Khơi dậy trí tuệ, sức sáng tạo người Việt trong phát triển khoa học công nghệ

Sáng 18/5, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) tổ chức Lễ chào mừng Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam và Hội nghị triển khai công nghệ chiến lược với chủ đề: “Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - Động lực chính của mô hình tăng trưởng mới”.

Sự kiện nhằm tôn vinh đội ngũ trí thức, nhà khoa học, chuyên gia, doanh nghiệp công nghệ và cộng đồng đổi mới sáng tạo. Đồng thời khẳng định vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN, ĐMST&CĐS) trong phát triển nhanh và bền vững đất nước.

Phát biểu tại buổi lễ, PGS.TS Vũ Hải Quân, Bộ trưởng KH&CN, cho biết thế giới đang bước vào một giai đoạn cạnh tranh chiến lược mới, trong đó công nghệ trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh, vị thế và mức độ tự chủ của mỗi quốc gia.

Những chuyển động lớn về trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, dữ liệu lớn, năng lượng mới, công nghệ lượng tử hay sản xuất thông minh đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc kinh tế toàn cầu, chuỗi cung ứng quốc tế và mô hình phát triển truyền thống.

“Đối với Việt Nam, Nghị quyết 57 đã đặt ra nhiệm vụ rất rõ ràng: Muốn vượt qua bẫy thu nhập trung bình để trở thành nước phát triển, muốn xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ và hội nhập hiệu quả, chúng ta không có con đường nào khác ngoài đột phá phát triển mạnh mẽ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”, PGS.TS Vũ Hải Quân nhấn mạnh.

Tuy nhiên, theo Bộ trưởng KH&CN, để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực phát triển, điều quan trọng nhất hiện nay là phải khơi thông các nguồn lực trong toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

Đó là nguồn lực trí tuệ của đội ngũ nhà khoa học và chuyên gia; nguồn lực đầu tư và năng lực tổ chức của doanh nghiệp; tiềm năng nghiên cứu, đào tạo của các viện nghiên cứu và trường đại học; sức sáng tạo, tinh thần dấn thân của thế hệ trẻ Việt Nam và nguồn lực về thể chế, dữ liệu, hạ tầng và hợp tác quốc tế nơi mà Nhà nước đóng vai trò kiến tạo.

Phát biểu chỉ đạo tại buổi lễ, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh, với mục tiêu trở thành nước công nghiệp hiện đại vào năm 2030 và nước phát triển thu nhập cao vào năm 2045, những người làm khoa học công nghệ cần phải tập trung vào một số định hướng chính. Cụ thể:

Thứ nhất, Bộ KHCN phải đóng vai trò là hạt nhân, triển khai hiệu quả các nhiệm vụ phát triển danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược. Sản phẩm công nghệ chiến lược được tạo ra phải cụ thể, có giá trị gia tăng, tính áp dụng thực tiễn phải được thương mại hóa và có tỷ lệ nội địa hóa cao.

Thứ hai, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hiệu quả, trong đó Nhà nước kiến tạo về thể chế, các viện nghiên cứu, trường đại học tạo tri thức, công nghệ và nhân lực; doanh nghiệp là trung tâm để thực hiện ứng dụng, thương mại hóa.

Thứ ba, tăng cường hợp tác quốc tế, có cơ chế để các doanh nghiệp nước ngoài đầu tư tại Việt Nam, chuyển giao công nghệ, phát huy sức mạnh mạng lưới các trí thức và chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài.

Thứ tư, đặc biệt coi trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, phải có cơ chế vượt trội để phát hiện, đào tạo, thu hút và trọng dụng nhân tài.

Thứ năm, chuyển mạnh từ tư duy "làm cho có" sang tư duy "tạo ra sản phẩm" một cách thực chất. Mọi chương trình, nhiệm vụ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo phải hướng tới giải quyết các bài toán lớn của đất nước và phục vụ trực tiếp cho người dân, doanh nghiệp.

Tạo động lực tăng trưởng mới

Trong những năm qua, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã đóng góp ngày càng rõ nét vào tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng suất lao động, chất lượng sản phẩm và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Trong bối cảnh thế giới bước vào giai đoạn cạnh tranh chiến lược mới, công nghệ đang trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh, vị thế và mức độ tự chủ của mỗi quốc gia.

Những chuyển động lớn về trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học, công nghệ lượng tử và sản xuất thông minh đang làm thay đổi sâu sắc mô hình phát triển truyền thống và cấu trúc kinh tế toàn cầu.

Hệ thống cơ chế, chính sách về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tiếp tục được hoàn thiện mạnh mẽ với 10 luật và 1 nghị quyết được ban hành; cùng 35 nghị định, 60 quyết định của Thủ tướng Chính phủ và 78 thông tư nhằm tháo gỡ các rào cản về nghiên cứu, thử nghiệm và thương mại hóa công nghệ mới. Hoạt động nghiên cứu khoa học tiếp tục phát triển cả về quy mô và chất lượng.

Theo thống kê của Bộ KH&CN, năm 2025, số lượng công bố khoa học quốc tế của Việt Nam đạt hơn 25 nghìn bài, tăng 13,48% so với năm 2024.

Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) của Việt Nam xếp hạng 44/139 quốc gia và nền kinh tế. Việt Nam đứng thứ 55 toàn cầu về hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo.

Hạ tầng số quốc gia tiếp tục phát triển mạnh mẽ khi hạ tầng 5G được mở rộng nhanh chóng. Các trung tâm dữ liệu, nền tảng điện toán đám mây và hạ tầng số dùng chung tiếp tục được đầu tư mạnh.

Chuyển đổi số quốc gia tiếp tục chuyển biến rõ nét với tỷ lệ hồ sơ dịch vụ công trực tuyến toàn trình tăng mạnh. Nhiều cơ sở dữ liệu quốc gia được đưa vào vận hành hiệu quả. Tỷ lệ người dân sử dụng định danh điện tử, chữ ký số và thanh toán số ngày càng tăng. Kinh tế số hiện chiếm khoảng 14,02% GDP.

Trong lĩnh vực AI, Việt Nam xếp thứ 45 thế giới, tăng 10 bậc so với năm 2022. Công nghiệp công nghệ số đạt doanh thu khoảng 198 tỷ USD; xuất khẩu phần cứng, điện tử đạt khoảng 178 tỷ USD.

Những kết quả đó cho thấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang ngày càng trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và cải thiện chất lượng sống của người dân.

Theo định hướng phát triển mới, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không còn chỉ là lĩnh vực hỗ trợ phát triển mà đang trở thành nền tảng của tăng trưởng nhanh và bền vững; là điều kiện để bảo đảm tự chủ, tự cường trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt.