Bí ẩn mùa 'nằm sấp': Cách động vật và con người hạ nhiệt trong ngày hè oi bức

Khi mùa hè oi bức ập đến, hơn 80% dân số thế giới phải tìm mọi cách để chống chọi với cái nóng. Từ việc bật quạt hết công suất, mở toang cửa sổ cho đến trải chiếu xuống sàn nhà... đều được áp dụng nhưng dường như tất cả vẫn chưa đủ để hạ nhiệt.

Trong những ngày nóng đỉnh điểm, bạn có thể dễ dàng bắt gặp chú mèo hoặc chú chó cưng của mình bất ngờ nằm dài trên sàn, hai chân trước và hai chân sau dang rộng tối đa. Hành vi thú vị này được Cục Công viên Quốc gia Hoa Kỳ gọi bằng một cái tên rất đáng yêu: "mùa nằm sấp". Không chỉ phổ biến ở vật nuôi trong nhà như chó, mèo, hành động này còn xuất hiện ở cả các loài động vật hoang dã như sóc.

Dưới góc độ khoa học, nằm sấp là một phương pháp giải phóng nhiệt lượng cơ thể vô cùng hiệu quả. Quá trình điều chỉnh nhiệt độ này của sinh vật vận hành dựa trên bốn cơ chế truyền nhiệt chính bao gồm: dẫn nhiệt, đối lưu, bay hơi và bức xạ. Trong đó, hành vi nằm sấp ứng dụng triệt để nguyên lý dẫn nhiệt - quy luật vật lý định sẵn rằng nhiệt lượng sẽ liên tục di chuyển từ vật thể ấm hơn sang vật thể lạnh hơn.

Khi một con sóc chạy nhảy liên tục trên các ngọn cây, cơ thể nó sẽ tích tụ một lượng nhiệt lượng rất lớn. Để làm mát, nó sẽ tìm đến những vùng cỏ râm mát và nằm sấp xuống. Lúc này, phần cơ thể của nó sẽ truyền bớt nhiệt sang mặt đất có nhiệt độ thấp hơn.

Tương tự, chó và mèo có nhiệt độ cơ thể tự nhiên dao động khoảng 37,7 đến 39,2°C, cao hơn một chút so với con người. Vì vậy, những viên gạch lạnh trên sàn nhà bếp sẽ hoạt động như một tấm thảm làm mát lý tưởng. Khi chúng dang rộng chân tay để tăng tối đa diện tích tiếp xúc, các mạch máu gần bề mặt da dọc theo thân mình sẽ nhanh chóng mất nhiệt, dòng máu mát này sau đó được tuần hoàn đi khắp cơ thể để hạ nhiệt toàn thân.

Một nghiên cứu năm 2017 đăng trên tạp chí khoa học Bioinspiration & Biomimetics đã phân tích các khả năng thích nghi nhiệt của động vật để tìm kiếm giải pháp tối ưu hóa hệ thống kiểm soát nhiệt độ trong các tòa nhà hiện đại. Nghiên cứu này khẳng định, tiếp xúc trực tiếp là một trong những cơ chế truyền nhiệt quan trọng nhất. Việc đứng hoặc nằm áp sát vào một bề mặt rắn như mặt đất hoặc băng giúp động vật giải phóng nhiệt lượng thừa một cách nhanh chóng thông qua hiện tượng dẫn nhiệt.

Bên cạnh đó, một số loài động vật thủy sinh lại tận dụng cơ chế đối lưu để làm mát khi ngâm mình dưới nước. Trong khi đó, con người chúng ta chủ yếu tản nhiệt thông qua sự bay hơi của mồ hôi.

Tuy nhiên, vì con người cũng thuộc lớp động vật có vú, chúng ta hoàn toàn có thể áp dụng cơ chế dẫn nhiệt này để tự làm mát. Để kiểm chứng, ông Chris Carpineti, Quản lý Truyền thông của trang tin khoa học IFLScience, đã thực hiện một thử nghiệm thực tế bằng cách nằm sấp ngay xuống sàn gỗ của văn phòng làm việc trong một ngày hè oi bức. Kết quả thu được vô cùng khả quan.

Ông Carpineti chia sẻ sau trải nghiệm: "Tôi tin là hành động này đã giúp tôi hạ nhiệt đáng kể. Tôi chắc chắn cảm nhận được sự mát mẻ truyền từ sàn gỗ vào cơ thể, dễ chịu hơn nhiều so với việc ngồi thẳng trên ghế và phải chịu đựng cái nóng hầm hập của không khí xung quanh". Thử nghiệm này cho thấy, nếu việc nằm sấp mang lại hiệu quả giải nhiệt cho thú cưng thì nó cũng có tác dụng tương tự đối với con người, miễn là bạn chọn được một vị trí an toàn và sạch sẽ để thực hiện.