Hotline: 0855.911.911 
RSS 
Khám phá quần thể chè Tiến Vua trăm tuổi giữa đại ngàn Gia Lai
Ở độ cao ở độ cao 800-900m so với mực nước biển, những cánh rừng nguyên sinh của xã vùng cao An Toàn (tỉnh Gia Lai) quanh năm mây phủ, vẫn giữ được vẻ hoang sơ hiếm có.
Giữa đại ngàn ấy, thiên nhiên đã lưu giữ nhiều báu vật qua hàng thế kỷ, trong đó nổi bật là quần thể chè cổ Tiến Vua mà đồng bào Ba Na địa phương luôn tự hào nhắc đến. Quần thể hiện có hơn 6.000 cây chè, trong đó gần 1.000 cây cổ thụ với tuổi đời lên tới hàng trăm năm.
Theo chia sẻ của anh Bùi Văn Minh (35 tuổi, ở Quy Nhơn), người thích khám phá về giống chè Tiến Vua, trong quá trình đi sâu vào rừng nguyên sinh An Toàn tìm hiểu, có những thân chè cổ cao 9-13m, tán rộng hơn 7m, đường kính gốc lớn đến mức hai người trưởng thành ôm không xuể. Những thân cây xù xì, toàn thân phủ rêu phong, minh chứng cho sự tồn tại bền bỉ hàng thế kỷ giữa đại ngàn.
"Qua tìm hiểu từ người dân bản địa, những cây chè cổ này gắn liền với những câu chuyện lịch sử, văn hóa nhiều đời của vùng đất này. Cây chè phát triển ở độ cao có mây mù và khí hậu mát lành quanh năm, từ đó được hấp thụ tinh hoa của đất trời đã tạo nên loại búp chè có hương vị đặc biệt. Chính vì vậy loại chè này được tuyển chọn để dâng lên vua xưa kia", anh Minh cho hay.
Anh Nguyễn Trường Tư (42 tuổi), nhân viên Ban Quản lý rừng đặc dụng An Toàn, chia sẻ từ một chuyến khảo sát thực địa vào năm 2004, Ban Quản lý rừng đặc dụng đã phát hiện nhiều cây chè lớn mọc rải rác trong khu rừng nguyên sinh. Ban Quản lý phối hợp với các chuyên gia Viện Dược liệu để lấy mẫu phân tích. Kết quả nghiên cứu xác nhận đây là giống chè Shan tuyết cổ thụ quý hiếm, có hàm lượng chất chống oxy hóa, flavonoid và catechin trong chè rất cao.
Dù nguồn gốc chính xác của tên gọi chè Tiến Vua vẫn còn nhiều huyền thoại nhưng gần 1.000 cây chè cổ thụ hiện hữu giữa đại ngàn đủ để khẳng định giá trị trăm tuổi của quần thể chè này.
Từ đó, UBND tỉnh Gia Lai đã có chính sách bảo vệ nghiêm ngặt những gốc chè cổ thụ tại núi rừng An Toàn. Từng cây chè được thống kê, đánh số, xác định vị trí để quản lý và bảo vệ. Các khu vực có chè cổ được siết chặt công tác bảo vệ rừng nhằm đảm bảo môi trường sinh trưởng tự nhiên cho cây.
Khác với nhiều vùng chè nổi tiếng ở các khu vực trong nước, chè Tiến Vua tại rừng núi An Toàn phát triển hoàn toàn tự nhiên, không được lai tạo hay canh tác theo mô hình công nghiệp. Trà có vị chát dịu đầu lưỡi, hậu ngọt sâu và mùi hương lưu lại rất lâu sau khi uống. Nước trà có màu vàng sánh, trong trẻo, mang nét tinh khiết của núi rừng.
Đã có khoảng thời gian dài, những cây chè cổ gần như bị lãng quên giữa đại ngàn, chỉ có cộng đồng người Ba Na và người Kinh bản địa vượt rừng, trèo cây hái lá để sử dụng trong gia đình hoặc làm quà biếu khách.
Nhận thấy tiềm năng to lớn của loại chè cổ thụ đặc biệt này bị lãng phí, những năm gần đây UBND tỉnh Gia Lai đã triển khai các chương trình cùng với cộng đồng người dân địa phương bảo tồn và phát triển vùng chè cổ.
Nhiều hộ dân được tập huấn kỹ thuật chăm sóc, thu hái và chế biến theo quy trình hiện đại. Những búp chè cổ không còn chỉ được làm thành trà xanh truyền thống mà còn được nghiên cứu phát triển thành nhiều dòng sản phẩm như hồng trà, bạch trà và các sản phẩm trà cao cấp phục vụ thị trường quà tặng.
Năm 2024, ông Hồ Quốc Dũng, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy Chính phủ, Phó Thủ tướng (khi đó là Bí thư Tỉnh ủy Bình Định) dành sự quan tâm đặc biệt đến chè Tiến Vua. Ông nhiều lần chỉ đạo địa phương triển khai đề tài nghiên cứu khoa học về loại chè này, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân giữ gìn môi trường, cảnh quan, bảo vệ và phát triển diện tích chè hiện có nhằm bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định cho việc bảo tồn, phát huy giá trị sản phẩm.
Đối với nhiều già làng ở xã vùng cao An Toàn, chè Tiến Vua không chỉ là một loài cây quý mà còn là một phần ký ức của cộng đồng, là sợi dây gắn kết con người với núi rừng. Trong những buổi sớm tinh mơ hay chiều muộn bên bếp lửa, câu chuyện về những cây chè cổ thụ vẫn được các thế hệ nối tiếp nhau kể lại như một cách gìn giữ ký ức, phong tục và di sản mà cha ông để lại qua hàng thế kỷ.
Sở hữu diện tích rừng tự nhiên lớn cùng khí hậu mát mẻ, ôn hòa quanh năm, khu vực Cổng Trời thuộc xã An Toàn (tỉnh Gia Lai) được xác định là vùng trọng điểm phát triển nông nghiệp đặc sản và các loại dược liệu quý của địa phương. Trong định hướng phát triển đó, chè Tiến Vua được kỳ vọng trở thành sản phẩm chủ lực, đóng vai trò hạt nhân trong chiến lược tăng trưởng xanh, gắn phát triển kinh tế với bảo tồn hệ sinh thái rừng và gìn giữ bản sắc văn hóa bản địa.
Năm 2019, huyện An Lão, tỉnh Bình Định (nay là tỉnh Gia Lai) lập thủ tục đăng ký nhãn hiệu và được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp chứng nhận đăng ký nhãn hiệu "Chè tiến vua An Toàn - An Lão". Sản phẩm này cũng là sản phẩm OCOP (mỗi xã một sản phẩm) của địa phương.
Cuối năm 2023, UBND huyện An Lão và các doanh nghiệp tổ chức tập huấn cho 30 hộ dân về kỹ thuật chăm sóc, thu hái sản phẩm chè; thực nghiệm cắt tỉa, thu hái trên 300 cây chè, triển khai sản xuất thử nghiệm cho ra kết quả tốt…
Năm 2024, UBND tỉnh Bình Định phê duyệt dự án xây dựng nhà máy sản xuất chè Tiến Vua tại An Toàn với tổng vốn đầu tư gần 5 tỷ đồng. Dự án này không chỉ giúp nâng cao giá trị chè cổ mà còn tạo sinh kế bền vững cho hàng trăm hộ đồng bào dân tộc thiểu số nơi đây.
Bình luận 
