Sửa đổi Luật Đo lường nhằm ngăn gian lận bằng công nghệ số

Tại họp báo thường kỳ tháng 10/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN), ông Trần Hậu Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, cho biết dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường tập trung vào ba nội dung chính.

Thứ nhất, đẩy mạnh chuyển đổi số và đổi mới phương thức quản lý đo lường. Dự thảo bổ sung quy định về nền tảng số, cơ sở dữ liệu dùng chung, số hóa kết quả đo lường và công nhận chứng thư điện tử có giá trị pháp lý tương đương văn bản giấy.

Đặc biệt, các yêu cầu kỹ thuật đối với phần mềm của phương tiện đo được quy định chặt chẽ hơn nhằm chủ động phòng ngừa, ngăn chặn hành vi gian lận đo lường.

Trên nền tảng dữ liệu số, hoạt động kiểm tra đo lường cũng từng bước chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, kết hợp đánh giá, phân loại theo mức độ rủi ro.

Thứ hai, phát triển năng lực đo lường quốc gia và phát huy vai trò của doanh nghiệp. Dự thảo ưu tiên nguồn lực xây dựng các chuẩn đo lường phục vụ công nghệ chiến lược, năng lượng mới, kinh tế số và kinh tế xanh.

Đáng chú ý, chương trình bảo đảm đo lường tại doanh nghiệp lần đầu tiên được luật hóa theo hướng tự nguyện. Chi phí thực hiện được tính vào chi phí phục vụ hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Kết quả triển khai chương trình cũng là cơ sở để xem xét miễn, giảm các biện pháp kiểm tra Nhà nước.

Thứ ba, đẩy mạnh phân cấp thẩm quyền và cải cách thủ tục hành chính. Dự thảo tiếp tục duy trì phân loại phương tiện đo thành Nhóm 1 và Nhóm 2, nhưng điều chỉnh phương thức quản lý theo từng nhóm.

Với phương tiện đo Nhóm 1 và chuẩn đo lường không dùng trực tiếp để kiểm định phương tiện đo Nhóm 2 thì tổ chức cung cấp dịch vụ kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm được tự công bố năng lực và chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Đối với Nhóm 2, Nhà nước tiếp tục đánh giá và chỉ định các tổ chức đủ năng lực.

Dự thảo đồng thời tạo cơ sở pháp lý để cắt giảm, đơn giản hóa 8 thủ tục hành chính, trong đó có thủ tục chứng nhận chuẩn công tác, cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sử dụng dấu định lượng và việc phân loại hàng đóng gói sẵn.

Theo đại diện Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, sau 15 năm thi hành, Luật Đo lường năm 2011 đã bộc lộ một số hạn chế, đặc biệt là thiếu khuôn khổ pháp lý đầy đủ cho chuyển đổi số và quản lý theo mức độ rủi ro.

Bên cạnh đó, định hướng phát triển hạ tầng kỹ thuật đo lường chưa rõ ràng, cơ chế huy động nguồn lực doanh nghiệp còn hạn chế, một số thủ tục chưa đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính và mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Để khắc phục những hạn chế này, dự thảo sửa đổi, bổ sung 19 điều, bãi bỏ 4 điều và một số điểm, khoản tại các Điều 39, 43, 48, 52. Thay đổi tác động đến 24 trong số 57 điều của Luật hiện hành. Đồng thời, bổ sung 4 điều mới, gồm Điều 5a và Chương Va với các điều 34a, 34b, 34c.

Một nội dung được tiếp thu, chỉnh lý là bỏ phân loại hàng đóng gói sẵn và dấu định lượng (V), kể cả hình thức tự nguyện. Tuy nhiên, lượng hàng đóng gói sẵn vẫn được kiểm soát thông qua các yêu cầu kỹ thuật đo lường theo khuyến nghị của Tổ chức Đo lường Pháp quyền Quốc tế (OIML).

Dự thảo cũng bổ sung quy định chuyển tiếp nhằm tránh gián đoạn hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Theo đó, các quyết định chỉ định, kết quả kiểm định, hiệu chuẩn và thử nghiệm đã cấp tiếp tục có hiệu lực. Các tổ chức đăng ký cung cấp dịch vụ có tối đa 6 tháng để hoàn thành công bố năng lực, trong khi bao bì đã in dấu định lượng được tiếp tục sử dụng trong 24 tháng.

Phát biểu tại họp báo, Thứ trưởng KH&CN Trần Trung Tính cho biết, công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế đang được đẩy mạnh nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Bộ KH&CN đã phối hợp hoàn thiện hồ sơ ba dự án luật trình Quốc hội, gồm Luật Bưu chính (sửa đổi), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ.

Trong tháng 11, Bộ tiếp tục phối hợp với các cơ quan của Quốc hội tiếp thu, giải trình ý kiến đại biểu, hoàn thiện các dự án luật để trình xem xét, thông qua.