Mỗi lần mưa lại sợ - chuyện những người châu Âu phải bỏ nhà vì khí hậu

“Giờ thì sao hả bố? Chúng ta mất hết rồi”, câu hỏi của cậu con trai khiến Vaios Giatropoulos không thể quên sau trận lũ lịch sử quét qua miền trung Hy Lạp tháng 9/2023.

Hai cha con ông đứng trên nóc chiếc xe tải suốt 9 giờ, nhìn nước lũ dâng lên từng chút một, trước khi được lực lượng cứu hộ đưa đi. Cơn bão Daniel biến thị trấn Palamas thành biển nước, cuốn theo gia súc, đồ đạc và cả cuộc sống bình yên của hàng nghìn gia đình.

“Điều ám ảnh nhất là ánh mắt bất lực của con trai tôi”, Giatropoulos nhớ lại. Sau trận lũ, gia đình ông rời quê tới một ngôi làng nằm trên vùng đất cao hơn. Ông cho biết mình không đủ can đảm để quay về.

“Tôi không muốn sống trong cảm giác kinh hoàng mỗi khi trời đổ mưa. Nhiều tháng liền, chúng tôi luôn nghĩ nước sẽ dâng trở lại”, ông nói.

Tuy nhiên, Giatropoulos nhận mình may mắn vì nhanh chóng tìm được nơi ở mới gần quê cũ. Nhiều người dân Palamas khác phải chuyển tới Athens, các thành phố lân cận hoặc ra nước ngoài để tìm cuộc sống mới an toàn hơn.

Họ là một phần trong nhóm người đang ngày càng đông ở châu Âu - những "người di cư vì khí hậu".

Theo Trung tâm Giám sát Di dời Nội bộ (IDMC) có trụ sở tại Geneva (Thụy Sỹ), khoảng 413.000 người tại Liên minh châu Âu (EU) đã phải rời bỏ nơi ở vì thiên tai trong gia đoạn năm 2008 - 2023.

Riêng năm 2023, hơn 200.000 người châu Âu buộc phải di dời do cháy rừng, bão và lũ lụt, con số cao nhất từng được ghi nhận.

Tại Đức, nỗi sợ thiên tai thay đổi theo từng vùng.

Khu vực đông bắc ngày càng khô hạn, khiến cháy rừng xuất hiện thường xuyên hơn. Năm ngoái được xem là mùa cháy rừng nghiêm trọng nhất trong lịch sử nước này tính theo diện tích bị thiêu rụi.

Trong khi đó, miền nam và miền tây Đức lại đối mặt với những trận lũ dữ dội. Trận lũ ở thung lũng Ahr năm 2021 khiến 134 người thiệt mạng, khoảng 40.000 người bị ảnh hưởng. Hàng nghìn người mất nhà cửa phải sống trong các khu container tạm cư suốt nhiều năm.

“Nhiều căn nhà hư hỏng đến mức không thể quay lại sinh sống”, Martin von Langenthal, thành viên lực lượng ứng phó thảm họa của Hội Chữ thập đỏ Đức, cho biết.

Sau thiên tai, người dân không chỉ mất nhà mà còn phải sống trong cảnh thiếu bệnh viện, thuốc men và điện nước.

Những vết rạn trong cộng đồng

Ở Hy Lạp, câu chuyện còn để lại những vết rạn trong cộng đồng.

Ngôi làng Vlochos ở vùng Thessaly vốn nằm ở khu vực thấp nhất miền trung Hy Lạp, từ lâu đã quen với lũ lụt. Người già trong làng vẫn nhớ các trận lũ năm 1953 và 1994. Nhưng cơn bão Daniel năm 2023 ảnh hưởng hơn cả.

Nước dâng tới hai mét trong nhiều ngôi nhà, phá hủy toàn bộ nội thất. Những tuần đầu sau thiên tai, dân làng cùng nhau dọn dẹp, chia sẻ thực phẩm và hỗ trợ người già.

Tuy nhiên, khi chính quyền đề xuất di dời cả làng lên vùng đất cao hơn, sự đoàn kết bắt đầu rạn nứt.

Ở làng Metamorphosis gần đó, 95% hộ dân bỏ phiếu đồng ý chuyển đi sau nhiều lần bị ngập lụt. “Mỗi khi có mưa lớn, nhiều người lập tức rời khỏi làng dù chưa có cảnh báo nguy hiểm”, trưởng làng Petros Kontogiannis nói.

Nhưng tại Vlochos, người dân chia thành hai ý kiến. Một số cho rằng ngôi làng nằm sai vị trí và cần di dời để tránh thảm họa lặp lại.

“Đây là điểm thấp nhất ở Thessaly, từ năm 1953 tới nay luôn đối mặt nguy cơ lũ”, Panagiotis Panagiotopolos, một người dân đã chuyển tới thị trấn gần đó, nói.

Ngược lại, nhiều người lớn tuổi từ chối rời quê. “Chúng tôi biết đi đâu bây giờ? Đây là nhà của chúng tôi”, Apostolos Markis, cựu cảnh sát sống tại Vlochos, nói.

Sự tranh cãi ngày càng căng thẳng. “Mọi người như phát điên sau cơn bão. Đó là một dạng sang chấn tập thể”, một cư dân giấu tên cho biết.

Mất tất cả trong chớp mắt

Tại miền bắc nước Pháp, Vincent Maquignon vẫn chưa quên ngày nước lũ cuốn sạch ký ức về mẹ mình. Những bức ảnh cuối cùng ông lưu giữ về bà bị chôn vùi trong bùn đất khi căn nhà ở thị trấn Blendecques ngập sâu 1,4 mét hồi đầu năm 2024.

“Ngôi nhà ấy chứa cả cuộc đời gia đình tôi: những bước đi đầu tiên của con cái, những giọt nước mắt đầu tiên”, người đàn ông 54 tuổi nói.

Ông chỉ có vài giờ để gom giấy tờ và vài món đồ cá nhân trước khi rời đi. Gia đình ông đã sống ở đó suốt 23 năm. “Chúng tôi mất tất cả chỉ trong chớp mắt”, ông chia sẻ.

Blendecques không xa lạ với lũ lụt, nhưng mỗi năm nước lại dâng cao hơn. Vì bị xếp vào vùng nguy cơ cao, căn nhà gần như không thể bán được.

Đợt ngập đầu năm 2025 khiến gần 800 người phải rời khỏi thị trấn. “Chúng tôi là những người di cư vì khí hậu đầu tiên ở Pháp”, Blendecques nói. Gia đình ông sau đó chuyển tới căn nhà mới trên vùng đất cao hơn ở thị trấn lân cận.

Dù đã chuyển đi hơn một năm, nỗi sợ vẫn chưa biến mất. Ông cho biết: “Cứ trời mưa là mọi người lại lo lắng”.

Các nhà khoa học cảnh báo tới năm 2050, nhiệt độ châu Âu có thể cao hơn 2,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp.

Khu vực Nam Âu sẽ phải đối mặt với hạn hán kéo dài và nắng nóng cực đoan, trong khi Trung và Tây Âu có nguy cơ mưa lớn, lũ lụt nghiêm trọng hơn.

Điều đó đồng nghĩa hàng triệu người có thể phải rời bỏ nơi họ từng gọi là nhà.