Đưa đường lối, chính sách đến gen Z: Báo chí chủ lực cần cách 'kể chuyện' mới

Nhà báo Lê Quốc Minh trả lời phỏng vấn Báo Điện tử VOV

Sự bùng nổ của mạng xã hội và AI giúp công chúng dễ dàng tiếp cận mọi thông tin một cách nhanh chóng và dễ dàng hơn bao giờ hết. Thế nhưng giữa “ma trận” thông tin trên mạng xã hội lại có không ít tin giả (fake news) lan truyền với tốc độ “chóng mặt”, gây tác hại ngày càng nguy hiểm, khó lường, tác động đến các lĩnh vực hoạt động xã hội, đe dọa sự an toàn của các tổ chức, cá nhân.

Điều đáng nói là bên cạnh các tin giả xuất phát từ sự nông nổi, thiếu hiểu biết của một số người, còn xuất hiện sự gia tăng tin giả với ý đồ rõ ràng, mà mục đích chính là phá hoại uy tín của cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân, tấn công vào hệ thống chính trị, vào chế độ…

Không chỉ tại Việt Nam, ở nhiều quốc gia khác trên thế giới, tin giả cũng tác động tiêu cực từ chính trị, kinh tế đến văn hóa, giáo dục, y tế...

Trong bối cảnh đó, báo chí chính thống, đặc biệt là các cơ quan báo chí chủ lực đang đứng trước thách thức lớn, làm sao để thực hiện tốt vai trò định hướng dư luận, bảo vệ nền tảng, tư tưởng của Đảng.

Nhân dịp kỷ niệm ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925-21/6/2026), Nhà báo Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy các cơ quan Đảng Trung ương, Tổng Biên tập Báo Nhân dân, Phó trưởng Ban tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam đã có cuộc trao đổi cùng phóng viên Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam (VOV) về vai trò của các cơ quan báo chí chủ lực trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Nội dung cần luận giải, công nghệ phải đầu tư

- Thưa ông, trong bối cảnh bùng nổ thông tin và tốc độ lan truyền của mạng xã hội như hiện nay, ông đánh giá thế nào về vị thế và vai trò của các cơ quan báo chí chủ lực quốc gia trong định hướng dư luận, giữ vững trận địa tư tưởng, bảo vệ nền tảng của Đảng để hướng tới thực hiện tốt các mục tiêu mà Đại hội XIV của Đảng đã đề ra?

Kể từ khi internet bắt đầu phát triển mạnh mẽ, chúng ta bước vào một thời kỳ thông tin ngập tràn. Và đặc biệt là trong khoảng 3, 4 năm trở lại đây, với sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo, cộng thêm sự phát triển rất mạnh mẽ của các nền tảng mạng xã hội, thông tin có thể dễ dàng phát tán khắp nơi với tốc độ vô cùng nhanh chóng.

Tin tức ngày nay không phải chỉ do con người tạo ra nữa mà do các hệ thống trí tuệ nhân tạo tự động tạo ra với số lượng vô cùng khủng khiếp.

Bên cạnh tình trạng tin giả, tin xấu độc, tràn lan, xã hội đã đi từ giai đoạn không phân biệt rõ thật giả đến giai đoạn không biết tin vào thông tin nào và thậm chí là hoài nghi tất cả. Đây là một tình trạng khá nguy hiểm. Khi hoài nghi tất cả, thì những nội dung hữu ích cho cuộc sống, đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước sẽ càng khó lan tỏa đến người dân.

Nhưng trong khó khăn cũng có những cơ hội. Khi công chúng lúng túng trước những trận “sóng thần” về thông tin, họ rất cần những “mỏ neo” - nơi có thể dựa vào và tin tưởng. Sau những giai đoạn quá hào hứng, hồ hởi để cố gắng nắm bắt được càng nhiều thông tin càng tốt, thì giờ đây công chúng lại cần sự lắng đọng nhất định. Họ muốn những cơ quan báo chí chính thống phải như một ngọn hải đăng dẫn dắt để lựa chọn ra được những thông tin thực sự quan trọng mỗi ngày, mỗi giờ.

Chính trong thời điểm bất kỳ ai cũng có thể tạo ra thông tin, với số lượng lên đến nhiều tỷ thông tin mỗi ngày trên mạng xã hội, các cơ quan báo chí với nội dung gốc, thông tin đa chiều, chính thống trở thành ưu điểm lớn mà các facebooker, tiktoker không thể có được.

Đây cũng là những cơ hội rất đặc biệt trong thời điểm chúng ta đang gặp rất nhiều thách thức từ công nghệ truyền thông nói chung cũng như trong sự phát triển của trí tuệ nhân tạo hiện nay.

- Vậy theo ông, các cơ quan báo chí chủ lực sẽ cần đổi mới nội dung, hình thức và tận dụng các nền tảng số ra sao để các sản phẩm chính luận, đấu tranh các luận điệu sai trái trở nên hấp dẫn, lan tỏa mạnh mẽ tới công chúng, đặc biệt là tới giới trẻ?

Trong những nghiên cứu mới nhất của năm 2026, các chuyên gia trên thế giới đã khẳng định rằng báo chí chính thống ngày nay không thể chạy theo số lượt xem như trước đây. Những nội dung dễ được mọi người thu hút thường là những nội dung đánh vào sự tò mò, tức giận, “bắt trend”.

Đã từng có thời kỳ những nội dung này mang lại lượng truy cập rất lớn cho các cơ quan báo chí. Nhưng trong bối cảnh “bão thông tin” như hiện nay, quá nhiều nội dung “câu view”, giật gân, thậm chí là những nội dung rác và không có ích cho xã hội nhưng thu hút sự tương tác rất lớn. Báo chí không thể và không nên chạy đua theo lối “câu view”, những lối bắt trend mà cần đi sâu vào nội dung chất lượng cao.

Hiện nay, các cơ quan báo chí phải đưa ra những nội dung mang tính luận giải, giải pháp, những định hướng về mặt kiến tạo, những nội dung phân tích khác biệt so với các nền tảng mạng xã hội. Các cơ quan báo chí cần phải đầu tư vào mặt công nghệ để nội dung được lan tỏa một cách hiệu quả hơn.

Trí tuệ nhân tạo là một xu hướng rất quan trọng. Nhưng nhiều cơ quan báo chí mới dừng ở việc dùng trí tuệ nhân tạo để giảm bớt những gánh nặng công việc trước đây, hay khá hơn là để nâng cao năng suất. Chưa nhiều cơ quan báo chí thực sự sử dụng công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo để tạo ra được những giá trị mới.

Các chuyên gia cũng yêu cầu các cơ quan báo chí cần đi một bước xa hơn là biết tận dụng một cách hiệu quả các công nghệ hiện đại để giúp cho nội dung của mình được lan tỏa.

Cách làm báo trên nền tảng digital cũng cần bước chuyển. Việc chỉ kết hợp ảnh, video, infographic đã trở nên lạc hậu. Thế giới đang chuyển sang các phương thức mới, ví dụ như "nội dung lỏng" – nội dung có thể tự động chuyển hóa hình dạng (bản tin ngắn buổi sáng, podcast khi đi ô tô, bài chuyên sâu buổi tối).

Hoặc việc biến nội dung thành "tài sản" – chia nhỏ một bài phỏng vấn, gán dữ liệu metadata để tìm lại ngay khi cần. Những cách làm này đòi hỏi báo chí cần hệ thống quản trị nội dung mới dạng modular CMS (CMS giải quyết nội dung theo module). Đây là hướng đi các cơ quan báo chí Việt Nam cần nghiên cứu.

Thay đổi cách kể chuyện để gần công chúng hơn

- Để ngăn chặn và định hướng dư luận trước thông tin xấu độc từ AI, các cơ quan báo chí chủ lực cần đấu tranh và phối hợp ra sao, thưa ông?

Chúng ta hay có câu thuật ngữ là tin giả chạy được nửa vòng trái đất thì tin thật mới xuất hiện. Nên việc đấu tranh phản bác những nội dung xấu độc, sai lệch, tin giả thực sự là một cuộc chiến vô cùng khó khăn. Gần đây nhiều cơ quan chức năng, bộ ngành, hay cả công an cấp xã, phường cũng có những cách tuyên truyền chính sách, pháp luật rất thú vị, hấp dẫn. Đây cũng chính là kinh nghiệm cho các cơ quan báo chí chính thống.

Chúng ta cần phải có những cách thức kể chuyện gần gũi hơn, phù hợp hơn với từng đối tượng khác nhau.

Đơn cử như gen Z, họ cần lối nói tin cậy, minh bạch nhưng hấp dẫn. Báo chí phải thay đổi cách viết, cách quay, cách dẫn so với 5-10 năm trước. Đấu tranh ngày nay phải có lập luận, chứng cứ khoa học, thuyết phục, không thể nói theo kiểu đơn phương chụp mũ.

Chính thách thức này sẽ nâng tầm nhà báo, buộc họ không ngừng học hỏi. Khi chúng ta tạo ra nội dung chất lượng cao, tính Đảng, kết hợp với công nghệ, thông tin sẽ lan tỏa rộng khắp.

- VOV là một trong những cơ quan báo chí chủ lực quốc gia, đa loại hình, đa phương tiện, ông có chia sẻ gì với đội ngũ người làm báo tại VOV nói riêng cũng như các cơ quan báo chí chủ lực nói chung để phát huy tốt nhất vai trò của mình trong thời gian tới?

Chuyển đổi số hiện nay là câu chuyện chuyển đổi thế nào cho hiệu quả. Khi công chúng đã lên nền tảng số, báo chí phải đón đầu. Nền tảng số thế giới không chỉ dừng ở website, app hay mạng xã hội mà đang tiến mạnh tới loa thông minh, kính thông minh. Khi đó, công chúng sẽ "hỏi" loa thay vì dùng điện thoại đọc tin.

Đa dạng hóa nội dung số là bắt buộc. Mỗi cơ quan phải xác định thế mạnh của mình, hiểu vì sao công chúng chọn mình. Không thể đoán mò nhu cầu, mà phải dùng công cụ, công nghệ để phác họa chân dung độc giả và đưa ra nội dung phù hợp.

Ngay như câu chuyện podcast, việc chọn làm bản tin 10 phút hay talkshow 30 phút về chủ đề gì cần sự linh hoạt như nhiều cơ quan báo chí trên thế giới. Họ khuyến khích phóng viên, biên tập viên thử nghiệm xây dựng nội dung về một vấn đề nhất định (giáo dục, khoa học công nghệ, môi trường...). Cách làm nào được công chúng quan tâm sẽ được cho phép phát triển định kỳ hàng tuần.

Khi xây dựng hiệu quả, họ quảng bá series, thậm chí tạo lập ra một kênh riêng trên các nền tảng. Đôi khi, những chương trình mang tính phụ trợ lại thu hút người theo dõi nhiều không kém gì kênh chính thức của đài, từ đó phát triển lên những nội dung mang tính chất rất đặc trưng.

Bây giờ ai cũng có thể làm podcast và tận dụng nền tảng số, khiến sự cạnh tranh càng lớn hơn. Nhưng các cơ quan chuyên về phát thanh như VOV lại có những kỹ năng riêng, có những lợi thế riêng. Tôi cho rằng, người làm báo VOV hoàn toàn có thể tận dụng những kỹ năng mang tính chuyên môn cao để xây dựng ra những chương trình thực sự khác biệt.

Xin cảm ơn ông!