Niềm tin số - nền tảng cốt lõi của kinh tế số trong kỷ nguyên AI

"Ngân hàng trước đây tạo dựng niềm tin bằng trụ sở, kho tiền và những yếu tố hữu hình. Nhưng trong kỷ nguyên AI, niềm tin số mới là giá trị cốt lõi", ông Nguyễn Hưng, Tổng Giám đốc TPBank, phát biểu tại Diễn đàn Digital Trust in Finance 2026 diễn ra ở Hà Nội.

Ba trụ cột của niềm tin số

Ông Nguyễn Hưng cho rằng niềm tin số trong ngành ngân hàng hiện được xây dựng trên ba trụ cột gồm minh bạch, an toàn bảo mật và khả năng vận hành liên tục.

Với yếu tố minh bạch, ngân hàng hướng đến việc giúp khách hàng chủ động kiểm tra và kiểm soát thông tin tài chính của mình. AI và dữ liệu lớn cho phép người dùng tự tra cứu lịch sử giao dịch nhiều năm mà không cần đến quầy giao dịch.

Ở trụ cột an toàn và bảo mật, AI được ứng dụng để nhận diện khuôn mặt, phát hiện giao dịch bất thường, phân tích thiết bị đăng nhập và ngăn chặn gian lận theo thời gian thực. Các ngân hàng hiện nay triển khai nhiều lớp bảo vệ như AI chống giả mạo, Device ID, IP bất thường và công nghệ nhận diện sinh trắc học.

Ông Hưng nhấn mạnh việc kết nối dữ liệu dân cư và xác thực sinh trắc học theo Đề án 06 giúp giảm đáng kể các vụ gian lận tài chính. Tuy nhiên, tội phạm mạng cũng nhanh chóng chuyển sang hình thức lập doanh nghiệp “ma” và mở tài khoản doanh nghiệp để trung chuyển dòng tiền.

Trụ cột thứ ba là khả năng vận hành liên tục. Trong môi trường số, khách hàng có thể chuyển sang ngân hàng khác chỉ sau vài lần ứng dụng bị gián đoạn. "Nếu một vài lần bị tắc nghẽn hay gián đoạn, khách hàng sẽ lặng lẽ rời bỏ", lãnh đạo TP Bank nói.

AI vừa hỗ trợ, vừa tạo ra rủi ro mới

Theo Tổng Giám đốc TP Bank Nguyễn Hưng, hiện nay nhiều ngân hàng đã thực hiện trên 90% giao dịch qua kênh số. Người dùng ngày càng ít sử dụng tiền mặt, thay vào đó là điện thoại thông minh, ngân hàng số và các ứng dụng thanh toán điện tử.

Trong bối cảnh đó, AI đang hỗ trợ mạnh cho hoạt động ngân hàng, từ tự động hóa quy trình, xử lý dữ liệu, tra cứu thông tin đến cảnh báo giao dịch đáng ngờ.

Trước đây, các ngân hàng cần một nhóm nhân sự chuyên xử lý các yêu cầu liên quan đến lừa đảo tài chính từ cơ quan công an. Hiện nay, nhiều khâu như đọc tài liệu, tra cứu số dư, soạn thảo phản hồi theo mẫu đã được AI hỗ trợ, giúp giảm đáng kể thời gian và nhân lực.

Công nghệ cũng giúp trải nghiệm tài chính số trở nên thuận tiện hơn. Nếu trước đây giao dịch thanh toán có thể mất vài ngày, sau đó rút xuống vài giờ, hiện nay nhiều giao dịch chỉ mất vài giây. Tuy nhiên, chính tốc độ này cũng khiến rủi ro lừa đảo, nhầm lẫn và gian lận tăng lên.

"AI trợ giúp rất nhiều cho con người, nhưng đồng thời cũng trợ giúp rất nhiều cho tội phạm", ông Hưng nói, cho biết thêm ông nghệ này có thể giúp tổng hợp thông tin, tạo nội dung, tự động hóa thao tác, nhưng cũng có thể “phóng tác, bịa đặt” hoặc hỗ trợ các hình thức tấn công mạng tinh vi hơn.

Theo ông Hưng, trong bối cảnh ngân hàng ngày càng trở thành một phần của hệ sinh thái tài chính số rộng lớn, kết nối với nhiều nền tảng và đối tác, yêu cầu về an ninh, bảo mật và quản trị rủi ro càng trở nên quan trọng.

Ông cho rằng niềm tin số sẽ trở thành yếu tố sống còn của ngành tài chính trong kỷ nguyên AI, khi người dân ngày càng phụ thuộc vào các giao dịch trực tuyến và nền kinh tế số.

Tại diễn đàn Digital Trust in Finance 2026 với chủ đề "Xây dựng niềm tin số tài chính trong kỷ nguyên AI", nhiều chuyên gia và cơ quan quản lý cũng cho rằng niềm tin số đang trở thành "hạ tầng chiến lược" của nền kinh tế số trong kỷ nguyên AI và cần được bảo vệ bằng sức mạnh liên ngành.

Ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, nhận định niềm tin số cần được xây dựng như một hạ tầng chính sách, trong đó tính minh bạch, trách nhiệm và khả năng kiểm soát AI là điều kiện quan trọng để thị trường tài chính phát triển bền vững.

Trong khi đó, ông Hoàng Minh Tiến, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, cho rằng năng lực quản trị rủi ro số đang trở thành nền móng của niềm tin khách hàng trong ngành ngân hàng.

Ở góc độ an ninh mạng, Thượng tá, TS. Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), nhấn mạnh bảo vệ tài chính số không chỉ là bảo vệ hệ thống mà còn là bảo vệ người dùng và niềm tin của họ. Ông cho rằng cần thúc đẩy cơ chế phối hợp liên ngành, chia sẻ dữ liệu và xây dựng mạng lưới kiểm chứng thông tin để nâng cao khả năng phát hiện sớm và phản ứng nhanh trước các rủi ro.