Giám đốc Bệnh viện Việt Đức nói về đề xuất người dưới 18 tuổi hiến mô, tạng

Chiều 27/10, Bộ Y tế họp báo về Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) với sự tham gia của lãnh đạo Bộ, các nhà khoa học. Bộ trưởng Đào Hồng Lan chủ trì. Buổi họp báo nhận sự quan tâm lớn đối với việc mở rộng hiến mô tạng với người dưới 18 tuổi và việc lấy ý kiến trẻ em về việc hiến mô, tạng.

Theo TS Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện Việt Đức, nhu cầu ghép tạng tại Việt Nam rất lớn, số người cần ghép cao gấp hàng chục lần nguồn tạng hiến. Dù hoạt động ghép tạng trong nước nhiều tiến bộ, nguồn tạng vẫn hạn chế, chủ yếu đến từ người hiến sống, trong khi nguồn hiến từ người chết não và chết tuần hoàn còn rất ít.

Đây là điểm nghẽn không chỉ của Việt Nam mà còn của nhiều quốc gia, đòi hỏi phải có cách tiếp cận cởi mở hơn để tăng nguồn tạng, cứu sống người bệnh.

“Đối với nhóm người cho chết não hoặc chết tuần hoàn, chúng ta cần mở rộng tối đa để lấy được càng nhiều nguồn hiến. Nếu không lấy, tạng sẽ bị chôn vùi theo cơ thể người mất. Đây là sự lãng phí rất lớn khi các tạng vẫn còn giá trị sử dụng nhưng lại bị bỏ phí”, TS Hùng nói.

Từ thực tiễn điều trị, TS Hùng đề cập những tình huống khó xử khi người bệnh 17 tuổi 9 tháng 20 ngày bị chết não có nguyện vọng hiến tạng nhưng vướng quy định pháp luật. Do đó, theo ông, những trường hợp như vậy đặt ra yêu cầu phải xem xét quy định theo hướng cởi mở, nhân văn hơn, song vẫn bảo đảm nguyên tắc pháp lý và quyền lợi của người hiến.

Với người hiến tạng khi còn sống, Giám đốc Bệnh viện Việt Đức cho rằng cần cân nhắc rất chặt chẽ theo từng độ tuổi. Đặc biệt, với trẻ em, ông nhấn mạnh dự thảo Luật quy định không cho phép lấy tạng khi còn sống bởi cơ thể vẫn đang trong giai đoạn sinh trưởng, phát triển.

Về việc lấy ý kiến của trẻ về hiến mô, tạng, theo TS Hùng, người từ đủ 18 tuổi trở lên mới có đầy đủ năng lực hành vi dân sự để tự quyết định những vấn đề quan trọng liên quan đến bản thân. Trong khi người dưới 18 tuổi chưa đạt mức độ trưởng thành tương tự.

Trẻ dưới 18 tuổi nhận thức và khả năng cân nhắc hậu quả lâu dài còn hạn chế nên cần có sự đồng ý bằng văn bản của cha mẹ/người giám hộ. “Trẻ 10 tuổi nhận thức các cháu còn hạn chế, khảo sát ý kiến để làm gì” - TS Hùng nêu ý kiến.

Ông Hùng cũng nhấn mạnh, pháp luật cũng cần có những hàng rào bảo vệ chặt chẽ để tránh việc người thân lạm dụng hoặc ép buộc trẻ.

Theo TS Hùng, việc lấy mô, bộ phận cơ thể từ người sống phải bảo đảm không gây ảnh hưởng đến sức khỏe trước mắt và lâu dài, hạn chế tối đa nguy cơ để lại di chứng. Pháp luật cần đặt việc bảo vệ trẻ em và những người yếu thế lên hàng đầu, không để mong muốn cứu chữa người thân trở thành áp lực khiến người chưa đủ trưởng thành phải đưa ra quyết định vượt quá khả năng của mình.

Ông cũng lưu ý việc xác định quan hệ giữa người hiến và người nhận cần có quy định chặt chẽ nhằm ngăn ngừa mua bán tạng trá hình. Theo ông, việc giới hạn phạm vi quan hệ gia đình trong những trường hợp nhất định là một trong các biện pháp phòng ngừa nguy cơ lợi dụng hoạt động hiến tạng.

Việc sửa đổi luật, theo quan điểm của Giám đốc Bệnh viện Việt Đức, cần hướng tới mục tiêu tăng nguồn tạng phục vụ ghép, cứu sống người bệnh, đồng thời thiết lập cơ chế bảo vệ đủ chặt chẽ đối với người hiến còn sống, nhất là trẻ vị thành niên.

Ngày 21/10, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan, thừa ủy quyền Thủ tướng, trình Quốc hội dự án luật. Hiện dự thảo tiếp tục tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội và người dân, chỉnh lý trước khi trình Quốc hội xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.

Dự thảo gồm 7 chương, 39 điều, bổ sung quy định về người dưới 18 tuổi đăng ký hiến, phân biệt giữa hiến mô tái sinh khi còn sống trong trường hợp đặc biệt và hiến sau khi qua đời (người hiến chết não).

Việc đăng ký hiến của người chưa thành niên phải có văn bản đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ; người đăng ký có thể thay đổi hoặc hủy đăng ký bất cứ lúc nào.

Dự thảo nhận được nhiều ý kiến trái chiều về các quy định liên quan đến hiến, ghép tạng ở người dưới 18 tuổi và việc lấy ý kiến trẻ em từ 7 tuổi về hiến tạng. Những tranh luận này không chỉ xoay quanh tính phù hợp của các quy định dự kiến, mà còn đặt ra câu hỏi về khả năng nhận thức, tính tự nguyện và cách thức bảo đảm tiếng nói của trẻ em trong quá trình xây dựng chính sách.