Những năm gần đây, vùng cao Sơn La đang chứng kiến một cuộc chuyển mình sâu sắc, không chỉ ở diện mạo nông thôn mà còn ở tư duy phát triển nông nghiệp. Từ những triền đồi dốc từng canh tác manh mún, phụ thuộc nhiều vào tự nhiên, nay đã hình thành những vùng sản xuất hàng hóa tập trung, ứng dụng công nghệ cao, vận hành theo chuỗi giá trị.
Trung tâm của sự thay đổi ấy chính là các hợp tác xã (HTX) nông nghiệp - "đầu tàu" dẫn dắt người dân bước sang mô hình kinh tế nông nghiệp hiện đại.
Nông nghiệp bền vững thúc đẩy nông thôn mới.
Chủ trương phát triển cây ăn quả trên đất dốc gắn với ứng dụng công nghệ cao đã mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp Sơn La. Tại các địa bàn như Mai Sơn, Mộc Châu, Yên Châu, những nhà màng, nhà lưới, hệ thống tưới nhỏ giọt tự động điều khiển qua smartphone ngày càng phổ biến. Song song với đó là sự phát triển của các mô hình sản xuất hữu cơ, tuần hoàn, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để giảm chi phí, bảo vệ môi trường và gia tăng giá trị.
Điểm khác biệt căn bản không chỉ nằm ở kỹ thuật, mà ở sự chuyển dịch tư duy: từ "sản xuất nông nghiệp" sang "kinh tế nông nghiệp". Trong quá trình này, HTX trở thành hạt nhân tổ chức sản xuất, liên kết nông dân với doanh nghiệp, thị trường và công nghệ.
Đây cũng là yếu tố then chốt giúp Sơn La thực hiện hiệu quả Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, đặc biệt ở ba trụ cột quan trọng: nâng cao thu nhập (tiêu chí số 10), giảm nghèo bền vững (tiêu chí số 11) và đổi mới hình thức tổ chức sản xuất (tiêu chí số 13).
Một trong những mô hình tiêu biểu là HTX Nông nghiệp xanh Amo (Mai Sơn). Trên diện tích 45ha, HTX phát triển đa dạng cây trồng như bưởi, nhãn, xoài, chanh leo, mận hậu, na, chuối, bơ, thanh long, cây dược liệu và các loại rau, kết hợp chăn nuôi gia súc, gia cầm. Mục tiêu xuyên suốt của HTX là tạo việc làm ổn định cho thành viên và người dân địa phương, với cam kết thu mua toàn bộ nông sản theo quy trình thống nhất.
Trong chăn nuôi, HTX Amo áp dụng công nghệ ủ chua thức ăn, không sử dụng men vi sinh, giúp vật nuôi phát triển khỏe mạnh, giảm mùi và hạn chế ô nhiễm môi trường. Hiện nay, HTX đang từng bước hoàn thiện mô hình trang trại nông nghiệp kết hợp du lịch sinh thái, qua đó gia tăng giá trị trên cùng một đơn vị diện tích đất.
Quan trọng hơn, hoạt động của HTX Amo đã góp phần thay đổi tư duy sản xuất của nhiều đoàn viên thanh niên, người dân tộc thiểu số. Từ chỗ canh tác theo kinh nghiệm, các thành viên HTX nay chủ động tiếp cận giống mới, quy trình mới, rồi lan tỏa kinh nghiệm ấy về từng hộ gia đình, từng bản làng, tạo nên sự phát triển mang tính cộng đồng.
Nếu HTX Amo đại diện cho hướng sản xuất đa canh, tuần hoàn, thì HTX dịch vụ nông nghiệp 19/5 (Mộc Châu) lại là minh chứng rõ nét cho vai trò của công nghệ cao trong chế biến sâu. Thay vì chỉ bán quả tươi, HTX đã mạnh dạn đầu tư dây chuyền sấy lạnh, đóng gói chân không cho các sản phẩm từ mận hậu, mơ, đặc biệt là rượu vang - đặc sản của cao nguyên Mộc Châu.
Việc ứng dụng công nghệ trong khâu bảo quản và chế biến sau thu hoạch đã giúp giá trị nông sản tăng từ 3-5 lần, đồng thời kéo dài thời gian tiêu thụ, giảm phụ thuộc vào thương lái. Đây chính là lời giải căn cơ cho bài toán "được mùa mất giá" - nỗi lo kéo dài nhiều năm của người nông dân.
Cùng trên địa bàn Mai Sơn, HTX Ngọc Hoàng với mô hình trồng thanh long ruột đỏ xuất khẩu tiếp tục khẳng định hiệu quả của sản xuất công nghệ cao gắn với thị trường. Bằng việc sử dụng hệ thống đèn LED kích thích ra hoa trái vụ, kết hợp kỹ thuật tỉa cành, tạo tán khoa học, mỗi năm HTX xuất khẩu hàng trăm tấn thanh long sang các thị trường khó tính như Nhật Bản và Nga.
Điểm chung lớn nhất của các HTX nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao ở Sơn La không chỉ là máy móc hay nhà màng, mà là năng lực liên kết. Trong xây dựng NTM, tiêu chí số 13 đòi hỏi địa phương phải có mô hình liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ sản phẩm chủ lực một cách bền vững. Các HTX đã và đang thực hiện rất tốt vai trò này.
Mô hình nuôi gia súc tại HTX Nông nghiệp xanh Amo.
Với tư cách pháp nhân, HTX đứng ra ký kết hợp đồng với doanh nghiệp, tập đoàn lớn; cung ứng giống, vật tư, chuyển giao kỹ thuật cho thành viên và hộ liên kết; đồng thời bao tiêu toàn bộ sản phẩm đầu ra. Chuỗi giá trị khép kín này giúp người nông dân yên tâm sản xuất, giảm rủi ro thị trường và nâng cao hiệu quả kinh tế.
Thực tế cho thấy, tại các vùng trọng điểm cây ăn quả, thu nhập bình quân đầu người đạt từ 45-60 triệu đồng/năm, nhiều hộ có doanh thu lên tới hàng tỷ đồng. Đây chính là "chìa khóa" để hoàn thành tiêu chí thu nhập và giảm nghèo trong xây dựng nông thôn mới một cách thực chất, lâu dài.
Sự lớn mạnh của các HTX nông nghiệp công nghệ cao cũng tạo ra tác động lan tỏa mạnh mẽ về hạ tầng nông thôn. Để phục vụ sản xuất và vận chuyển nông sản, nhiều tuyến đường nội đồng được bê tông hóa, điện lưới được kéo đến tận nương rẫy, hệ thống thủy lợi được đầu tư đồng bộ. Đây là tác động kép: kinh tế phát triển thúc đẩy đầu tư hạ tầng, còn hạ tầng hoàn thiện lại mở ra dư địa mới cho sản xuất và liên kết.
Bình luận