Việt Nam thúc đẩy hợp tác quốc tế, nâng cao năng lực làm chủ và ứng dụng AI

Khoảng cách về năng lực trí tuệ nhân tạo (AI) có nguy cơ trở thành khoảng cách phát triển nếu các quốc gia không kịp thời đầu tư vào nhân lực, hạ tầng và nguồn lực công nghệ.

Đây là nhận định được Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Trần Trung Tính đưa ra tại sự kiện Đối thoại liên khu vực về nâng cao năng lực AI, trong khuôn khổ Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam 2026, diễn ra từ 28-30/10 tại Quảng Ninh.

Theo Thứ trưởng, quản trị AI không thể tách rời năng lực AI. Một quốc gia dù có khung chính sách tốt vẫn khó phát triển và sử dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm nếu thiếu nhân lực, hạ tầng, nguồn lực tài chính và cơ hội tiếp cận đào tạo.

Làm chủ AI không chỉ là sử dụng công nghệ

Tại phiên đối thoại, ông Amandeep Singh Gill, Phó Tổng Thư ký kiêm Đặc phái viên Liên Hợp Quốc về Công nghệ số và Công nghệ mới nổi, nhận định nhiều quốc gia vẫn thiếu kỹ năng, chuyên môn, năng lực tính toán, dữ liệu và cơ sở hạ tầng cần thiết để tham gia đầy đủ vào quá trình chuyển đổi do AI thúc đẩy.

Ông Singh Gill cho rằng năng lực AI không chỉ liên quan đến phát triển công nghệ mà còn là khả năng hiểu, thử nghiệm và đánh giá các hệ thống trong điều kiện thực tế của từng quốc gia. Do đó, các nước có thể chủ động quyết định nên tự phát triển, mua hay sử dụng công nghệ từ bên ngoài.

Ông Singh Gill cho biết dù có sự khác biệt về trình độ công nghệ, chính sách quản lý và ưu tiên phát triển, không quốc gia nào có thể tự mình quản trị AI một cách hiệu quả.

Tại sự kiện Đối thoại Toàn cầu đầu tiên về Quản trị AI diễn ra ở Geneva hồi tháng 7, các quốc gia đã thể hiện sự đồng thuận ngày càng rõ về yêu cầu hợp tác quốc tế.

Theo đại diện Liên Hợp Quốc, thách thức hiện nay là chuyển những nguyên tắc chung thành năng lực thực tế. Các quốc gia cần xác định những kỹ năng còn thiếu, chia sẻ kinh nghiệm triển khai và xây dựng các đề xuất hợp tác cụ thể.

Cùng quan điểm, ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam, cho rằng khả năng tiếp cận AI là quan trọng nhưng chưa đủ để các quốc gia tận dụng được những cơ hội mà công nghệ mang lại.

Các nguồn lực phát triển AI, từ sức mạnh tính toán, dữ liệu đến nhân tài, hiện vẫn tập trung tại một số ít địa điểm. Nếu không có giải pháp phù hợp, sự phát triển của AI có thể làm gia tăng khoảng cách giữa các quốc gia và bất bình đẳng ngay trong từng quốc gia.

Theo ông, các nước cần có năng lực ứng dụng, thích ứng, phát triển và đánh giá hệ thống AI, đồng thời xác định những lĩnh vực mà công nghệ có thể tạo ra giá trị thực tế, phù hợp với các ưu tiên phát triển trong nước.

Mục tiêu là chuyển từ khả năng tiếp cận sang năng lực thực chất, để các quốc gia không chỉ đóng vai trò người sử dụng công nghệ mà còn có thể cùng sáng tạo và tham gia quản trị quá trình chuyển đổi AI.

Ông Jonathan Wallace Baker cũng đề xuất tăng cường hợp tác khu vực và liên khu vực trong chia sẻ hạ tầng, phát triển hệ sinh thái mở, nghiên cứu và trao đổi kinh nghiệm.

Bên cạnh đó, việc nâng cao năng lực AI cần có nguồn tài chính bền vững, các quan hệ đối tác dài hạn và cơ chế đầu tư xuất phát từ nhu cầu thực tế của từng quốc gia.

Việt Nam thúc đẩy hợp tác để nâng cao năng lực AI

Tại phiên đối thoại, Thứ trưởng KH&CN Trần Trung Tính cho biết Việt Nam xác định AI là động lực quan trọng của phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Việt Nam đang xây dựng năng lực phát triển AI dựa trên ba trụ cột, gồm thể chế, chính sách; nhân lực và nhân tài; hạ tầng, dữ liệu và cộng đồng khởi nghiệp AI.

Trong đó, nhân lực được xác định là yếu tố quyết định thành công, còn hạ tầng và dữ liệu là những điều kiện quan trọng để phát triển, triển khai các ứng dụng công nghệ.

Theo Thứ trưởng, Việt Nam theo đuổi cách tiếp cận hài hòa giữa thúc đẩy phát triển và bảo đảm quản trị hiệu quả, lấy con người làm trung tâm, đồng thời sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm và học hỏi từ các đối tác quốc tế.

“Phát triển AI là một hành trình chung và không quốc gia nào có thể tự mình đi hết hành trình đó”, Thứ trưởng Trần Trung Tính nhấn mạnh.

Chia sẻ kinh nghiệm xây dựng khung quản trị AI của Việt Nam, ông Trần Anh Tú, Phó Cục trưởng Công nghiệp công nghệ thông tin, Bộ KH&CN, cho biết quá trình phát triển công nghệ cần gắn với những bài toán thực tiễn, có nguồn lực triển khai và cơ chế đánh giá kết quả.

Việt Nam đang ưu tiên các lĩnh vực như mô hình ngôn ngữ lớn, trợ lý ảo và ứng dụng AI trong những ngành, lĩnh vực chuyên môn. Việc triển khai cần xác định rõ nhiệm vụ, đầu vào, đầu ra, các mốc thực hiện và trách nhiệm của từng đơn vị.

Bên cạnh phát triển công nghệ, Việt Nam cũng chú trọng quản trị rủi ro, xây dựng các nguyên tắc đạo đức và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát để vừa tạo điều kiện đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm an toàn trong quá trình ứng dụng AI.

Phó Cục trưởng Trần Anh Tú cho biết giai đoạn 2024 - 2025, Bộ KH&CN đã phối hợp với UNESCO đánh giá mức độ sẵn sàng về AI của Việt Nam theo phương pháp luận của tổ chức này. Hoạt động có sự tham gia của các bên liên quan nhằm xác