Dùng AI chống lại lừa đảo bằng AI

"AI là vũ khí hai chiều. Kẻ xấu đang dùng nó để tấn công nhanh hơn, rẻ hơn, tinh vi hơn. Nhưng chúng ta cũng có thể dùng chính công cụ đó để bảo vệ người dùng hiệu quả hơn", ông Nguyễn Mạnh Tường, Tổng Giám đốc MoMo, cho biết tại Diễn đàn Digital Trust in Finance 2026 với chủ đề "Xây dựng niềm tin số tài chính trong kỷ nguyên AI", diễn ra tại Hà Nội ngày 12/5.

Theo ông Tường, lừa đảo trực tuyến không còn là những hình thức giả mạo đơn lẻ, mà đã trở thành "một ngành công nghiệp có tổ chức", vận hành xuyên biên giới và được tối ưu bằng AI để đánh thẳng vào tâm lý, cảm xúc của người dùng.

Năm 2025, các cuộc tấn công Deepfake (giả dạng khuôn mặt) tăng 2.100%, trung bình cứ 5 phút lại có một cuộc tấn công Deepfake diễn ra trên thế giới. Khoảng 82% email lừa đảo được tạo bằng AI.

"Điều đáng sợ không chỉ là con số, mà là ngưỡng tham gia vào cuộc chơi này ngày càng thấp. Ngày nay không cần hiểu biết kỹ thuật hay vốn lớn, bất kỳ kẻ xấu nào cũng có thể triển khai một chiến dịch tấn công quy mô lớn", Tổng Giám đốc MoMo nói.

Ông cho biết người Việt tổn thất khoảng 8.000 tỷ đồng vì lừa đảo trực tuyến trong năm 2025. Đáng chú ý, khoảng 2/3 nạn nhân bị stress kéo dài và gần một nửa bị ảnh hưởng sức khỏe tinh thần sau đó.

"Thứ kẻ xấu đang tấn công không chỉ là tiền, mà còn là niềm tin của chúng ta", ông Tường nhấn mạnh, đồng thời cho biết riêng trên nền tảng của MoMo, khoảng 50% người bị lừa là sinh viên dưới 22 tuổi.

Chuyển từ “chặn kẻ xấu” sang “đồng hành với người tốt”

Theo Tổng Giám đốc MoMo Nguyễn Mạnh Tường, tư duy truyền thống của ngành tài chính là phát hiện giao dịch bất thường rồi chặn lại.

Tuy nhiên, phần lớn các vụ lừa đảo thành công hiện nay không phải do hệ thống không phát hiện được giao dịch, mà vì người dùng tự thực hiện giao dịch trong lúc bị thao túng tâm lý.

"Chúng tôi chuyển từ tư duy ‘chặn kẻ xấu’ sang tư duy đồng hành với người tốt để bảo vệ họ khỏi mắc sai lầm", ông Tường cho hay.

Theo đó, thay vì chỉ chặn giao dịch, hệ thống MoMo sẽ tập trung phát hiện hành vi bất thường, phân tích ngữ cảnh và can thiệp đúng thời điểm bằng các cảnh báo thông minh hoặc câu hỏi gợi nhắc để người dùng có thời gian suy nghĩ lại.

Ông Tường cho rằng yếu tố quan trọng không nằm hoàn toàn ở mô hình AI hay thuật toán: "90% bài toán không nằm ở mô hình thuật toán. Giá trị thực sự là dùng các tín hiệu từ AI để can thiệp vào hành vi và tâm lý người dùng đúng lúc, đúng cách".

Hệ thống MoMo hiện xử lý mỗi giao dịch trong khoảng 100 - 300 mili giây, đồng thời phân tích hàng triệu tín hiệu liên quan đến hành vi, thiết bị, mạng lưới và dữ liệu sinh trắc học thông qua nhiều mô hình AI khác nhau.

Ông Tường cho biết cứ 1.000 người dùng nhận cảnh báo từ hệ thống thì có 995 người dừng giao dịch. "Chỉ cần có một khoảnh khắc để suy nghĩ lại, người dùng có thể tránh được lừa đảo", ông nói.

Theo số liệu được MoMo công bố, mỗi ngày hệ thống cảnh báo khoảng 44 tỷ đồng có nguy cơ bị lừa đảo, phát hiện 29.000 giao dịch bất thường và gửi cảnh báo tới hơn 10.000 người dùng trước khi thiệt hại xảy ra.

Nền tảng liên ngành chống lừa đảo

Dù vậy, ông Nguyễn Mạnh Tường cho rằng các nền tảng tài chính hiện vẫn chỉ nhìn thấy một phần rất nhỏ trong toàn bộ hành trình lừa đảo.

Quá trình lừa đảo thường bắt đầu từ rất sớm, khi kẻ xấu tiếp cận nạn nhân qua mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin hoặc điện thoại để xây dựng lòng tin trước khi yêu cầu chuyển tiền.

"Khi người dùng chuyển tiền trên MoMo hay ứng dụng ngân hàng, có thể nói chúng ta chỉ đang xem phút thứ 89 của một bộ phim dài 90 phút", ông Tường nói.

Ông Nguyễn Mạnh Tường cho biết dòng tiền thường được rút khỏi hệ thống chỉ trong chưa đầy 30 phút, trong khi việc điều tra liên nền tảng có thể mất nhiều ngày.

Tuy nhiên, vấn đề hiện nay là dữ liệu và tín hiệu cảnh báo đang bị chia cắt giữa các doanh nghiệp và các lĩnh vực khác nhau.

Đại diện MoMo cho biết doanh nghiệp này đang phối hợp với các chuyên gia của Bộ Công an xây dựng một nền tảng kết nối liên ngành nhằm chia sẻ tín hiệu rủi ro theo thời gian thực.

Nền tảng được thiết kế để kết nối không chỉ lĩnh vực tài chính mà còn với viễn thông, mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin, thương mại điện tử, logistics và các nền tảng của Chính phủ.

Theo mô tả, khi một người dùng báo cáo hành vi lừa đảo ở bất kỳ nền tảng nào trong liên minh, tín hiệu sẽ lập tức được chia sẻ trên toàn hệ thống để cảnh báo các đơn vị còn lại.

"Một người báo cáo, hàng triệu người khác có thể được bảo vệ trước khi kẻ xấu tiếp tục cuộc tấn công tiếp theo", ông Tường nói và cho rằng niềm tin số hiện là một dạng “hạ tầng quốc gia” quan trọng không kém đường sá, điện lưới hay hệ thống ngân hàng.

"Không có niềm tin số thì không có kinh tế số và rất khó để tăng trưởng nhanh, bền vững", Tổng Giám đốc MoMo nhấn mạnh.