Nghị quyết 18: Quản trị xã hội hiện đại gắn liền với chủ quyền dữ liệu

Quản trị xã hội hiện đại gắn với chủ quyền dữ liệu

Quản trị xã hội là một trong những nội dung mà Nghị quyết số 18, Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV nhấn mạnh yêu cầu xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển xác định yêu cầu tích cực, chủ động hội nhập, tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm, tri thức và thành tựu quốc tế về xây dựng, quản trị xã hội phù hợp với điều kiện Việt Nam...

Theo Trung tướng, GS.TS Trần Vi Dân, Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương, thành viên Ban Nghiên cứu chuyên đề giúp việc Bộ trưởng Bộ Công an, việc tham khảo kinh nghiệm quốc tế là xu thế tất yếu.

Tuy nhiên, Việt Nam không sao chép mà lựa chọn những mô hình phù hợp với thể chế chính trị, nền tảng tư tưởng, điều kiện phát triển và bản sắc văn hóa dân tộc.

Theo ông, mọi công nghệ và mô hình quản trị mới khi được áp dụng phải lấy người dân làm trung tâm, hướng đến nâng cao chất lượng cuộc sống, bảo đảm an sinh xã hội và phát triển bền vững.

“Xây dựng nền quản trị hiện đại không chỉ là ứng dụng công nghệ mà còn là sự chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ; lấy minh bạch và lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo”, GS. TS Trần Vi Dân nhấn mạnh.

Nghị quyết 18 của Bộ Chính trị cũng đặt ra yêu cầu ứng dụng khoa học, đổi mới sáng tạo và khai thác dữ liệu trong quản trị xã hội. Song bối cảnh AI và dữ liệu lớn đang làm thay đổi phương thức quản trị trên toàn cầu, theo Trung tướng Trần Vi Dân, Việt Nam cần chuẩn bị đồng bộ nhiều điều kiện để vừa xây dựng nền quản trị hiện đại, vừa bảo đảm an ninh quốc gia và chủ quyền dữ liệu.

Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý về chủ quyền số, trong đó trọng tâm là chủ quyền dữ liệu; kiểm soát chặt chẽ việc lưu chuyển dữ liệu xuyên biên giới; bảo đảm dữ liệu quốc gia và dữ liệu công dân được lưu trữ.

Bên cạnh đó, cần từng bước làm chủ hạ tầng công nghệ bằng các sản phẩm công nghệ lõi trong nước; phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt.

Một yêu cầu quan trọng khác là xây dựng hệ thống phòng thủ an ninh mạng hiện đại, ứng dụng công nghệ trong nước kết hợp lực lượng chuyên trách có trình độ cao để giám sát, phát hiện, ngăn chặn và xử lý sớm các cuộc tấn công vào hạ tầng dữ liệu chiến lược.

“Yếu tố quyết định thành công của chuyển đổi số trong quản trị xã hội vẫn là con người. Vì vậy, cần đào tạo đội ngũ chuyên gia công nghệ”, theo Trung tướng Trần Vi Dân.

Chủ động đề xuất sáng kiến trên các diễn đàn quốc tế

Không chỉ hướng tới hoàn thiện mô hình quản trị trong nước, Nghị quyết 18 còn đặt mục tiêu Việt Nam chủ động tham gia xây dựng các chuẩn mực và cơ chế hợp tác quốc tế về an ninh con người và phát triển bền vững.

Theo Trung tướng Trần Vi Dân, tư tưởng chiến lược của Nghị quyết số 18-NQ/TW không chỉ định hình mô hình phát triển trong nước mà còn mang giá trị tham chiếu sâu sắc cho quốc tế để chủ động dẫn dắt, tham gia xây dựng các chuẩn mực toàn cầu về an ninh con người và phát triển bền vững, Việt Nam có thể thúc đẩy 4 sáng kiến trọng tâm.

Trước hết là thúc đẩy xây dựng các chuẩn mực về an ninh con người trên không gian số. Việt Nam có thể phát huy vai trò tiên phong trong việc triển khai Công ước Hà Nội, đồng thời đề xuất khung chuẩn mực quốc tế về bảo vệ dữ liệu cá nhân và cơ chế phối hợp đa phương phòng, chống tội phạm công nghệ cao xuyên biên giới.

Tiếp đó là hình thành mạng lưới quản trị rủi ro phi truyền thống thông qua cơ chế cảnh báo sớm trong khu vực, chia sẻ kinh nghiệm ứng phó thiên tai theo phương châm “bốn tại chỗ”, góp phần nâng cao khả năng ứng phó của các quốc gia trước những nguy cơ ngày càng gia tăng.

Ở lĩnh vực công nghệ, Việt Nam có thể tiên phong đề xuất khung đạo đức AI lấy con người làm trung tâm, đồng thời thúc đẩy thành lập quỹ hỗ trợ chuyển đổi số bao trùm nhằm tạo cơ hội tiếp cận công nghệ bình đẳng, không để ai bị bỏ lại phía sau.

Đối với an ninh sinh thái và an ninh lương thực, ông đề xuất xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu môi trường theo thời gian thực tại hạ lưu sông Mê Kông, góp phần hình thành chuẩn mực chung về bảo vệ tài nguyên nước.

Theo Trung tướng Trần Vi Dân, các thách thức như tội phạm công nghệ cao, lừa đảo trực tuyến, an ninh mạng, biến đổi khí hậu và dịch bệnh đều tác động trực tiếp đến quản trị xã hội, đòi hỏi hợp tác quốc tế sâu rộng hơn. Để ứng phó hiệu quả với các hiểm họa xuyên quốc gia đang đe dọa trực tiếp đến an ninh con người và sự ổn định của xã hội, Việt Nam cần thúc đẩy hợp tác quốc tế tập trung vào bốn lĩnh vực ưu tiên cốt lõi.

Thứ nhất là thực thi pháp lý số. Việt Nam cần phát huy vai trò tiên phong trong triển khai các cơ chế của Công ước Hà Nội về chống tội phạm mạng; thiết lập mạng lưới chia sẻ chứng cứ điện tử 24/7 nhằm đấu tranh hiệu quả với các đường dây lừa đảo xuyên biên giới.

Thứ hai là chủ động tham gia xây dựng các chuẩn mực toàn cầu về AI và công nghệ số, thúc đẩy khung đạo đức AI lấy con người làm trung tâm, đồng thời kiểm soát việc lạm dụng công nghệ để thao túng thông tin hoặc xâm phạm chủ quyền dữ liệu.

Thứ ba là mở rộng hợp tác về quản trị rủi ro thiên tai và dịch bệnh, chia sẻ kinh nghiệm từ Chiến lược tổng thể quốc gia về phòng ngừa, ứng phó các thách thức an ninh phi truyền thống; thúc đẩy cơ chế cảnh báo sớm nhằm chuyển mạnh từ ứng phó sang chủ động phòng ngừa.

Thứ tư là tăng cường hợp tác về an ninh sinh thái thông qua chia sẻ dữ liệu môi trường và thủy văn theo thời gian thực tại lưu vực sông Mê Kông, góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước và an ninh lương thực khu vực.

Hội nhập nhưng giữ vững bản sắc và nền tảng tư tưởng

Việc hội nhập quốc tế sâu rộng sẽ luôn đi kèm thời cơ và thách thức, song tinh thần Nghị quyết 18 với yêu cầu vừa giữ vững bản sắc văn hóa, nền tảng tư tưởng và bảo đảm an ninh xã hội.

Theo Trung tướng Trần Vi Dân, để quá trình triển khai Nghị quyết 18 hiệu quả phải bảo đảm mở rộng hợp tác nhưng vẫn giữ vững độc lập, chủ quyền. Ông cho rằng, trước hết cần bảo vệ vững chắc chủ quyền tư pháp quốc gia, chủ quyền dữ liệu và an ninh mạng.

Trong hợp tác về AI và công nghệ lõi, cần thiết lập cơ chế kiểm định thuật toán, giám sát chặt chẽ các luồng dữ liệu quan trọng, phòng ngừa nguy cơ cài cắm mã độc hoặc thao túng dữ liệu, ảnh hưởng đến nhận thức xã hội và các giá trị văn hóa truyền thống.

“Trong hợp tác đào tạo nguồn nhân lực cho nền quản trị hiện đại, phải chú trọng bồi dưỡng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, làm chủ công nghệ, đủ năng lực tiếp thu tinh hoa thế giới”, ông nhấn mạnh.