Kinh tế số: Động lực tăng trưởng mới

Tốc độ tăng trưởng cao

Phát triển kinh tế số không chỉ là yêu cầu của quá trình chuyển đổi số mà còn là nền tảng quan trọng để nâng cao năng suất, xây dựng nền kinh tế hiện đại, tự chủ và tăng sức chống chịu trước những biến động của thị trường.

Kinh tế số gồm những lĩnh vực kinh doanh cơ bản như: Thương mại điện tử (e-commerce); dịch vụ du lịch trực tuyến (online travel services); dịch vụ gọi xe online (online car call services); dịch vụ viễn thông (telecommunication services); dịch vụ thanh toán trực tuyến (online payment services); y tế kỹ thuật số (health tech); giáo dục kỹ thuật số (Ed. tech)...

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đặt mục tiêu đến năm 2030, quy mô kinh tế số đạt tối thiểu 30% GDP; đến năm 2045, Việt Nam có quy mô kinh tế số đạt tối thiểu 50% GDP, đồng thời là một trong các trung tâm công nghiệp công nghệ số của khu vực và thế giới và thuộc nhóm 30 nước dẫn đầu thế giới về đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Mới đây, Thủ tướng đã ban hành Quyết định 1033/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình phát triển kinh tế số và xã hội số giai đoạn 2026 - 2030.

Tại Quyết định nhấn mạnh: Kinh tế số là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng nhanh và bền vững, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế; góp phần chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu.

Đồng thời, đặt ra mục tiêu xây dựng nền kinh tế số năng động dựa trên nền tảng số, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo; từng bước hình thành phương thức sản xuất mới, thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất lao động, phát triển xanh và bền vững.

Trong khu vực Đông Nam Á, Việt Nam đang ở trong nhóm nền kinh tế số phát triển nhanh nhất. Năm 2025, kinh tế số Việt Nam ước đạt khoảng 72,1 tỷ USD, chiếm hơn 14% GDP, với tốc độ tăng trưởng cao.

Các lĩnh vực dịch vụ số cũng phát triển nhanh, với quy mô hàng chục tỷ USD, trong đó riêng các mảng như nội dung số, du lịch trực tuyến hay vận tải số đều tăng trưởng khoảng 16-20%/năm, quy mô 4 sàn thương mại điện tử lớn nhất Việt Nam năm 2025 đạt 429,7 nghìn tỷ đồng, tăng 34,75% so với cùng kỳ.

Đặc biệt, thương mại điện tử đạt quy mô khoảng 31 tỷ USD năm 2025, tăng trên 20%/năm, dự kiến vượt 60 tỷ USD vào năm 2030.

Thanh toán không dùng tiền mặt tiếp tục mở rộng, giá trị giao dịch đạt khoảng 28 lần GDP, tỷ lệ người trưởng thành có tài khoản thanh toán đạt 88,96%. Xuất khẩu sản phẩm công nghệ số đạt khoảng 172 tỷ USD năm 2025...

Ông Bùi Trung Nghĩa, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho biết gắn liền với tiến trình chuyển đổi số quốc gia, những năm qua, kinh tế số đã khẳng định vai trò là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế, góp phần định hình lực lượng sản xuất hiện đại, là nền tảng đưa Việt Nam phát triển bứt phá trong kỷ nguyên số

“Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP năm 2025 ước đạt 14,02%, tương đương khoảng 72,1 tỷ USD, tăng 1,64 lần so với năm 2020. Tốc độ tăng trưởng 2 con số được duy trì trong nhiều năm, đưa nền kinh tế số Việt Nam vươn lên đứng thứ hai ở Đông Nam Á và thuộc nhóm nền kinh tế số phát triển nhanh nhất. Trong đó, thương mại điện tử tiếp tục giữ vai trò trụ cột, chiếm 2/3 quy mô nền kinh tế số”, ông Bùi Trung Nghĩa cho hay.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Phó trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng nhận định, một trong những thay đổi lớn nhất của nền kinh tế hiện đại là sự dịch chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa trên tài nguyên và lao động giá rẻ sang mô hình dựa trên dữ liệu, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong tiến trình ấy, kinh tế số đang trở thành trụ cột tăng trưởng mới.

Những năm gần đây, Việt Nam chứng kiến sự phát triển nhanh chóng của thương mại điện tử, fintech, logistics số, thanh toán không tiền mặt, nền tảng số và dịch vụ trực tuyến. Hành vi tiêu dùng của người dân thay đổi rất nhanh, kéo theo sự chuyển đổi của doanh nghiệp và thị trường.

“Quan trọng hơn, chuyển đổi số quốc gia đang tạo nền tảng cho sự hình thành của chính phủ số, doanh nghiệp số và xã hội số. Một nền kinh tế số mạnh không chỉ giúp tăng trưởng GDP, mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch, giảm chi phí giao dịch, mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường và tạo ra các mô hình kinh doanh mới”, bà Nguyễn Thị Việt Nga nhấn mạnh.

Để kinh tế số bứt phá

Theo Quyết định 1033/QĐ-TTg, Việt Nam đặt mục tiêu cụ thể đến năm 2030, tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP đạt khoảng 30%; hỗ trợ tối thiểu 500.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số; tối thiểu có 5 doanh nghiệp công nghệ số ngang tầm các nước tiên tiến; phát triển, thúc đẩy và đưa vào sử dụng tối thiểu 5 sàn dữ liệu; giá trị thanh toán không dùng tiền mặt gấp 30 lần GDP; tỷ trọng quy mô đào tạo giáo dục đại học các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán (STEM) đạt 40%.

Theo bà Nguyễn Thị Việt Nga, để kinh tế số phát triển bền vững, cần giải quyết đồng thời nhiều vấn đề. Trước hết, là hạ tầng số. Chuyển đổi số không thể chỉ diễn ra ở các đô thị lớn mà phải lan tỏa tới vùng nông thôn, miền núi, hải đảo. Khoảng cách số nếu không được thu hẹp sẽ kéo theo khoảng cách phát triển.

Thứ hai, là an toàn dữ liệu và an ninh mạng. Khi mọi hoạt động kinh tế - xã hội ngày càng phụ thuộc vào môi trường số, nguy cơ lộ lọt dữ liệu, lừa đảo công nghệ cao và tấn công mạng cũng gia tăng mạnh mẽ. Điều đó đòi hỏi hệ thống pháp luật phải đi trước một bước để bảo vệ người dân và doanh nghiệp.

Thứ ba, là nguồn nhân lực số. Chuyển đổi số không đơn thuần là trang bị công nghệ, mà quan trọng hơn là thay đổi tư duy quản trị, kỹ năng lao động và văn hóa vận hành. Một quốc gia số không thể được xây dựng chỉ bằng máy móc và phần mềm. Cốt lõi vẫn là con người.

Để đạt các mục tiêu về phát triển kinh tế số, ông Bùi Trung Nghĩa cho rằng, cần phát triển doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam trở thành lực lượng nòng cốt; phát huy vai trò dẫn dắt của các doanh nghiệp công nghệ lớn, doanh nghiệp nhà nước trong thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Đồng thời, khuyến khích doanh nghiệp công nghệ số chủ động áp dụng tiêu chuẩn kỹ thuật về an ninh mạng, tăng cường phối hợp, trao đổi và cung cấp thông tin với cơ quan nhà nước theo quy định của pháp luật.

Ông Nguyễn Hoa Cương, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương bày tỏ, để kinh tế số bứt phá và đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế 2 con số, cần tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn.

Các điểm nghẽn tập trung ở hạ tầng, gồm cả hạ tầng cứng như ICT, logistics và hạ tầng mềm về xã hội, văn hóa. Bên cạnh đó, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, cơ chế sandbox và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Quyết định 1033/QĐ-TTg của Thủ tướng nêu rõ: Phát triển kinh tế số và xã hội số phải được triển khai đồng bộ, toàn diện và rộng khắp trong mọi ngành, lĩnh vực và đời sống xã hội, bảo đảm tính bền vững và lâu dài. Đồng thời, phát triển kinh tế số và xã hội số gắn kết chặt chẽ với chuyển đổi xanh, phát triển bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.