Tết Đoan ngọ 2026 là ngày nào Dương lịch?

Tết Đoan ngọ, còn được gọi là Tết Đoan dương hay Tết diệt sâu bọ, là một trong những ngày lễ truyền thống quan trọng trong đời sống văn hóa của nhiều quốc gia Đông Á, đặc biệt là Việt Nam và Trung Quốc. Hằng năm, Tết Đoan ngọ được tổ chức vào mùng 5/5 Âm lịch, gắn với nhiều phong tục mang ý nghĩa cầu mùa màng bội thu, sức khỏe và bình an.

Tết Đoan ngọ 2026 rơi vào ngày nào?

Tên gọi "Đoan ngọ" xuất phát từ thời điểm diễn ra ngày lễ. Trong đó, "đoan" có nghĩa là bắt đầu, còn "ngọ" chỉ khoảng thời gian từ 11h đến 13h trong ngày. Đoan ngọ được hiểu là thời điểm bắt đầu giờ Ngọ, khi dương khí đạt mức thịnh nhất.

Theo quan niệm của người xưa, đây cũng là thời điểm Mặt trời và Trái đất ở gần nhau nhất trong năm. Giờ Ngọ được xem là lúc nóng bức nhất, mang nhiều dương khí nhất trong ngày, vì vậy nhiều nghi lễ truyền thống được tiến hành vào thời điểm này.

Năm 2026, Tết Đoan ngọ rơi vào thứ Sáu, ngày 19/6 Dương lịch, nhằm vào ngày 5/5 Âm lịch.

Tại Việt Nam, ngày lễ này mang những ý nghĩa và nét văn hóa riêng biệt. Ngày mùng 5/5 Âm lịch thường được gọi là Tết diệt sâu bọ. Đây là thời điểm đầu mùa hè, khi thời tiết nóng bức tạo điều kiện cho sâu bệnh phát triển mạnh, ảnh hưởng đến mùa màng và sức khỏe con người. Nhiều loại dịch bệnh cũng dễ phát sinh trong giai đoạn này.

Chính vì vậy, người dân tổ chức các nghi lễ cúng bái với mong muốn tiêu diệt sâu bọ, bảo vệ cây trồng và cầu mong sức khỏe cho gia đình. Một trong những phong tục phổ biến nhất là ăn rượu nếp, hoa quả cùng nhiều món ăn truyền thống khác vào sáng sớm ngày 5/5 Âm lịch để "giết sâu bọ".

Ngoài ra, người xưa còn có tục hái các loại cây thuốc Nam vào đúng giờ Ngọ của ngày Tết Đoan Dương. Những loại thảo dược này sau khi thu hái sẽ được phơi khô để sử dụng dần. Theo quan niệm dân gian, vào chính ngọ ngày 5/5 Âm lịch, dược tính trong các loại lá cây đạt mức cao nhất nên việc thu hái vào thời điểm này sẽ mang lại hiệu quả chữa bệnh tốt hơn.

Nguồn gốc Tết Đoan ngọ

Theo truyền thuyết dân gian Việt Nam, Tết Đoan ngọ bắt nguồn từ một câu chuyện xảy ra cách đây rất lâu. Tương truyền rằng sau một mùa vụ bội thu, người nông dân tổ chức ăn mừng vì thu hoạch được nhiều lúa gạo, hoa màu và trái cây. Tuy nhiên, niềm vui chưa kéo dài được bao lâu thì những đàn sâu bọ khổng lồ bất ngờ xuất hiện, tấn công và phá hoại cây trái cũng như số thực phẩm vừa thu hoạch.

Dân làng vô cùng lo lắng nhưng không biết cách nào để đối phó. Đúng lúc đó, một ông lão từ phương xa xuất hiện, tự xưng là Đôi Truân. Ông chỉ cho người dân cách lập những mâm cúng đơn giản gồm bánh tro và trái cây, đồng thời khuyên mọi người cùng ra ngoài vận động, tập thể dục. Kỳ lạ thay, sau khi làm theo lời chỉ dẫn, chỉ trong thời gian ngắn, đàn sâu bọ gây hại đã bị tiêu diệt.

Trước khi rời đi, ông lão dặn dò rằng cứ đến đúng ngày mùng 5/5 Âm lịch hằng năm, người dân tiếp tục thực hiện những nghi thức này thì sẽ tránh được nạn sâu bọ phá hoại mùa màng.

Biết ơn người đã giúp đỡ mình, dân làng muốn chuẩn bị lễ vật để tạ ơn nhưng ông lão đã đi mất. Từ đó, ngày mùng 5/5 Âm lịch được gọi là "Tết diệt sâu bọ". Do thời điểm cúng lễ thường diễn ra vào giữa trưa nên ngày này còn được gọi là Tết Đoan ngọ.

Trải qua nhiều thế hệ, việc tổ chức Tết Đoan ngọ đã trở thành một phong tục truyền thống trong đời sống người Việt với các nghi lễ như dựng hương án, cúng trái cây, bánh tro, rượu nếp nhằm cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt và cuộc sống bình an.

Trong văn hóa Trung Quốc, nguồn gốc Tết Đoan ngọ thường được gắn với câu chuyện về Khuất Nguyên, nhà thơ và chính trị gia nổi tiếng thời cổ đại. Theo truyền thuyết, Khuất Nguyên là người chính trực, luôn hết lòng can gián nhà vua vì lợi ích đất nước. Tuy nhiên, ông bị các gian thần hãm hại và cuối cùng bị đày đi xa.

Mang nỗi thất vọng trước thời cuộc, Khuất Nguyên tự nhận mình là "người sống trong thời đục". Ông thường ca hát như người điên và sáng tác nhiều bài phú để bày tỏ tâm sự. Đến ngày mùng 5/5 Âm lịch, ông ôm một phiến đá rồi gieo mình xuống sông Mịch La tự vẫn.

Cảm phục lòng trung nghĩa của vị trung thần, người dân đã tổ chức các hoạt động tưởng niệm vào đúng ngày này hằng năm. Theo thời gian, ngày tưởng nhớ Khuất Nguyên trở thành một phần quan trọng trong lễ hội Đoan Ngọ của người Trung Quốc và được lưu truyền cho đến ngày nay.