Thị trường xe điện: Động lực tăng trưởng mới cho kinh tế quốc gia

Việc chuyển đổi từ nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng xanh giúp các quốc gia giảm sự phụ thuộc vào nguồn dầu mỏ nhập khẩu, tiết giảm hàng tỷ USD chi phí y tế do ô nhiễm môi trường và kích thích các ngành công nghiệp công nghệ cao phát triển.

Tại Việt Nam, cuộc cách mạng này đang bước vào giai đoạn then chốt khi các doanh nghiệp nội địa bắt đầu tung ra những "gói cứu trợ" kinh tế trực tiếp cho người lao động, biến mục tiêu Net-Zero từ những cam kết trên giấy thành lợi ích thực tế cho từng hộ gia đình.

Sức ép kinh tế từ ô nhiễm và mục tiêu Net-Zero

Theo lộ trình thực hiện cam kết tại COP26, Chính phủ đã phê duyệt chương trình hành động về chuyển đổi năng lượng xanh với mục tiêu đưa phát thải ròng về không vào năm 2050. Đây không chỉ là trách nhiệm quốc tế mà còn là một bài toán kinh tế cấp bách. Trong một buổi tọa đàm cuối năm 2025, Tiến sĩ Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới Không khí Sạch Việt Nam, từng nhận định, tình trạng ô nhiễm không khí tại Hà Nội đang có xu thế ngày càng tăng và "không còn đường lùi".

Ông Tùng nhấn mạnh: "Càng để chậm ngày nào thì càng thiệt cho sức khỏe, càng thiệt cho kinh tế ngày đấy. Chi phí để bù đắp lại hay làm giảm ô nhiễm không khí ngày càng tăng". Thực tế, gần 7 triệu xe máy đang lưu thông tại Hà Nội là nguồn phát thải khổng lồ, đặc biệt là bụi mịn PM2.5, gây áp lực trực tiếp lên hệ thống y tế và năng suất lao động xã hội.

Để hóa giải áp lực này, Thủ tướng đã giao Hà Nội lập đề án vùng phát thải thấp. Lộ trình dự kiến từ ngày 1/7/2026, thành phố sẽ chính thức cấm xe máy chạy xăng trong khu vực Vành đai 1, mở rộng dần sang Vành đai 2 vào năm 2028 và Vành đai 3 vào năm 2030. Việc chuyển đổi này được xem là bước đi tất yếu để hướng tới một thủ đô xanh, sạch và hiện đại.

Doanh nghiệp nội và hạ tầng "xương sống"

Một trong những rào cản lớn nhất của việc chuyển đổi xanh là hạ tầng kỹ thuật. Cũng tại buổi toạ đàm, ông Bùi Phi Long, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Vận tải Hà Nội, khẳng định: "Hạ tầng trạm sạc chính là xương sống của quá trình chuyển đổi này". Để đảm bảo tính đồng bộ, các chuyên gia cho rằng cần tích hợp quy hoạch trạm sạc với quy hoạch đô thị, từ các trung tâm thương mại đến khu dân cư.

Trong bối cảnh đó, vai trò tiên phong của các doanh nghiệp nội sẽ trở thành điểm tựa cho lộ trình của Chính phủ. Hiện tại, hãng xe Vinfast đã lắp đặt 150.000 cổng sạc trên khắp cả nước và đang tiếp tục mở rộng nhanh chóng.

Bên cạnh trạm sạc, mô hình trạm đổi pin cũng được Tiến sĩ Hoàng Dương Tùng đánh giá cao về tính an toàn và tiện lợi, đặc biệt là khả năng giải quyết nỗi lo cháy nổ tại các khu dân cư chật hẹp hay chung cư cũ.

VinFast cũng đang triển khai lắp đặt 150.000 tủ đổi pin xe máy điện trên toàn quốc. Việc doanh nghiệp chủ động đầu tư hạ tầng khổng lồ không chỉ giúp giảm gánh nặng ngân sách mà còn tạo điều kiện cho các doanh nghiệp nhỏ tham gia vào hệ sinh thái xanh, từ đó thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. "Những bước đi đầu tiên của một doanh nghiệp lớn thể hiện tính tiên phong và quyết tâm của họ, đóng vai trò 'làm mồi' để tạo nên một hệ sinh thái bền vững cho cả xã hội".

Hóa giải áp lực cho tài xế công nghệ

Đối với hàng trăm nghìn tài xế công nghệ và người lao động thu nhập thấp, xe máy không chỉ là phương tiện đi lại mà còn là công cụ mưu sinh chính. Ông Bùi Phi Long lo ngại rằng trong giai đoạn đầu, việc chuyển đổi sẽ gây áp lực tài chính rất lớn do thói quen sử dụng xe xăng đã tồn tại hơn 30 năm.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, bên cạnh các chính sách công, sự vào cuộc của các doanh nghiệp lớn mang ý nghĩa quyết định trong việc tháo gỡ "áp lực tài chính để chuyển đổi phương tiện".

Điển hình là chương trình hỗ trợ sạc và đổi pin miễn phí trong suốt 3 năm của VinFast dành cho khách hàng, đi kèm chính sách ưu đãi giảm giá lên tới 15% giá trị xe cho những người dân cam kết chuyển đổi sang phương tiện xanh.

Song hành với đó, chính sách miễn phí thuê xe và đổi pin tới 3 năm của GSM dành cho tài xế Xanh SM Bike cũng tạo nên một "cú hích" trực tiếp vào bài toán sinh kế. Những nỗ lực này không chỉ giúp người lao động giảm bớt nỗi lo về chi phí vận hành mà còn là minh chứng cho sự đồng hành của doanh nghiệp trong việc mang lại "cơ hội làm ăn mới", giúp quá trình chuyển đổi diễn ra tuần tự, tránh những "cú sốc" đột ngột về kinh tế cho các hộ gia đình.

Xét trên quy mô xã hội, nếu 500.000 tài xế xe ôm công nghệ hiện nay chuyển đổi sang xe điện, lượng xăng tiêu thụ cắt giảm mỗi ngày sẽ lên tới hơn 1 triệu lít. Điều này mang lại ý nghĩa kép: người lao động tăng thu nhập nhờ tiết kiệm chi phí nhiên liệu, và cộng đồng được hưởng lợi từ việc giảm trực tiếp lượng phát thải khí độc hại vào không khí đô thị.

Xây dựng niềm tin và trách nhiệm cộng đồng

Sự thành công của giao thông xanh không chỉ nằm ở công nghệ hay tài chính, mà còn ở sự đồng thuận của người dân. Tiến sĩ Hoàng Dương Tùng cho rằng công tác tuyên truyền cần được đẩy mạnh để mỗi người dân thấy được trách nhiệm của mình: "Chúng ta rất muốn có một bầu không khí trong lành, như thế ai cũng phải có trách nhiệm... người dân cần hiểu rõ những đóng góp nhỏ của mình sẽ làm bầu không khí của Hà Nội sạch lên".

Khi hạ tầng giao thông công cộng như đường sắt đô thị và xe buýt điện được kết nối đồng bộ, người dân sẽ tự nguyện từ bỏ xe máy xăng. Các giải pháp như "trạm đổi pin" giống như "trạm đổi bình gas" trước đây sẽ giúp việc sử dụng xe điện trở nên quen thuộc và thuận tiện hơn bao giờ hết.

Kết luận lại, lộ trình chuyển đổi xanh tại Việt Nam đang có những ưu thế lớn nhờ sự dẫn dắt của các doanh nghiệp nội địa có tâm và có tầm.

Với sự chung tay từ chính sách của Nhà nước và các chương trình hỗ trợ thiết thực của doanh nghiệp như VinFast hay GSM, bài toán kinh tế của người lao động sẽ được giải quyết, đồng thời tạo ra động lực mới cho nền kinh tế xanh của quốc gia. Cuộc cách mạng này không chỉ là chuyển đổi một chiếc xe, mà là chuyển đổi cả một tương lai bền vững cho thế hệ mai sau.