Thiết lập cơ chế phản ứng nhanh cho hệ sinh thái dữ liệu số

Trong bối cảnh các hệ thống số hóa ngày càng mở rộng và liên kết chặt chẽ, nhất là lĩnh vực tài chính - ngân hàng, nguy cơ tấn công mạng có chủ đích nhắm vào chuỗi cung ứng và dữ liệu trọng yếu đang đặt ra những bài toán cấp bách về năng lực phòng thủ.

Phát biểu tại Chương trình Diễn tập An ninh mạng quốc gia năm 2026 diễn ra ngày 27/10 tại Hà Nội, do Cục An ninh mạng (A05 - Bộ Công an) phối hợp cùng Hiệp hội An ninh mạng quốc gia tổ chức, Đại tá Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục A05 cho biết, lần đầu tiên lực lượng chuyên trách của công an địa phương và lực lượng bảo đảm an ninh mạng của các bộ, ngành cùng tham gia xử lý một tình huống sự cố chung trên hệ thống mô phỏng trải dài từ hạ tầng công nghệ thông tin truyền thống đến điện toán đám mây, chuỗi khối và tài sản số.

Đại tá Nguyễn Hồng Quân nhấn mạnh đây cũng chính là bức tranh hạ tầng mà nhiều cơ quan, doanh nghiệp đang vận hành, khi hệ thống cũ vẫn tồn tại song song với công nghệ mới, tạo ra những vùng rủi ro đan xen; môi trường diễn tập thực chiến giúp lực lượng kiểm nghiệm năng lực và nâng cao khả năng phối hợp tác chiến trong điều kiện sát với thực tế.

Theo đó, các chiến dịch tấn công mạng hiện đại thường không diễn ra đơn lẻ mà phát triển thành chuỗi liên hoàn, khai thác triệt để những kẽ hở quản trị nhỏ nhất để tiến sâu vào các phân vùng dữ liệu cốt lõi.

Kịch bản thực chiến mô phỏng chuỗi xâm nhập giả định vào hạ tầng tài chính cho thấy đối tượng ban đầu khai thác máy chủ quản lý học tập (LMS) tại vùng mạng DMZ, gửi tài liệu chứa liên kết độc hại để chiếm quyền máy trạm, sau đó lợi dụng thói quen dùng chung mật khẩu và tài khoản được cấp quyền quản trị vượt mức để mở rộng phạm vi xâm nhập nội bộ.

Khi tiến vào hạ tầng điện toán đám mây, các điểm yếu trong quản lý thông tin xác thực tiếp tục bị khai thác để triển khai mã độc lên cụm máy chủ Kubernetes, thiết lập kết nối điều khiển từ xa và trích xuất dữ liệu nhạy cảm. Ở giai đoạn cuối, đối tượng nhắm vào hạ tầng chuỗi khối và hợp đồng thông minh, lợi dụng lỗ hổng trong kiểm soát truy cập và cơ chế đa chữ ký để rút tài sản số qua nhiều tầng ví trung gian nhằm che giấu dòng tiền.

Thực tế này đòi hỏi cơ chế phản ứng nhanh không thể chỉ dừng lại ở việc điều tra dấu vết sau sự cố mà phải chuyển sang trạng thái tác chiến kép: vừa phát hiện, ngăn chặn các đợt tấn công đang tiếp diễn, vừa phải bảo đảm tính liên tục của hệ thống. Một thao tác ngắt kết nối thiếu tính toán để cô lập mã độc có thể làm tê liệt toàn bộ quy trình cung cấp dịch vụ, gây thiệt hại nghiêm trọng cho doanh nghiệp và khách hàng. Do đó, việc duy trì tính sẵn sàng của hạ tầng trong lúc khoanh vùng lỗ hổng và thu thập chứng cứ điện tử là yêu cầu tiên quyết đối với mọi hệ sinh thái dữ liệu số.

Đánh giá về năng lực xử lý tình huống thực tế của các đơn vị bảo vệ an ninh mạng, Thượng tá Nguyễn Trung Hiếu, Phó Giám đốc Trung tâm An ninh mạng quốc gia (Cục A05), cho biết ban tổ chức đưa ra 43 thử thách và kết thúc thời gian diễn tập từ 7h30 đến 16h31, các đội giải quyết được 39 thử thách.

Ban tổ chức đánh giá cao nỗ lực phối hợp của các đội, nhất là khi phần lớn thành viên đến từ những đơn vị khác nhau và lần đầu làm việc chung trong một tình huống thực chiến. Cách tính điểm bám sát tính ổn định của hệ thống đã buộc lực lượng tham dự phải phối hợp nhịp nhàng giữa kỹ năng và tư duy vận hành thực tế.

Bên cạnh giải pháp kỹ thuật, việc củng cố thế trận phản ứng nhanh còn gắn liền với yêu cầu thể chế hóa đồng bộ, quán triệt tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Hoạt động phối hợp liên ngành là bước kiểm nghiệm thực tế quan trọng để đưa các quy định của Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15, Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15 cùng hệ thống văn bản hướng dẫn gồm Nghị định số 331/2026/NĐ-CP về bảo vệ hệ thống thông tin, Nghị định số 332/2026/NĐ-CP về dịch vụ an ninh mạng và Nghị định số 333/2026/NĐ-CP về định danh địa chỉ IP đi vào cuộc sống.

Sự liên kết chặt chẽ giữa 90 cán bộ, chuyên viên thuộc 14 bộ, ngành và công an 32 tỉnh, thành phố là tiền đề vững chắc để thiết lập mạng lưới ứng phó sự cố khẩn nguy thống nhất, bảo đảm an toàn dữ liệu số và giữ vững niềm tin của người dân trên không gian mạng quốc gia.