Lấy ý kiến trẻ em về dự luật hiến ghép mô, tạng: Chuyên gia lưu ý gì?

Các chuyên gia cho rằng, việc mở rộng đối tượng hiến mô, tạng cần đi kèm cơ chế bảo vệ chặt chẽ, trong đó sức khỏe, sự phát triển và lợi ích tốt nhất của trẻ phải được đặt lên hàng đầu.

Trẻ đồng ý hiến tạng vẫn cần chuyên gia đánh giá

Ông Đặng Hoa Nam - Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, Nguyên Cục trưởng Cục Trẻ em cho biết, quyền được bày tỏ ý kiến, nguyện vọng của trẻ em được quy định trong Hiến pháp năm 2013, Luật Trẻ em năm 2016 và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Vì vậy, khi xây dựng chính sách, pháp luật liên quan đến trẻ em, việc lấy ý kiến các em không chỉ mang ý nghĩa tham khảo mà còn là yêu cầu cần được thực hiện theo quy định. Tuy nhiên, cần xác định độ tuổi phù hợp, cách thức lấy ý kiến và cung cấp thông tin rõ ràng để trẻ hiểu rõ vấn đề, từ đó bày tỏ nguyện vọng trung thực, độc lập.

Đối với việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người ở trẻ em, theo ông Nam, việc lấy ý kiến của trẻ là điều kiện cần nhưng chưa đủ.

“Việc lấy ý kiến trẻ em khi xây dựng Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người cần được thực hiện theo quy trình phù hợp, bảo đảm trẻ hiểu vấn đề và bày tỏ nguyện vọng độc lập, trung thực. Tuy nhiên, vấn đề quan trọng là lấy ý kiến ở độ tuổi nào, bằng phương pháp nào và làm sao để bảo đảm trẻ thực sự hiểu nội dung được hỏi” - ông Nam nhận định.

Theo ông Nam, lấy ý kiến trẻ em trong dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, tạng cần được xem là điều kiện cần nhưng chưa đủ để bảo đảm quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ.

Ngay cả khi trẻ em đồng ý và cha mẹ hoặc người giám hộ cũng chấp thuận, điều đó chưa đồng nghĩa việc hiến mô, tạng đã bảo đảm các điều kiện cần thiết. Quyết định liên quan đến hiến mô, tạng ở trẻ em phải được xem xét trên cơ sở chuyên môn y khoa, đánh giá đầy đủ nguy cơ với sức khỏe và quá trình phát triển lâu dài của trẻ. Đặc biệt, cần có cơ chế bảo đảm ý kiến của trẻ là tự nguyện, không bị tác động bởi sự lôi kéo, dụ dỗ, ép buộc hoặc thao túng từ người khác.

Ông Nam đề xuất, bên cạnh hội đồng chuyên môn y khoa độc lập, quy định pháp luật cần bổ sung sự tham gia của chuyên gia tâm lý trẻ em hoặc nhân viên công tác xã hội có kinh nghiệm làm việc với trẻ. Đây là những người có thể tiếp cận, trao đổi với trẻ để đánh giá liệu nguyện vọng được bày tỏ có thực sự xuất phát từ chính các em hay chịu ảnh hưởng từ người xung quanh.

Lấy ý kiến trẻ em: Không thể chạy theo số lượng

Liên quan đến việc lấy ý kiến trẻ em về dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), ông Nguyễn Huy Quang, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế, cho rằng hoạt động này cần được thực hiện đúng đối tượng, đúng nội dung, có phương pháp phù hợp với từng độ tuổi, tránh chạy theo số lượng và mang tính hình thức.

Theo ông Quang, chủ trương lấy ý kiến trẻ em phù hợp với tinh thần của Luật Trẻ em và các quy định liên quan. Tuy nhiên, khi triển khai, cần xác định rõ nhóm trẻ em nào cần tham vấn, nội dung lấy ý kiến là gì và phương pháp thực hiện ra sao.

“Trẻ em chưa thể hiểu hết để có thể đưa ra ý kiến. Vì vậy, phải xác định rõ đối tượng lấy ý kiến, nội dung lấy ý kiến và phương pháp thực hiện”, ông Quang nói.

Ông cho rằng việc yêu cầu lấy ý kiến trực tiếp của 100% trẻ em như cách triển khai tại một số địa phương có thể dẫn đến tình trạng chạy theo số lượng, khiến hoạt động tham vấn không đạt được mục đích thực chất.

Từ thực tế này, ông Quang đề nghị rút kinh nghiệm trong quá trình tham vấn trẻ em đối với các dự án luật liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của trẻ. Việc lấy ý kiến không nên chỉ dừng ở khâu tổ chức, thống kê số lượng mà phải bảo đảm trẻ hiểu vấn đề và có cơ hội bày tỏ quan điểm phù hợp với khả năng nhận thức.

Bên cạnh đó, ban soạn thảo cần giải thích rõ các khía cạnh chuyên môn, pháp lý của dự thảo luật, tránh đánh đồng những khái niệm khác nhau gây hiểu nhầm trong dư luận.

Theo ông, cần nhìn nhận vấn đề hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết từ cả góc độ bảo vệ quyền trẻ em và ý nghĩa nhân văn đối với người bệnh cần ghép. Nếu pháp luật chỉ giới hạn người hiến ở nhóm từ đủ 18 tuổi, có thể phát sinh những trường hợp trẻ mắc bệnh cần ghép mô, bộ phận cơ thể nhưng không tìm được nguồn hiến phù hợp.

Vì vậy, việc nghiên cứu cơ chế hiến mô, bộ phận cơ thể từ người chết não hoặc chết tuần hoàn, nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp luật và chuyên môn, có thể mở thêm cơ hội điều trị cho người bệnh.

“Chúng ta cần nhìn nhận vấn đề từ nhiều phía, từ quy định pháp luật đến thực tiễn điều trị. Nếu có thể xây dựng được quy định phù hợp, đây sẽ là vấn đề mang ý nghĩa nhân văn, không chỉ đối với người bệnh mà còn với hạnh phúc của các gia đình”, ông Quang nhấn mạnh.