bảy mươi tuổi, vẫn đều đặn chăm lo hương khói mỗi ngày. Với ông, việc lễ hội được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia không chỉ là niềm tự hào, mà còn là sự khẳng định rằng những giá trị mà người dân gìn giữ bao đời nay vẫn còn nguyên ý nghĩa.

Đền Mai Bảng không chỉ là nơi thờ tự. Đó còn là không gian văn hóa cộng đồng, nơi kết nối con người với con người. Những ngày lễ hội, người đi xa cũng tìm về. Những cuộc gặp gỡ, những câu chuyện cũ mới đan xen, làm nên một sợi dây gắn kết bền chặt mà không phải nơi nào cũng có.

Bên cạnh phần lễ trang nghiêm là phần hội rộn ràng. Những trò chơi dân gian như đẩy gậy, quét oản, thi đan lưới, nướng cá… không chỉ để vui, mà còn gợi nhắc về một đời sống lao động gắn liền với biển. Ở đó, người ta thấy lại hình ảnh của cha ông, của những ngày tháng vất vả nhưng đậm tình người.

Thời gian trôi đi, Cửa Lò hôm nay đã đổi thay nhiều. Những con đường rộng mở hơn, du khách tìm đến đông hơn, nhịp sống cũng nhanh hơn. Nhưng giữa những đổi thay ấy, đền Mai Bảng vẫn giữ cho mình một nhịp điệu riêng – chậm rãi, trầm lắng.

Việc lễ hội được ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia không chỉ là một danh hiệu, đó là cơ hội để những giá trị ấy được bảo tồn và lan tỏa. Khi du khách đến đây, họ không chỉ tham quan một ngôi đền cổ, mà còn chạm vào một phần đời sống tinh thần của người dân miền biển.

Ông Phùng Đức Nhân, lãnh đạo địa phương, từng chia sẻ rằng việc phát huy giá trị của lễ hội gắn với phát triển du lịch là một hướng đi quan trọng. Nhưng có lẽ, điều cốt lõi hơn vẫn là giữ được cái hồn của lễ hội – sự chân thành, mộc mạc và niềm tin không phô trương.

Bởi suy cho cùng, điều khiến đền Mai Bảng tồn tại bền bỉ suốt hàng trăm năm không phải là những bức tường hay mái ngói, mà là niềm tin của con người. Niềm tin ấy được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, lặng lẽ mà sâu sắc, như mạch nước ngầm nuôi dưỡng cả một vùng đất.

Và mỗi sớm mai, khi những con thuyền lại chuẩn bị rời bến, khói hương ở đền vẫn bay lên, mỏng nhẹ giữa gió biển. Trong khoảnh khắc ấy, người ta hiểu rằng, dù cuộc sống có đổi thay đến đâu, vẫn có những giá trị ở lại – như một điểm tựa để con người vững lòng bước tiếp giữa trùng khơi.