Tre, ngói... hồi sinh trong làn sóng kiến trúc bền vững

Mái ngói truyền thống của Việt Nam với những vật liệu quen thuộc như tre, đất, gạch đang dần trở lại trong kiến trúc đương đại, khi xu hướng xây dựng bền vững và thân thiện môi trường được chú trọng hơn.

Tại Việt Nam, nhiều công trình gần đây lựa chọn các vật liệu bản địa thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào bê tông, xi măng, vốn chiếm ưu thế trong nhiều thập kỷ qua. Không chỉ mang lại bản sắc, các vật liệu này còn giúp cải thiện vi khí hậu, giảm tác động môi trường và phù hợp với điều kiện tự nhiên.

Xu hướng này được thể hiện rõ trong các dự án của kiến trúc sư Đoàn Thanh Hà (H&P Architects), người vừa được vinh danh tại Giải thưởng Toàn cầu về Kiến trúc bền vững 2026.

Giải thưởng được trao tại Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ) ngày 15/4, ghi nhận những thực hành kiến trúc gắn với bối cảnh tự nhiên và văn hóa, đồng thời đề cao vai trò của kiến trúc trong việc chuyển đổi cách sử dụng tài nguyên và tổ chức không gian sống.

Trong các công trình của mình, kiến trúc sư Đoàn Thanh Hà sử dụng nhiều vật liệu truyền thống như ngói, tre, đất, đá và gạch. Những chất liệu từng phổ biến trong kiến trúc dân gian này được tái ứng dụng theo cách mới, kết hợp với kỹ thuật hiện đại để đáp ứng nhu cầu sử dụng hiện nay.

Các dự án như “Không gian ngói”, “Nhà hang gạch” hay mô hình kiến trúc gắn với nông nghiệp cho thấy cách tiếp cận tận dụng vật liệu địa phương để tạo ra không gian gần gũi, chi phí hợp lý và dễ thích ứng với điều kiện sống.

Theo đánh giá của ban giám khảo, điểm đáng chú ý trong dự án của kiến trúc sư là khả năng “tái khám phá và kích hoạt lại các vật liệu truyền thống”, trong đó mái ngói, một biểu tượng quen thuộc của kiến trúc Việt, được đưa trở lại trong những công trình mang tính thử nghiệm và sáng tạo.

Cách tiếp cận này được gọi là “công nghệ phù hợp” (right tech), kết hợp giữa tri thức bản địa và cải tiến kỹ thuật, hướng tới các giải pháp xây dựng bền vững, tiết kiệm và dễ tiếp cận với nhiều nhóm người sử dụng.

Trong bối cảnh ngành xây dựng chịu áp lực giảm phát thải, việc quay trở lại với các vật liệu tự nhiên như ngói, tre hay đất được xem là một hướng đi tiềm năng. Những vật liệu này không chỉ thân thiện môi trường mà còn góp phần tạo nên không gian sống gần gũi, phù hợp với khí hậu nhiệt đới.

"Tôi hi vọng có thể góp phần đưa kiến trúc trở nên dễ tiếp cận hơn với mọi người, không phải như một sản phẩm xa xỉ mà là một quyền cơ bản giúp cải thiện chất lượng sống, đặc biệt với các cộng đồng dễ bị tổn thương", kiến trúc sư Đoàn Thanh Hà chia sẻ.

Ông nhấn mạnh việc thúc đẩy sử dụng vật liệu và công nghệ phù hợp với điều kiện địa phương, kết hợp giữa kỹ thuật truyền thống và cải tiến hiện đại để đảm bảo tính khả thi và bền vững.

Giải thưởng Toàn cầu về Kiến trúc bền vững được sáng lập năm 2006, mỗi năm vinh danh các kiến trúc sư có đóng góp cho sự phát triển bền vững của môi trường xây dựng trên thế giới.