Chuẩn bị hạ tầng taxi bay: Từ bãi đáp đến 'đường giao thông trên không'

“Để từng bước hiện thực hóa taxi bay, Việt Nam cần chuẩn bị đồng bộ từ hạ tầng cất, hạ cánh, hệ thống điều hành đến các tiêu chuẩn kỹ thuật và an toàn. Với định hướng của Nghị quyết 57-NQ/TW, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) đang tham gia thúc đẩy hoàn thiện cơ chế, tạo điều kiện để doanh nghiệp và địa phương nghiên cứu, thử nghiệm các công nghệ mới”.

Đó là nhận định của PGS.TS Đàm Hoàng Phúc, Giảng viên cao cấp, Giám đốc chương trình đào tạo Kỹ thuật ô tô, Khoa Cơ khí Động lực, Đại học Bách khoa Hà Nội, khi trao đổi cùng Báo điện tử VTC News tại talkshow VietnamOn chủ đề “Đưa taxi bay vào Hà Nội có giảm ùn tắc?”.

Hạ tầng không chỉ là nơi cất, hạ cánh

Theo PGS.TS Đàm Hoàng Phúc, phát triển kinh tế tầm thấp cần tập trung vào ba trụ cột gồm hạ tầng, phương tiện và vận hành. Trong đó, hạ tầng không chỉ là điều kiện vật lý để phương tiện hoạt động mà còn bao gồm hệ thống công nghệ phục vụ quản lý, điều hành và giám sát toàn bộ hoạt động bay.

“Ngoài hạ tầng là bãi đáp, bãi đỗ thì còn có hạ tầng để điều hành, điều khiển toàn bộ hệ thống như thế nào cho an toàn, hiệu quả. Đó cũng là một hạ tầng chúng ta cần đầu tư và đưa những công nghệ mới vào để phù hợp với điều kiện Việt Nam”, PGS.TS Đàm Hoàng Phúc phân tích.

Yêu cầu này càng rõ nét tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM, nơi mật độ nhà cao tầng, đường dây điện và những khu vực hạn chế bay khiến việc tổ chức không gian hoạt động phức tạp hơn. Nếu quy hoạch đô thị lâu nay chủ yếu được nhìn nhận theo mặt bằng, sự xuất hiện của phương tiện bay đòi hỏi phải tính đến cả không gian ba chiều, gồm tầng ngầm, mặt đất và tầng không. Đây không chỉ là yêu cầu riêng đối với taxi bay mà còn liên quan đến việc tổ chức hoạt động của nhiều loại phương tiện không người lái và có người lái trong tương lai.

Việt Nam có thể nghiên cứu vận dụng kinh nghiệm quản lý, điều hành hàng không ở tầng cao vào không gian tầm thấp, song cần điều chỉnh theo đặc thù khai thác taxi bay trong môi trường đô thị. Trung tâm điều hành khai thác (OCC) và hệ thống quản lý giao thông phương tiện bay vì thế cần được xem là cấu phần quan trọng của hạ tầng. Hệ thống phải có khả năng theo dõi phương tiện, quản lý hành trình, phối hợp điều hành và hỗ trợ xử lý tình huống bất thường.

Một yêu cầu khác là xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về an toàn hàng không và phòng cháy, chữa cháy phù hợp với phương tiện cất, hạ cánh thẳng đứng bằng điện (eVTOL) và môi trường đô thị.

Theo PGS.TS Đàm Hoàng Phúc, tiêu chuẩn là khung yêu cầu pháp lý nhằm bảo đảm phương tiện hoạt động an toàn cho cả người sử dụng và cộng đồng xung quanh. Muốn thương mại hóa, đưa taxi bay vào đời sống, phương tiện và hệ thống vận hành bắt buộc phải đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật. Việt Nam cần xây dựng tiêu chuẩn phù hợp với điều kiện thực tế trong nước, đồng thời bảo đảm an toàn và tiệm cận thông lệ quốc tế.

Sandbox cần nguồn lực và cơ chế chia sẻ rủi ro

Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia xác định thể chế, nhân lực, hạ tầng, dữ liệu và công nghệ chiến lược là những nội dung trọng tâm. Nghị quyết cũng nhấn mạnh yêu cầu khuyến khích thử nghiệm công nghệ mới, chấp nhận rủi ro và độ trễ trong nghiên cứu, phát triển.

Theo PGS.TS Đàm Hoàng Phúc, cơ chế sandbox dành cho taxi bay có đặc thù riêng, không đơn thuần là bố trí một bãi thử để phương tiện cất, hạ cánh. Đây phải là hệ thống được đầu tư để thử nghiệm, lưu trữ dữ liệu, nhận diện những rủi ro phát sinh và phân tích nguyên nhân sự cố.

Mô hình này đòi hỏi nguồn kinh phí đầu tư lớn. Định hướng của Nghị quyết 57 về dành nguồn lực cho nghiên cứu khoa học, công nghệ và chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu là cơ sở thuận lợi để thúc đẩy các thử nghiệm công nghệ mới.

Ông cũng đánh giá các chính sách của Bộ KH&CN, từ Luật Khoa học và Công nghệ đến những văn bản hướng dẫn, đang tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia vào hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ và cùng đầu tư. Sự hỗ trợ của Nhà nước thông qua cơ chế tài chính, chính sách và chia sẻ rủi ro sẽ giúp doanh nghiệp có thêm động lực theo đuổi những công nghệ mới, nhiều thách thức.

Thực tế, Hà Nội đã có bước đi ban đầu khi Sở KH&CN thành phố ký thỏa thuận hợp tác với Công ty cổ phần Thương mại đầu tư và Công nghệ Hưng Việt về nghiên cứu, đề xuất mô hình phát triển kinh tế không gian tầm thấp và thử nghiệm có kiểm soát phương tiện EHang EH216-S.

Kế hoạch hợp tác đề cập việc nghiên cứu mô hình quản lý giao thông hệ thống máy bay không người lái, xây dựng trung tâm điều hành khai thác tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc, đồng thời đề xuất tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, quy định vận hành và an toàn bay. Tuy nhiên, việc thử nghiệm vẫn cần hoàn thiện hồ sơ và được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận.

Ở cấp độ quản lý không gian tầm thấp, Hà Nội đã quy định các yêu cầu cụ thể đối với phương tiện hoạt động trong các hành lang bay. Theo Nghị quyết 62/2026/NQ-HĐND của Hội đồng nhân dân TP Hà Nội quy định chính sách ưu đãi, hỗ trợ, khuyến khích đầu tư, phát triển và khai thác không gian ngầm, không gian tầm thấp trên địa bàn thành phố thì phương tiện bay phải đáp ứng điều kiện về định danh, định vị, giám sát, truyền dẫn dữ liệu, an toàn bay, an toàn thông tin, an ninh mạng và phối hợp điều hành theo quy định của pháp luật chuyên ngành. Đây là cơ sở để cơ quan quản lý nhận diện, theo dõi hoạt động của phương tiện, phối hợp xử lý các tình huống phát sinh, đồng thời bảo đảm an toàn khi khai thác không gian tầm thấp.

Chuẩn bị hạ tầng taxi bay vì thế không phải là việc chờ phương tiện hoàn thiện mới bắt đầu triển khai. Quy hoạch không gian, xây dựng hệ thống điều hành, đầu tư hạ tầng thử nghiệm và hoàn thiện tiêu chuẩn cần được thực hiện song song. Với định hướng của Nghị quyết 57 và sự tham gia thúc đẩy của ngành KH&CN, những bước chuẩn bị này sẽ góp phần tạo nền tảng để Việt Nam từng bước khai thác không gian tầm thấp an toàn, hiệu quả và phù hợp với điều kiện trong nước.