Trong hệ thống các môn võ đối kháng hiện đại, Lethwei của Myanmar thường được nhắc đến như một hình thức thi đấu có mức độ va chạm cao, thậm chí có phần cực đoan. Môn võ này đặc trưng bởi việc thi đấu tay không, luật lệ tương đối tối giản và cho phép sử dụng đòn húc đầu - kỹ thuật bị hạn chế hoặc cấm trong nhiều môn như Muay Thai hay MMA. Bên cạnh yếu tố thi đấu, Lethwei còn phản ánh những giá trị lịch sử, văn hóa và tinh thần thượng võ của người Myanmar.
Từ chiến trường đến biểu tượng văn hóa
Lethwei là môn võ cổ có nguồn gốc từ khoảng 1000 năm trước trên chiến trường Myanmar. Trong bối cảnh đất nước liên tục trải qua các cuộc xung đột, các chiến binh Myanmar khi ấy cần một phương thức cho phép họ tiếp tục chiến đấu ngay cả khi không có vũ khí trước kẻ thù. Nó đồng thời được sử dụng như một cách để kiểm tra kỹ năng chiến đấu của các chiến binh.
Lethwei là môn võ cổ có nguồn gốc từ khoảng 1000 năm trước.
Theo các tài liệu lịch sử, môn võ này trở nên phổ biến từ thế kỷ 11 dưới thời vua Anawrahta. Khi đó, các trận đấu Lethwei thường diễn ra trên những sân đất hình tròn, không có dây đài hay bảo hộ. Võ sĩ thi đấu chân trần, tay không, đối đầu nhau mà gần như không có luật lệ dưới sự giám sát của 2 trọng tài. Chiến thắng chỉ được công nhận khi đối thủ bị hạ gục hoàn toàn (knock-out) hoặc không thể tiếp tục thi đấu.
Khác với nhiều môn võ phương Đông khác, họ xây dựng lối đánh dựa trên cảm hứng từ chuyển động và bản năng của các loài động vật. Theo thời gian, Lethwei trở nên rất phổ biến trong nước. Các vị hoàng tử và người dân đều thích luyện tập hoặc xem các trận đấu.
Một điểm đặc biệt của Lethwei là sự kết hợp giữa võ thuật và yếu tố văn hóa. Trước mỗi trận đấu, võ sĩ thực hiện điệu múa chiến binh Lethwei Yé trên nền nhạc truyền thống của Myanmar. Hành động này vừa để các võ sĩ khởi động, vừa thể hiện kỹ năng và lòng dũng cảm của mình. Kết thúc bài múa là động tác lekkha moun - tư thế đứng trên một chân và khoanh tay - mô phỏng chim săn mồi, mang ý nghĩa thách thức đối thủ nhưng với sự tôn trọng.
Trải qua thời gian, Lethwei không chỉ là môn võ của các chiến binh mà còn trở thành một phần trong đời sống xã hội. Trẻ em Myanmar có thể bắt đầu tập luyện từ 6-7 tuổi, coi đây là một nghi thức bắt buộc trước khi trưởng thành. Các lò võ đóng vai trò như gia đình thứ hai, nơi truyền dạy không chỉ kỹ năng chiến đấu mà còn cả tinh thần tương trợ, sự tôn trọng và lòng khiêm nhường .
Bước sang thế kỷ 20, võ sĩ Kyar Ba Nyein đã góp phần hồi sinh và đưa Lethwei tiến gần hơn với thể thao hiện đại, sau khi ông đại diện cho Myanmar tham dự Olympic. Nhờ những điều chỉnh về luật lệ và cách tổ chức thi đấu, môn võ này dần rũ bỏ hình ảnh thô sơ, từng bước được giới thiệu rộng rãi ra thế giới.
Vì sao Lethwei nguy hiểm hơn Muay Thái
Điểm khiến Lethwei trở nên khác biệt, và cũng gây tranh cãi, nằm ở hệ thống luật lệ cực kỳ tối giản. Đây là môn võ “9 chi”, nghĩa là toàn bộ cơ thể đều có thể trở thành vũ khí: nắm đấm, bàn chân, đầu gối, khuỷu tay và đặc biệt là đầu. Chính đòn húc đầu đã khiến Lethwei trở nên nguy hiểm hơn hẳn so với nhiều môn đối kháng khác.
Các võ sĩ Lethwei không sử dụng găng tay, chỉ quấn một lớp băng mỏng.
Không giống quyền Anh hay Muay Thai, các võ sĩ Lethwei không sử dụng găng tay. Họ chỉ quấn một lớp băng mỏng quanh tay, đủ để hạn chế chấn thương phần nào nhưng vẫn giữ nguyên lực tác động của cú đấm. Điều này khiến mỗi pha ra đòn đều mang tính sát thương rất cao, đồng thời buộc võ sĩ phải tính toán kỹ lưỡng để tránh tự làm tổn thương chính mình.
Lethwei bao gồm nhiều khoảng cách chiến đấu khác nhau: tầm xa với các đòn đá, tầm trung với đòn gối, nắm đấm và khuỷu tay, cuối cùng là cận chiến với các kỹ thuật siết, quật hoặc húc đầu. Do tính chất không sử dụng găng tay và không chấm điểm, các trận đấu thường diễn ra với cường độ cao và thiên về tấn công trực diện hơn là chiến thuật dài hơi.
Một đặc điểm mang tính biểu tượng của Lethwei là trong một trận đấu, cách duy nhất để giành chiến thắng là phải hạ knockout đối thủ. Nếu kết thúc thời gian thi đấu mà cả 2 võ sĩ vẫn đứng vững, trận đấu đó sẽ có kết quả hoà.
Theo quy định, một trận đấu gồm 5 hiệp, giữa mỗi hiệp có quãng nghỉ 2 phút. Võ sĩ sẽ bị xử thua knock-out nếu bị đánh ngã 3 lần trong cùng một hiệp hoặc tổng cộng 4 lần trong cả trận. Điểm đặc biệt là khi bị knock-out, võ sĩ vẫn có tối đa 2 phút để hồi phục và quyết định có tiếp tục thi đấu hay không. Quy định này được gọi là “injury time-out”. Tuy nhiên, quyền tạm dừng hồi phục này không được áp dụng ở hiệp đấu thứ 5.
Thoạt nhìn, Lethwei có nhiều điểm tương đồng với Muay Thai truyền thống về hệ thống đòn thế như đấm, đá, gối, chỏ. Tuy nhiên, chính luật thi đấu lại tạo nên sự khác biệt rõ rệt trong cách tiếp cận và phong cách của hai môn võ này.
Một trong những võ sĩ Lethwei nổi tiếng nhất hiện nay là Dave Leduc đến từ Canada.
Thực tế, sự khác biệt giữa võ sĩ hai nền võ thuật không nằm quá nhiều ở kỹ thuật. Các đòn đá, gối hay chỏ đều tương đồng, nhưng cách triển khai trận đấu lại khác. Trong Lethwei, việc thi đấu tay trần khiến những cú đấm vào đầu trở nên rủi ro hơn, còn đòn húc đầu có thể xoay chuyển cục diện rất nhanh. Bên cạnh đó, việc không phụ thuộc vào chấm điểm khiến trận đấu thiên về áp đảo và kết liễu đối thủ hơn là kiểm soát điểm số.
Điều đó cũng có nghĩa là hầu hết các trận đấu Lethwei đều biến thành những cuộc ẩu đả dữ dội. Về mặt giải trí, điều này vẫn rất cuốn hút, nhưng nhìn chung khó thể hiện được chiều sâu kỹ thuật và chiến thuật như trong các trận Muay Thai.
Để thích nghi với đặc thù này, võ sĩ Lethwei luyện tập cực kỳ chăm chỉ để rèn luyện thể chất và tinh thần trở nên bất khả chiến bại. Họ thường rèn luyện bằng cách đấm vào các vật cứng như khúc gỗ hay bao cát để tăng độ lì cho khớp tay. Bên cạnh đó là hàng trăm bài tập đá, gối và ôm siết nhằm cải thiện tối đa sức mạnh lẫn sức bền khi thi đấu.
Lethwei không chỉ đề cao thể lực mà còn coi trọng ý chí. Các võ sĩ trưởng thành qua chính những trận đấu khắc nghiệt, sẵn sàng tiếp tục khi bị chảy máu hay chấn thương. Chính tinh thần bền bỉ ấy tạo nên khác biệt rõ rệt của võ sĩ Lethwei.
Bình luận