Toán học dự đoán: Loài người có thể tuyệt chủng trong sau hơn 17.000 năm nữa

Cho dù đó là sự nóng lên toàn cầu, những đại dịch thế kỷ hay bóng ma của một cuộc chiến tranh hạt nhân, các kịch bản về ngày tận thế chưa bao giờ thực tế như hiện nay. Tuy nhiên, thay vì chỉ dựa vào các dự báo địa chính trị hay môi trường, các nhà toán học đã tiếp cận bài toán sinh tồn này dưới góc nhìn thuần túy của các con số. Một phép tính thống kê đáng chú ý vừa kết luận rằng, loài người chúng ta sẽ chỉ còn có thể sinh sống trên hành tinh này nhiều nhất là thêm 17.100 năm nữa trước khi hoàn toàn tuyệt chủng.

Cốt lõi của dự báo chấn động này dựa trên "Lập luận ngày tận thế", một giả thuyết được phát triển từ công trình nghiên cứu danh tiếng năm 1983 của nhà vật lý thiên văn Brandon Carter. Lập luận này soi chiếu qua nguyên lý Copernicus - một lý thuyết nền tảng trong vũ trụ học khẳng định rằng con người không chiếm một vị trí đặc quyền hay đặc biệt nào trong lịch sử, mà vị trí của chúng ta hoàn toàn là ngẫu nhiên.

Nếu chúng ta vẽ biểu đồ tổng số người từng sinh ra trên một trục thời gian kéo dài từ quá khứ đến tương lai, xác suất để bạn hoặc tôi nằm ở nửa đầu hay nửa sau của trục thời gian đó là ngang nhau, đều ở mức 50%.

Để dễ hình dung hơn, các nhà khoa học ước tính đã có khoảng 117 tỷ người từng được sinh ra và cất tiếng khóc chào đời từ trước đến nay. Áp dụng quy luật phân phối đều của toán học, chúng ta có thể chắc chắn đến 95% rằng vị trí của thế hệ hiện tại nằm trong khoảng từ 5% đến 100% của tổng số người sẽ từng tồn tại trên đời.

Từ công thức toán học này, một phép tính đơn giản chỉ ra tổng số người tối đa có thể xuất hiện trong toàn bộ lịch sử nhân loại sẽ rơi vào khoảng 2,34 nghìn tỷ người. Với tỷ lệ sinh toàn cầu đang duy trì trung bình ở mức 130 triệu trẻ em mỗi năm như trong suốt bốn thập kỷ qua, thế giới sẽ chỉ mất đúng 17.100 năm nữa để chạm đến giới hạn đỏ 2,34 nghìn tỷ người này.

Để giải thích cho con số có vẻ độc đoán này, các nhà nghiên cứu thường đưa ra một thí nghiệm tư duy trực quan với hai chiếc hộp kín. Một hộp chỉ chứa 10 quả bóng và hộp còn lại chứa tới 100.000 quả bóng được đánh số thứ tự. Nếu bạn bốc ngẫu nhiên được quả bóng số 4, bộ não của bạn sẽ ngay lập tức tin rằng nó đến từ chiếc hộp nhỏ gần như trống rỗng thay vì chiếc hộp khổng lồ chứa cả trăm nghìn quả.

Đối chiếu vào lịch sử, chiếc hộp nhỏ chính là kịch bản nhân loại sẽ tự hủy diệt trong tương lai gần, còn chiếc hộp lớn là viễn cảnh chúng ta sẽ thống trị và thuộc địa hóa cả thiên hà với hàng triệu tỷ người. Việc chúng ta sinh ra ở thời điểm con số tích lũy mới đạt 117 tỷ cho thấy kịch bản diệt vong sớm có xác suất xảy ra cao hơn rất nhiều.

Dù vậy lập luận về ngày tận thế vốn gây nhiều tranh cãi và thường bị giới khoa học bác bỏ. Một số ý kiến cho rằng nếu mở rộng phạm vi tính toán vượt ra ngoài loài người, bao gồm toàn bộ sinh vật từng tồn tại, thì con số dự đoán sẽ tăng lên đáng kể và đẩy “ngày tận thế” vào tương lai xa hơn.

Ngoài ra, có quan điểm cho rằng ý tưởng về ngày tận thế xuất hiện khá sớm trong lịch sử nhân loại, ngay khi chúng ta đạt đến một ngưỡng kiến thức nhất định. Điều này cho thấy việc áp dụng nguyên lý Copernicus để giả định vị trí của chúng ta trên trục số là không hoàn toàn chính xác.

Theo cách nhìn này, nhân loại có thể chỉ mới ở giai đoạn khởi đầu của tiến trình tiến hóa. Do đó, việc cho rằng chúng ta đang ở vị trí ngẫu nhiên trong lịch sử có thể dẫn đến kết luận sai lệch, bỏ qua khả năng phát triển lâu dài và mở rộng ra ngoài Trái Đất.