WHO nói gì về đề xuất hiến mô, tạng ở người dưới 18 tuổi?

Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) đang nhận được sự quan tâm lớn, nhất là các đề xuất liên quan tới việc hiến mô tạng ở người dưới 18 tuổi.

Bà Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam cho biết, hiến mô tạng ở người chưa thành niên là vấn đề nhạy cảm, cần được tiếp cận thận trọng. WHO ủng hộ việc tạo điều kiện cho các hoạt động hiến ghép cứu người, bao gồm hiến tạng phù hợp liên quan đến trẻ em, với điều kiện là phải đặt lợi ích của trẻ lên hàng đầu bằng những biện pháp bảo vệ chặt chẽ.

WHO lưu ý không nên đánh đồng hiến mô khi còn sống với hiến tạng sau khi chết. Theo bà Angela, việc người chưa thành niên hiến tạng sau khi chết có thể được chấp nhận về mặt đạo đức trong một hệ thống quản lý chặt chẽ.

Trong khi đó, hiến mô khi còn sống chỉ nên được xem xét trong những trường hợp đặc biệt nhất. Một số trường hợp hiến mô giữa các thành viên gia đình có thể được cho phép khi không có người hiến trưởng thành phù hợp, nhưng phải tuân thủ các biện pháp bảo vệ nghiêm ngặt.

Một trong những lưu ý quan trọng được WHO chỉ ra là việc bảo vệ quyền trẻ em không thể chỉ dừng lại ở các thủ tục hành chính, mà đòi hỏi những biện pháp bảo vệ độc lập, chặt chẽ để bảo đảm người hiến được cung cấp thông tin đầy đủ.

Theo đó, quy trình này cần cung cấp các dữ liệu phù hợp với lứa tuổi, có sự chấp thuận thực chất của trẻ cũng như sự cho phép từ cha mẹ hoặc người giám hộ. Đồng thời, hệ thống phải bảo đảm quyền từ chối hoặc rút lại sự đồng ý bất cứ lúc nào, có sự tư vấn và đánh giá độc lập, nhằm bảo vệ trẻ trước sức ép, áp lực từ gia đình hay các cạm bẫy thương mại hóa và mua bán bộ phận cơ thể người trái phép.

Lấy Australia làm ví dụ thực tiễn, bà Angela cho biết quốc gia này cho phép người trẻ tham gia hiến mô, tạng sau khi chết thông qua hệ thống đăng ký tự nguyện với quy trình rõ ràng. Tại đây, hệ thống sẽ ghi nhận tường tận nguyện vọng của các em, đồng thời bảo đảm có sự tham gia của gia đình, sự đánh giá từ chuyên môn cùng cơ chế quản trị lâm sàng khắt khe. Nhờ cách tiếp cận này, hoạt động hiến tạng liên quan đến trẻ em được lồng ghép đồng bộ vào hệ thống hiến tạng quốc gia.

Từ kinh nghiệm của Australia và nhiều quốc gia khác, đại diện WHO nhấn mạnh việc cho phép người chưa thành niên hiến tạng sau khi qua đời bắt buộc phải đi đôi với các hàng rào bảo vệ vững chắc về sự đồng thuận, đạo đức, lâm sàng và quản lý. Cần thiết kế hệ thống tối ưu để bảo đảm quyền lợi, sự an toàn, minh bạch, giám sát độc lập và ngăn chặn triệt để mọi chi phối từ lợi ích thương mại.

Do đó, bà Angela cho rằng dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) vẫn còn một số điểm, phạm vi có thể cải thiện hơn nữa, đặc biệt là việc cung cấp các thông tin phù hợp với lứa tuổi để có sự đồng thuận và bảo đảm sự đồng ý thực chất của trẻ.

Mở cơ hội hiến tạng cứu người, không được xem nhẹ quyền trẻ em

GS.TS.BS Nguyễn Hoàng Định, Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM cho biết, trong hai năm qua, ê-kíp Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM đã ghép tim cho 9 trẻ em bị suy tim giai đoạn cuối. Đến nay, 9 em đều đang sống khỏe mạnh. Em nhỏ nhất được ghép tại bệnh viện đã 9 tuổi. Tất cả những trái tim ấy đều đến từ người hiến trưởng thành, vì luật hiện hành chưa cho phép người dưới 18 tuổi hiến tạng.

Hiện bệnh viện còn 8 trẻ trong danh sách chờ ghép quốc gia, và trong 2 năm qua có 3 em không chờ được. Do đó, theo GS Định, khi bàn về luật này, chúng ta nhớ đến cả hai nhóm trẻ: những đứa trẻ cần được bảo vệ, và những đứa trẻ đang nằm chờ một trái tim để được sống. Khi một gia đình, trong nỗi đau mất con, quyết định trao lại sự sống cho một đứa trẻ khác, đó là món quà nhân văn nhất. Luật pháp nên mở cánh cửa cho món quà ấy, đồng thời canh giữ cánh cửa ấy thật cẩn trọng.

Theo ông, luật cần thêm những rào chắn chặt chẽ hơn, đặc biệt với trẻ không có cha mẹ, trẻ đang được nuôi dưỡng tại các cơ sở bảo trợ, cùng với sự minh bạch tuyệt đối trong toàn bộ quy trình. Ông nhấn mạnh, trẻ em chưa phát triển đầy đủ về nhận thức để tự đánh giá những vấn đề y khoa phức tạp. Vì vậy, bên cạnh việc tôn trọng ý kiến của trẻ, cần có sự tham gia của cha mẹ, người giám hộ và đặc biệt là hội đồng chuyên môn độc lập.

Hội đồng chuyên môn phải đánh giá, kết luận rõ ràng bằng văn bản về mức độ an toàn của việc lấy mô, bảo đảm không gây ảnh hưởng đến sức khỏe trước mắt và lâu dài của trẻ.

“Bảo vệ trẻ em phải luôn là điều đầu tiên. Điều này không ai trong ngành y chúng tôi phản đối. Việc tham vấn trẻ em về một nội dung nhạy cảm như vậy cần hết sức thận trọng, phù hợp lứa tuổi và có cha mẹ đồng hành”, GS nhấn mạnh.

Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho biết Dự thảo Luật đang tiếp tục được tiếp thu, chỉnh lý trên cơ sở ý kiến của đại biểu Quốc hội, các cơ quan, chuyên gia và nhân dân. Những vấn đề còn chưa rõ hoặc chưa chặt chẽ sẽ được xem xét, hoàn thiện trong quá trình trình Quốc hội xem xét.

Theo Bộ trưởng Y tế, việc xây dựng dự thảo luật hướng tới mục tiêu mang lại nhiều lợi ích hơn cho người dân, đặc biệt là những bệnh nhân đang mòn mỏi chờ được ghép mô, tạng. Quá trình này phải dựa trên nguyên tắc không ép buộc bất kỳ ai, đồng thời thiết lập các điều kiện chặt chẽ để bảo vệ những đối tượng không phù hợp.

Bộ trưởng cho rằng cần nhìn nhận vấn đề từ hoàn cảnh của những gia đình có con mắc bệnh nặng, đang chờ cơ hội được cứu sống. Với những gia đình không may mất đi con, mong muốn được nhìn thấy con tiếp tục sống trong một hình hài khác thông qua việc hiến mô, tạng cũng là điều cần được thấu hiểu.