Tái cấu trúc chương trình khoa học và công nghệ, hướng tới hiệu quả thực tế

Đề án Tái cấu trúc các chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia giai đoạn 2026 - 2035 đang hướng tới sự thay đổi căn bản phương thức quản lý, từ chú trọng quá trình thực hiện sang đánh giá sản phẩm, hiệu quả và tác động thực tế.

Thông tin được ông Hoàng Anh Tú, Phó Vụ trưởng Khoa học kỹ thuật và Công nghệ chia sẻ tại họp báo thường kỳ tháng 10/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN).

Ông Hoàng Anh Tú cho biết, thành công của các chương trình KH&CN không chỉ được đo bằng số lượng công trình nghiên cứu hay bài báo khoa học, mà còn phải thể hiện qua năng lực làm chủ công nghệ, sản phẩm được thương mại hóa và sự tham gia thực chất của doanh nghiệp.

Trong giai đoạn 2016 - 2025, khoảng 42 chương trình thuộc phạm vi tổng hợp đã triển khai 4.800 nhiệm vụ KH&CN, công bố 6.677 bài báo quốc tế thuộc hệ thống WoS và Scopus, đồng thời đào tạo 1.579 tiến sĩ. Tuy nhiên, quá trình triển khai bộc lộ ba điểm nghẽn lớn.

Đầu tiên là nguồn lực còn phân tán do số lượng chương trình, nhiệm vụ tương đối nhiều, không ít nhiệm vụ quy mô nhỏ, có nội dung và mục tiêu giao thoa.

Bên cạnh đó, kết quả nghiên cứu chưa được kết nối hiệu quả với hoạt động phát triển công nghệ, hình thành sản phẩm, ứng dụng và thương mại hóa.

Công tác quản lý cũng còn thiên về quá trình thực hiện, chưa đánh giá đầy đủ hiệu quả và tác động thực tế.

Để khắc phục những hạn chế này, Đề án được Thủ tướng phê duyệt theo Quyết định 1951/QĐ-TTg, định hướng tổ chức hệ thống thành 6 nhóm chương trình quốc gia.

Trong đó, nhóm phát triển tiềm lực tập trung vào nhân lực, tổ chức nghiên cứu và hạ tầng. Nhóm nghiên cứu cơ bản tạo nền tảng tri thức; nhóm trọng điểm quốc gia giải quyết các bài toán lớn, liên ngành.

Ba nhóm còn lại gồm đổi mới sáng tạo, chương trình quốc gia đặc biệt và chuyển đổi số quốc gia sẽ tập trung vào ứng dụng, thương mại hóa, làm chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược và phát triển kinh tế số.

Đại diện Vụ Khoa học Kỹ thuật và Công nghệ lưu ý, 6 nhóm này là khung định hướng để liên kết, điều phối các chương trình, không phải 6 chương trình mới và không tạo thêm cấp quản lý trung gian.

Trong năm 2026, Bộ KH&CN sẽ rà soát, tổ chức lại 33 chương trình, gồm 25 chương trình thuộc thẩm quyền phê duyệt của Bộ trưởng và 8 chương trình thuộc thẩm quyền Thủ tướng.

Tùy kết quả đánh giá, từng chương trình có thể tiếp tục triển khai, điều chỉnh, tích hợp, thay thế hoặc kết thúc. Việc tổ chức lại phải được cấp có thẩm quyền quyết định, đồng thời bảo đảm không làm gián đoạn các nhiệm vụ đã phê duyệt, kể cả việc xử lý hợp đồng, kinh phí, tài sản và kết quả nghiên cứu.

Một điểm đáng chú ý của Đề án là xác lập các chỉ tiêu cụ thể về sự tham gia của doanh nghiệp và khả năng thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Đến năm 2030, ít nhất 50% nhiệm vụ đặt hàng có doanh nghiệp chủ trì hoặc phối hợp thực hiện, tăng lên tối thiểu 60% vào năm 2035. Tỷ lệ kết quả nghiên cứu được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ hoặc công bố quốc tế đặt mục tiêu đạt lần lượt 40% và 50%.

Đề án cũng hướng tới hình thành 30 nhóm nghiên cứu mạnh đạt chuẩn khu vực vào năm 2030 và ít nhất 50 nhóm đạt chuẩn quốc tế vào năm 2035.

Về sản phẩm công nghệ, mục tiêu đến năm 2030 là hình thành ít nhất 20 sản phẩm trọng điểm, sản phẩm chiến lược và có ít nhất 20 doanh nghiệp làm chủ công nghệ. Đến năm 2035, phấn đấu có ít nhất 50 sản phẩm được thương mại hóa ở quy mô công nghiệp và 30 doanh nghiệp làm chủ công nghệ.

Để đánh giá hiệu quả đầu tư, Bộ KH&CN sẽ áp dụng mô hình quản lý theo bốn cấp độ, gồm đầu vào, đầu ra, hiệu quả và tác động (IOOI).

Theo đó, ngoài kinh phí, nhân lực, số lượng công nghệ, sáng chế và sản phẩm được tạo ra, các chương trình còn được xem xét dựa trên khả năng ứng dụng, chuyển giao, thương mại hóa và đóng góp vào năng suất, năng lực cạnh tranh, tăng trưởng kinh tế.

Toàn bộ chương trình thuộc phạm vi Đề án sẽ được theo dõi, đánh giá kết quả và hiệu quả trên nền tảng số quốc gia.

Theo lộ trình, năm 2026 tập trung rà soát, tổ chức lại hệ thống chương trình và xây dựng nền tảng số quản lý. Quý I/2027 hoàn thiện công cụ đánh giá; giai đoạn 2027 - 2030 triển khai các nhiệm vụ trọng tâm và đánh giá giữa kỳ, trước khi tổng kết Đề án vào năm 2035.

Phát biểu tại họp báo, Thứ trưởng KH&CN Trần Trung Tính cho biết, Bộ đang đẩy mạnh hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn và khơi thông nguồn lực để triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW.

Trong tháng 11, Bộ sẽ tiếp tục triển khai Đề án tái cấu trúc các chương trình KH&CN và đổi mới sáng tạo quốc gia, đồng thời thúc đẩy phát triển hệ thống trung tâm nghiên cứu thử nghiệm và các phòng thí nghiệm trọng điểm.