Nhiều chuyên gia khẳng định, nếu kinh tế tạo dựng nền tảng vật chất, cung cấp nguồn lực cho sự phát triển thì văn hóa chính là nền tảng tinh thần, nguồn sức mạnh nội sinh và động lực để đất nước phát triển bền vững.
Một nền kinh tế có thể tạo ra sự giàu có về vật chất, nhưng chỉ khi được bồi đắp bởi các giá trị văn hóa, sự giàu có ấy mới chuyển hóa thành chất lượng sống, bản sắc và sức mạnh quốc gia. Ngược lại, văn hóa muốn lan tỏa, phát triển cũng cần được nuôi dưỡng bằng nguồn lực kinh tế và cơ chế đầu tư phù hợp.

Trong hành trình xây dựng quốc gia hùng cường, kinh tế và văn hóa là hai lĩnh vực có mối quan hệ gắn bó, bổ trợ và thúc đẩy nhau. (Ảnh minh họa)
Văn hóa cũng là một ngành kinh tế ‘đẻ’ ra tiền
TS. Nguyễn Xuân Trường - Trưởng bộ môn Thương mại Quốc tế, Khoa Kinh tế Quốc tế, Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM - khẳng định, dưới góc độ kinh tế phát triển, đầu tư cho văn hóa không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu thụ hưởng tinh thần của xã hội mà còn tạo ra những giá trị kinh tế trực tiếp và gián tiếp, có sức lan tỏa tới nhiều ngành, lĩnh vực.
Ông Trường nêu dẫn chứng: Trên thực tế, các hoạt động văn hóa quy mô lớn như concert, lễ hội nghệ thuật, sự kiện biểu diễn hay điện ảnh…đang hình thành những chuỗi giá trị kinh tế đa ngành, kết nối văn hóa với du lịch, thương mại, lưu trú, vận tải và dịch vụ. Giá trị kinh tế của một sản phẩm văn hóa không chỉ nằm ở doanh thu bán vé mà còn ở khả năng kích thích tiêu dùng và tạo hiệu ứng lan tỏa cho nền kinh tế. “Những sự kiện âm nhạc lớn không chỉ mang lại nguồn thu cho đơn vị tổ chức mà còn thúc đẩy nhu cầu đi lại, lưu trú, ăn uống, mua sắm và tham quan của hàng chục nghìn khán giả”, ông Trường nói.
Sự phát triển của văn hóa không chỉ nâng cao chất lượng đời sống tinh thần mà còn mở rộng không gian phát triển kinh tế thông qua việc thúc đẩy sáng tạo, tiêu dùng và hội nhập quốc tế
TS. Nguyễn Xuân Trường - Trưởng bộ môn Thương mại Quốc tế, Khoa Kinh tế Quốc tế, Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM
Ví dụ chương trình Anh trai vượt ngàn chông gai với doanh thu trực tiếp được công bố hơn 340 tỷ đồng là minh chứng cho tiềm năng của ngành công nghiệp biểu diễn trong nước. Hay hai đêm diễn của BLACKPINK tại Hà Nội năm 2023 đã thu hút khoảng 170.000 lượt khách, trong đó có hơn 30.000 khách quốc tế, tạo doanh thu du lịch ước đạt 630 tỷ đồng cho Thủ đô.
Điện ảnh cũng là lĩnh vực có khả năng tạo ra hiệu ứng tương tự. Bộ phim Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh không chỉ tạo dấu ấn trong đời sống nghệ thuật mà còn góp phần quảng bá hình ảnh Phú Yên, đưa những địa danh như Bãi Xép, Gành Ông, Ghềnh Đá Đĩa đến gần hơn với công chúng. Những địa điểm xuất hiện trong phim trở thành điểm tham quan được nhiều du khách tìm đến, góp phần hình thành hướng phát triển du lịch điện ảnh.
Theo TS. Trường, đây là biểu hiện rõ nét của việc chuyển hóa giá trị văn hóa thành giá trị kinh tế. Một chương trình biểu diễn có thể diễn ra trong vài giờ nhưng những lợi ích mà nó mang lại cho hệ thống dịch vụ, du lịch và hình ảnh điểm đến có thể kéo dài lâu hơn nhiều. Từ một tác phẩm nghệ thuật, giá trị văn hóa được lan tỏa sang du lịch, lưu trú, vận tải và thương mại. Điều này cho thấy văn hóa không còn đơn thuần là lĩnh vực phụ trợ mà ngày càng trở thành một mắt xích trong chuỗi giá trị của nền kinh tế hiện đại.
“Sự phát triển của văn hóa không chỉ nâng cao chất lượng đời sống tinh thần mà còn mở rộng không gian phát triển kinh tế thông qua việc thúc đẩy sáng tạo, tiêu dùng và hội nhập quốc tế”, ông Trường nêu quan điểm.

Chương trình “Anh trai vượt ngàn chông gai” từng đạt doanh thu trực tiếp được công bố hơn 340 tỷ đồng.
TS. Lê Huyền Trang, Trưởng Bộ môn Quản trị kinh doanh và Marketing, Trường Đại học Thăng Long, cũng cho rằng, đầu tư cho văn hóa cần được nhìn nhận như đầu tư cho một nguồn lực kinh tế có khả năng tạo giá trị gia tăng và thúc đẩy tăng trưởng. Các hoạt động biểu diễn nghệ thuật, điện ảnh, lễ hội và sản phẩm sáng tạo có thể tạo doanh thu từ bán vé, bản quyền, quảng cáo, tài trợ; đồng thời tạo việc làm, thu nhập cho nghệ sĩ, nhà sản xuất, doanh nghiệp tổ chức sự kiện và lực lượng lao động trong chuỗi cung ứng.
Đáng chú ý, văn hóa còn tạo ra những giá trị kinh tế dài hạn thông qua việc xây dựng thương hiệu và nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến. Một bộ phim, chương trình nghệ thuật hay lễ hội thành công có thể tạo ra dấu ấn nhận diện cho một địa phương, góp phần thu hút du khách và nhà đầu tư.
Bà Trang nêu dẫn chứng: Theo UNESCO, các ngành công nghiệp văn hóa và sáng tạo hiện đóng góp khoảng 3,1% GDP toàn cầu, tạo việc làm cho gần 50 triệu lao động. Những con số này cho thấy văn hóa đã trở thành một khu vực kinh tế có quy mô đáng kể, chứ không chỉ là lĩnh vực phục vụ nhu cầu tinh thần.
Trường hợp Hàn Quốc là ví dụ tiêu biểu. Thông qua làn sóng Hallyu, quốc gia này không chỉ xuất khẩu âm nhạc, phim ảnh mà còn tạo sức lan tỏa cho các ngành du lịch, mỹ phẩm, thời trang và thực phẩm. Văn hóa trở thành một dạng sức mạnh mềm, góp phần nâng cao vị thế quốc gia và mở rộng thị trường cho nhiều ngành kinh tế.
Có kinh tế vững vàng, văn hóa mới bay xa
TS. Nguyễn Xuân Trường phân tích, nếu văn hóa có khả năng tạo động lực cho kinh tế thì ở chiều ngược lại, tăng trưởng kinh tế chính là điều kiện vật chất quan trọng để văn hóa được bảo tồn, phát huy và đổi mới.
Cụ thể, khi quy mô nền kinh tế mở rộng, nguồn thu ngân sách gia tăng, Nhà nước và xã hội có thêm điều kiện đầu tư cho hệ thống thiết chế văn hóa, giáo dục nghệ thuật, bảo tồn di sản và phát triển các ngành công nghiệp sáng tạo. Đồng thời, thu nhập người dân tăng lên cũng làm mở rộng nhu cầu hưởng thụ văn hóa, tạo thị trường cho các sản phẩm và dịch vụ văn hóa phát triển.
Thực tiễn quốc tế cho thấy, nhiều quốc gia đã sử dụng thành quả tăng trưởng kinh tế để đầu tư dài hạn cho văn hóa. Pháp duy trì nguồn lực đáng kể cho bảo tồn và phát huy di sản, với những thiết chế văn hóa có sức ảnh hưởng toàn cầu như Bảo tàng Louvre. Năm 2024, bảo tàng này đón khoảng 8,7 triệu lượt khách tham quan.
Singapore cũng tận dụng thành quả phát triển kinh tế để đầu tư vào các công trình văn hóa như Esplanade - Theatres on the Bay, National Gallery Singapore và hệ thống thư viện công cộng hiện đại, từng bước xây dựng vị thế trung tâm văn hóa, sáng tạo của khu vực.
Những ví dụ này cho thấy kinh tế không chỉ cung cấp nguồn vốn mà còn tạo nền tảng hạ tầng, công nghệ và thị trường để văn hóa phát triển. Ngược lại, một hệ sinh thái văn hóa phong phú, chất lượng cũng góp phần nâng cao sức hấp dẫn của quốc gia, cải thiện chất lượng sống và tạo lợi thế cạnh tranh trong thu hút nguồn nhân nhân lực, du lịch và đầu tư.
“Phát triển kinh tế mà không quan tâm đến văn hóa sẽ khó bảo đảm tính bền vững, còn phát triển văn hóa mà thiếu nền tảng kinh tế cũng khó phát huy hết tiềm năng. Do đó, văn hóa và kinh tế cần được xem là hai bộ phận cấu thành của cùng một quá trình phát triển, vừa là mục tiêu vừa là động lực của nhau. Chính sự gắn kết chặt chẽ giữa hai lĩnh vực này sẽ góp phần tạo nên nền tảng cho một quốc gia phát triển thịnh vượng và bền vững”, ông Trường nhấn mạnh.

Theo chuyên gia, phát triển kinh tế và văn hóa cần được đặt trong một chiến lược thống nhất, thay vì xem đây là hai lĩnh vực cạnh tranh nguồn lực. (Ảnh minh họa: Báo Chính phủ)
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga - Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Phó trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội chuyên trách TP Hải Phòng - cho rằng, văn hóa là nguồn lực lớn để phát triển kinh tế, nhưng những giá trị văn hóa không tự động chuyển hóa thành giá trị kinh tế. Muốn khai thác hiệu quả nguồn lực này cần có công nghiệp văn hóa đóng vai trò kết nối.
Bà Nga ví von, có thể xem văn hóa là nguồn nguyên liệu, còn công nghiệp văn hóa cung cấp những khâu cần thiết để biến nguồn nguyên liệu đó thành sản phẩm có giá trị. Nếu có tài nguyên văn hóa nhưng thiếu năng lực sáng tạo, tổ chức sản xuất, tiếp thị và phân phối thì rất khó tạo ra giá trị kinh tế thực chất. Việt Nam có lợi thế lớn với nền văn hóa lâu đời, hệ thống di sản phong phú, bản sắc đa dạng của 54 dân tộc và lực lượng dân số trẻ.
“Đây là nguồn nguyên liệu quan trọng để phát triển điện ảnh, âm nhạc, thời trang, du lịch và nhiều lĩnh vực sáng tạo khác. Chẳng hạn, làng gốm Chu Đậu có thể kết hợp bảo tồn nghề truyền thống với du lịch trải nghiệm và kinh doanh sản phẩm”, bà nói.
Bà Nga cũng nhấn mạnh, kinh tế tạo điều kiện vật chất để nuôi dưỡng văn hóa, nhưng tăng trưởng không đồng nghĩa các giá trị văn hóa tự nhiên được bảo tồn và phát huy. Điều đó phụ thuộc vào nhận thức xã hội, chính sách và cách thức phân bổ nguồn lực. Ở chiều ngược lại, văn hóa cũng trực tiếp tạo ra giá trị kinh tế thông qua tri thức bản địa, tay nghề, di sản và năng lực sáng tạo cộng đồng.
Phát triển song hành kinh tế - văn hóa để quốc gia hùng cường
TS. Bùi Kiến Thành nêu quan điểm, chính mối quan hệ hữu cơ, không thể tách rời, luôn tác động qua lại và bổ trợ lẫn nhau giữa kinh tế và văn hóa sẽ tạo nên một quốc gia hùng cường, phát triển bền vững.
Theo ông, một quốc gia muốn phát triển cần có nền kinh tế đủ mạnh, năng lực sản xuất, nguồn lực tài chính và hạ tầng hiện đại. Tuy nhiên, sự giàu có về vật chất là chưa đủ mà còn cần nền tảng văn hóa, bản sắc dân tộc, tri thức, đạo đức, tinh thần sáng tạo và sự gắn kết cộng đồng.
“Nếu chỉ chú trọng tăng trưởng vật chất mà xem nhẹ các giá trị văn hóa thì quốc gia sẽ khó hùng mạnh. Đầu tư cho văn hóa và giáo dục không nên được xem là khoản chi tiêu đơn thuần mà phải trở thành một bộ phận quan trọng trong chiến lược phát triển quốc gia”, ông khuyến cáo.
Ông Thành cũng lưu ý, phát triển kinh tế từ văn hóa phải đi đôi với bảo tồn và phát huy bản sắc dân tộc. Việc khai thác di sản không thể chạy theo lợi nhuận trước mắt, thương mại hóa hoặc tận thu đến mức làm mất đi giá trị nguyên bản.

Văn hóa góp phần thúc đẩy kinh tế du lịch phát triển.
PGS.TS. Huỳnh Văn Tới thì nhận định, mặc dù có nhiều tiềm năng nhưng công nghiệp văn hóa Việt Nam vẫn chưa phát triển tương xứng với lợi thế. Những hạn chế về thể chế, chính sách, nguồn vốn, hạ tầng và nhân lực đang là rào cản lớn. Nhiều doanh nghiệp văn hóa có quy mô nhỏ, năng lực tích lũy thấp, khó tiếp cận vốn và thiếu điều kiện mở rộng sản xuất. Sự liên kết giữa sáng tạo, sản xuất, quảng bá và tiêu dùng chưa chặt chẽ, khiến không ít sản phẩm có chất lượng nhưng chưa được thương mại hóa hiệu quả.
Trong khi đó, công nghiệp văn hóa đòi hỏi đội ngũ nhân lực vừa có năng lực nghệ thuật, vừa am hiểu công nghệ, thị trường và quản trị sáng tạo. Đây là yêu cầu ngày càng quan trọng trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển của trí tuệ nhân tạo.
TS. Nguyễn Xuân Trường cho rằng, Việt Nam nên tập trung nguồn lực vào 3 lĩnh vực trọng điểm của văn hóa gồm: du lịch văn hóa, điện ảnh và công nghiệp âm nhạc - nghệ thuật biểu diễn.
Trước hết, du lịch văn hóa cần được xác định là ngành mũi nhọn bởi Việt Nam sở hữu hệ thống tài nguyên văn hóa đặc sắc với nhiều di sản được UNESCO công nhận, tạo lợi thế cạnh tranh khác biệt so với nhiều quốc gia trong khu vực. Việc khai thác hiệu quả các giá trị văn hóa, lịch sử và bản sắc địa phương không chỉ thúc đẩy ngành du lịch mà còn tạo động lực phát triển cho các lĩnh vực lưu trú, vận tải, thương mại và dịch vụ.
Bên cạnh đó, điện ảnh cần được đầu tư trở thành ngành công nghiệp văn hóa chiến lược vì có khả năng vừa tạo doanh thu trực tiếp vừa quảng bá hình ảnh quốc gia, thu hút khách du lịch và nâng cao sức mạnh mềm của đất nước. Thực tiễn quốc tế cho thấy nhiều quốc gia đã sử dụng điện ảnh như một công cụ hiệu quả để xây dựng thương hiệu quốc gia và phát triển kinh tế.
Công nghiệp âm nhạc và nghệ thuật biểu diễn cũng cần được xem là lĩnh vực có tiềm năng tăng trưởng lớn trong bối cảnh nhu cầu trải nghiệm văn hóa ngày càng gia tăng.
“3 lĩnh vực này có mối liên kết chặt chẽ khi cùng khai thác tài nguyên văn hóa và chuyển hóa chúng thành các sản phẩm, dịch vụ có giá trị gia tăng cao. Đồng thời, chúng đều có khả năng mở rộng thị trường vượt ra ngoài phạm vi quốc gia, góp phần nâng cao vị thế và thương hiệu Việt Nam trên trường quốc tế, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu”, ông Trường nêu quan điểm.
Một quốc gia hùng cường không chỉ được đo bằng quy mô GDP hay tốc độ tăng trưởng mà còn bằng chất lượng đời sống tinh thần, sức sáng tạo của con người, bản sắc văn hóa và mức độ gắn kết cộng đồng.
TS. Lê Huyền Trang, Trưởng Bộ môn Quản trị kinh doanh và Marketing, Trường Đại học Thăng Long
Ở góc độ doanh nghiệp, GS.TS. Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP Hà Nội, nêu quan điểm: Đầu tư vào văn hóa có đặc thù là thời gian thu hồi vốn dài, nhu cầu thị trường khó dự báo. Do đó, cần có cơ chế đầu tư linh hoạt, cho phép doanh nghiệp thử nghiệm sản phẩm ở quy mô nhỏ trước khi quyết định đầu tư lớn.
Ông cho rằng giá trị văn hóa chỉ thực sự tạo ra nguồn thu khi kết nối được người nắm giữ giá trị với người có nhu cầu sử dụng và sẵn sàng trả tiền. Chẳng hạn, việc kết nối nghệ nhân làng nghề với nhà thiết kế, nhà hàng, khách sạn có thể tạo ra những đơn hàng ổn định, giúp sản phẩm truyền thống tiếp cận thị trường hiện đại.
Đối với các địa phương, cần lựa chọn những sản phẩm văn hóa có khả năng tiếp cận thị trường để tập trung đầu tư, kết nối nghệ nhân, nhà thiết kế và khách hàng ngay từ khâu xây dựng sản phẩm. Hiệu quả không nên chỉ được đo bằng lượng khách tham quan hay số hóa di sản, mà cần đánh giá qua doanh thu, đơn hàng, việc làm và thu nhập thực tế của cộng đồng nắm giữ di sản.
Còn TS. Lê Huyền Trang cho rằng, để hình thành một ngành kinh tế văn hóa có sức cạnh tranh, việc xác định lĩnh vực ưu tiên mới chỉ là điều kiện cần. Quan trọng hơn là xây dựng hệ sinh thái sáng tạo, trong đó Nhà nước kiến tạo thể chế và môi trường đầu tư; doanh nghiệp tham gia sản xuất, thương mại hóa; các cơ sở đào tạo cung cấp nhân lực; nghệ sĩ, nghệ nhân và cộng đồng là chủ thể sáng tạo, gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa.
Cùng với đó, cần hoàn thiện chính sách bảo hộ sở hữu trí tuệ, khuyến khích đầu tư tư nhân, phát triển thị trường, mở rộng hợp tác quốc tế và xây dựng thương hiệu văn hóa Việt Nam.
“Phát triển kinh tế và văn hóa cần được đặt trong một chiến lược thống nhất, thay vì xem đây là hai lĩnh vực cạnh tranh nguồn lực. Một quốc gia hùng cường không chỉ được đo bằng quy mô GDP hay tốc độ tăng trưởng mà còn bằng chất lượng đời sống tinh thần, sức sáng tạo của con người, bản sắc văn hóa và mức độ gắn kết cộng đồng.
Khi văn hóa trở thành động lực nội sinh của kinh tế, còn thành quả kinh tế tiếp tục được đầu tư trở lại cho văn hóa, hai trụ cột này sẽ tạo thành vòng tuần hoàn tích cực, cùng kiến tạo nền tảng cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước”, bà Trang khẳng định.











