Sự thật môn võ quan trọng nhất của Thiếu Lâm Tự, không phải Dịch Cân Kinh

Theo nhiều tư liệu võ học cổ, danh hiệu này thuộc về côn pháp Thiếu Lâm, môn binh khí đã đặt nền móng cho thanh danh của ngôi cổ tự hơn 1.500 năm tuổi và trở thành biểu tượng gắn liền với hình ảnh võ tăng trong suốt chiều dài lịch sử.

Giải mã côn pháp Thiếu Lâm

Võ thuật cổ truyền Trung Quóc có câu: “Thương đi một đường, côn quét một vùng”, nhằm nhấn mạnh ưu thế của trường côn với phạm vi khống chế rộng và sức công phá lớn. Chính vì vậy, ngay từ buổi đầu hình thành võ thuật Thiếu Lâm, côn đã trở thành loại binh khí được sử dụng phổ biến nhất. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng côn thuật của Thiếu Lâm nổi danh sớm hơn quyền thuật, trong khi các bài quyền chỉ thực sự phát triển mạnh ở những giai đoạn sau.

Dấu mốc lịch sử nổi tiếng nhất gắn với côn pháp Thiếu Lâm là câu chuyện “Thập tam côn tăng trợ Đường Vương”. Theo ghi chép trong sử liệu và các quyền phổ cổ, 13 võ tăng Thiếu Lâm đã dùng trường côn tham gia giúp Lý Thế Dân trong cuộc chiến giành thiên hạ đầu thời nhà Đường. Dù câu chuyện còn pha trộn giữa yếu tố lịch sử và truyền thuyết, đây vẫn được xem là ghi chép sớm nhất về sự nổi tiếng của côn pháp Thiếu Lâm.

Trong các quyền phổ cổ còn lưu giữ bài Thiếu Lâm Côn Thuật Ca Quyết, mở đầu bằng câu: “Thiếu Lâm nổi danh nhờ côn, luyện côn phải vững và chuẩn”. Bài ca quyết nhấn mạnh người luyện côn phải có bộ pháp vững như đinh đóng, thân pháp nhanh như gió, lực phát từ toàn thân và khí lực phải hòa làm một với từng đường côn. Điều đó cho thấy côn pháp Thiếu Lâm không chỉ dựa vào sức mạnh mà còn đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa bộ pháp, thân pháp, hô hấp và khả năng phát lực.

Các bộ côn pháp Thiếu Lâm vô cùng đa dạng, bao gồm: Thiếu Lâm Côn, Viên Hầu Côn, Tề Mi Côn, Đơn Bàn Long Côn, Song Bàn Long Côn, Âm Thủ Côn, Đại Dạ Xoa Côn, Tiểu Dạ Xoa Côn, Thiêu Hỏa Côn, Phong Ma Côn, Bài Côn, Xuyên Thoa Côn, Trấn Sơn Côn, Tề Mi Đối Côn, Ngũ Hổ Quần Dương Côn, Lục Hợp Côn, Phách Sơn Côn, Tiểu Mai Hoa Côn, Bạch Xà Côn, Tế Nữ Xuyên Tuyến Côn, Bát Tiên Côn, Tuyền Phong Côn, Phi Long Côn, Đạt Ma Côn, Lưu Tinh Côn, Bát Bảo Hỗn Nguyên Côn, Thượng Bài Sa Côn, Trung Bài Sa Côn, Vân Dương Côn, Kỳ Môn Côn, Tiêu Tử Côn, Tề Thiên Đại Thánh Côn, Túy Côn, Đoản Côn, Du Gia Côn, Lục Hợp Phong Lý Dạ Xoa Côn, Phá Trận Côn, Bát Môn Côn, Dương Thủ Côn, Thập Bát Điểm Tề Mi Côn, Phong Ma Đối Côn..

Tuyệt đại đa số các môn côn thuật này vẫn được lưu truyền cho đến ngày nay và nhận được sự yêu thích nồng nhiệt của những người luyện võ.

Đến thời nhà Minh, võ thuật gia nổi tiếng Trình Tông Du đã dành hơn 10 năm học tập tại chùa Thiếu Lâm trước khi biên soạn tác phẩm Thiếu Lâm Côn Pháp Giải Tông. Trong tác phẩm này, ông ghi lại một chi tiết rất đáng chú ý.

Côn là biểu tượng của võ thuật Thiếu Lâm Tự

Có người hỏi vì sao Thiếu Lâm vốn nổi danh về côn, nhưng các tăng nhân lúc bấy giờ lại dành nhiều thời gian luyện quyền hơn. Trình Tông Du trả lời rằng côn Thiếu Lâm còn được gọi là Dạ Xoa Côn, được xem là truyền thừa của Hộ pháp Khẩn Na La Vương, được các tăng nhân tôn xưng như một di sản quý giá. Theo ông, thời điểm đó quyền thuật Thiếu Lâm vẫn chưa nổi tiếng bằng côn thuật, còn việc các tăng nhân chuyên luyện quyền chỉ nhằm đưa quyền pháp đạt đến trình độ cao như côn pháp.

Nhận định của Trình Tông Du cho thấy vào thời Minh, côn mới chính là biểu tượng lớn nhất của võ thuật Thiếu Lâm. Điều này cũng lý giải vì sao nhiều tài liệu cổ đều dành những lời ca ngợi đặc biệt cho môn binh khí này.

Trong cuốn Thủ Tí Lục, học giả Ngô Thù gọi côn Thiếu Lâm là “Côn gia tuyệt nghiệp”, tức tuyệt kỹ đỉnh cao của côn thuật. Trong khi đó, Mạo Nguyên Nghi viết trong Võ Bị Chí rằng: “Mọi võ nghệ đều lấy côn làm gốc”. Ông còn cho rằng các dòng côn pháp trong thiên hạ đều chịu ảnh hưởng từ Thiếu Lâm.

Tờ Sohu viết: “Cho đến tận ngày nay, chư tăng chùa Thiếu Lâm vẫn gọi côn pháp Thiếu Lâm là ”Trấn Sơn Tuyệt Kỹ“. Thông qua nhiều nguồn tư liệu khác nhau, có thể thấy côn pháp Thiếu Lâm vang danh sớm nhất và là thành tố quan trọng bậc nhất trong hệ thống võ thuật Thiếu Lâm. Ở một góc độ nào đó, địa vị và danh tiếng hiển hách của võ thuật Thiếu Lâm chủ yếu là nhờ côn thuật đặt nền móng”.

Trong khi đó, tờ Ifeng viết rằng: “Phân tích dưới góc nhìn hiện đại, côn tương tự cũng là nền tảng của mọi loại binh khí. Vào thời kỳ chưa có đồ đồng và đồ sắt, thứ con người dùng để tự vệ chỉ có thể là gỗ, hay nói trực tiếp hơn chính là gậy gỗ. Còn về đồ đá, phần lớn chúng được dùng phục vụ sản xuất và sinh hoạt”.

“Gắn thêm lưỡi sắc vào gậy gỗ chính là một kiểu vũ trang cho côn, giúp dễ dàng đánh bại đối thủ hơn, thậm chí dồn đối phương vào đường chết. Nhưng làm như vậy lại đi ngược lại bản tính tự nhiên của con người. Có lẽ chính vì lý do này mà các tăng sĩ Thiếu Lâm vốn luôn lấy lòng từ bi làm gốc đã không muốn biến gậy côn trong tay thành đao, kiếm, hay giáo, kích. Côn từ đó trong tay họ trở thành một môn võ học bác đại tinh thâm”, tờ Ifeng viết.

Điều đáng chú ý là dù trải qua hàng nghìn năm phát triển, cây côn vẫn luôn gắn liền với hình tượng võ tăng Thiếu Lâm trong văn hóa đại chúng. Trong bộ phim Thiếu Lâm Tự, những cảnh hàng trăm võ tăng đồng loạt luyện côn, Giác Viễn giao đấu bằng côn hay các tăng nhân cưỡi ngựa tay cầm trường côn đã trở thành hình ảnh kinh điển của điện ảnh võ thuật. Đến Tân Thiếu Lâm Tự, côn pháp vẫn tiếp tục xuất hiện dày đặc, góp phần khắc sâu hình tượng võ tăng với cây côn trên tay.

Ngày nay, khi nhắc đến Thiếu Lâm, nhiều người vẫn nghĩ trước tiên đến Dịch Cân Kinh hay những tuyệt kỹ nội công nổi tiếng trong tiểu thuyết Kim Dung. Tuy nhiên, nếu nhìn từ góc độ lịch sử võ học, chính côn pháp mới là nền tảng tạo dựng danh tiếng của Thiếu Lâm từ những ngày đầu.