Sếp được AI bày ý tưởng 'trên trời', nhân viên bất lực khi cố hiện thực hóa

Trí tuệ nhân tạo (AI) giúp công việc của chúng ta nhẹ nhàng và hiệu quả hơn rất nhiều nhưng nếu không sử dụng đúng cách và có trách nhiệm, nó có thể làm tăng gánh nặng ở những khâu khác trong quy trình làm việc, như phản ánh của bạn Mạnh Hoàng trong bài: “Nhân viên nhàn thân nhờ làm việc bằng AI, sếp kiệt sức chạy theo sửa lỗi”.

Không chỉ nhân viên mới làm sếp “sợ hãi” vì ỷ lại AI để lười biếng, nhiều khi chính người quản lý cũng khiến cấp dưới ngán ngẩm vì cách sếp dùng AI, như chuyện ở công ty tôi.

Ngày đầu tuần, trưởng phòng của tôi gửi vào nhóm công việc một bản kế hoạch dài gần 20 trang, kèm lời nhắn: “Tôi vừa nhờ AI đề xuất, thấy ý tưởng rất tốt, rất khả thi, giải quyết được vấn đề tối ưu chi phí. Mọi người nghiên cứu để xây dựng kế hoạch cụ thể, cuối tuần phải có bản hoàn chỉnh để trình ban giám đốc”.

Sau đó, anh không quên cảnh báo chúng tôi rằng nếu không chịu nỗ lực gấp ba thì sẽ bị AI thay thế, vì từ khâu ý tưởng đến thực hiện, chỉ cần gõ vài câu lệnh là AI đã cho ra kết quả xuất sắc hơn cả những người đang ăn lương hàng chục triệu đồng.

Tôi mở file, đọc đến trang thứ 5 đã thấy có vấn đề. Kế hoạch đề xuất tổ chức một chiến dịch truyền thông trên nhiều nền tảng, kết hợp sự kiện trực tiếp, người nổi tiếng, livestream, video viral và hàng loạt hoạt động tặng quà. Mục tiêu được đặt ra rất cao, tổng ngân sách dự kiến lại thấp hơn cả chi phí tối thiểu để triển khai vài hạng mục trong số đó.

Tôi nhắn riêng cho sếp, giải thích rằng với số tiền hiện có, đội ngũ chỉ có thể thực hiện một phần kế hoạch. Nếu muốn làm đầy đủ, công ty phải tăng ngân sách hoặc kéo dài thời gian. Sếp trả lời: “AI đã tính toán rồi, các em cứ tìm cách tối ưu. Đừng vội nói không làm được khi chưa thử”.

Tôi định phản biện tiếp nhưng sếp đã ngắt ngang cuộc thảo luận. Từ thái độ của anh, có thể thấy anh nghĩ tôi đang tìm lý do để bàn lùi, trốn việc. Thế là cả phòng bắt đầu chạy theo một kế hoạch mà không ai thực sự biết phải thực hiện tốt bằng cách nào. Nhân viên chia nhau tìm nhà cung cấp, gọi đối tác, tính lại chi phí, cắt giảm từng hạng mục.

Những con số AI đưa ra nghe rất hợp lý trên giấy, nhưng khi liên hệ thực tế thì thấy nhiều mức giá thấp không còn tồn tại. Đến giữa tuần, bản kế hoạch được sửa lần thứ 4. Sếp vẫn muốn giữ gần như toàn bộ ý tưởng ban đầu, bảo rằng AI đã làm thay chúng tôi phần lớn công việc rồi, vai trò của chúng tôi là tìm giải pháp thực hiện với số tiền ít hơn. Những cuộc họp kéo dài đến tối, tin nhắn trao đổi liên tục gửi đến ngoài giờ.

Đến tối thứ Sáu, chúng tôi vẫn chưa có bản kế hoạch đủ khả thi để trình duyệt. Điều khiến tôi mệt mỏi không hẳn là khối lượng công việc. Làm truyền thông vốn có những giai đoạn bận rộn, phải chạy deadline, tăng ca để hoàn thành dự án quan trọng. Cái khổ của dự án này là phải tìm mọi cách biến những giả định không đủ căn cứ thành phương án có thể triển khai.

Mỗi lần báo một hạng mục không khả thi, sếp lại bảo sao không biết đường tương tác với AI để nó gợi ý cách giải quyết. Anh thậm chí có gửi luôn cho chúng tôi loạt phương án “gỡ rối” của AI như để chứng minh nhân viên kém và chưa đủ nỗ lực chứ chẳng có việc gì là không tìm ra giải pháp.

Nhưng mỗi phương án lại mở ra một loạt công việc mới. Chúng tôi vừa sửa kế hoạch gợi ý, vừa tính chi phí thực tế, trong khi yêu cầu vẫn không thay đổi: Ngân sách thấp, thời gian ngắn, hiệu quả phải cao như kế hoạch mà AI soạn thảo.

AI gợi ý hợp tác với một nhóm người có sức ảnh hưởng (KOLs) để quảng bá sản phẩm với mức phí rất thấp. Tôi liên hệ một số bên và nhận được báo giá cao gấp nhiều lần con số trong bản kế hoạch. Khi được báo cáo, sếp cho rằng có thể chúng tôi chưa biết cách thương lượng, rồi yêu cầu tiếp tục tìm kiếm.

Tình trạng ấy lặp lại trong nhiều dự án. Sếp có thể dành vài phút để yêu cầu AI lập kế hoạch, đưa ra mục tiêu, đề xuất phương án và dự toán ngân sách. Nhân viên mất vài ngày, thậm chí vài tuần để kiểm tra từng chi tiết, xác minh thông tin, liên hệ đối tác và sửa những chỗ không phù hợp với thực tế, và để thuyết phục sếp chịu tin rằng thực tế không như AI vẽ ra.

Ứng dụng AI vào công việc là điều đương nhiên, nhưng ứng dụng thế nào để không phản tác dụng lại là chuyện khác. Vấn đề xuất hiện khi người quản lý chỉ nhìn thấy những điểm hấp dẫn, mới mẻ, đầy triển vọng đột phá mà AI nêu ra và buộc nhân viên tìm cách để hiện thực hóa.

Một bản đề xuất của AI có thể được viết rất mạch lạc, chia thành từng giai đoạn, kèm mục tiêu, con số cụ thể và trình bày chỉn chu, chuyên nghiệp. Thế nhưng, điều này không đồng nghĩa với tính khả thi.

So với ý tưởng của sếp, ý tưởng mà AI đề xuất cho sếp còn khó phản biện hơn vì sếp tin rằng trí tuệ của mình cộng với sự hỗ trợ của công cụ thì chắc hẳn phải chuẩn hơn. Nhưng sự thật không hẳn như vậy, ý tưởng nào cũng cần trải qua sự kiểm định của thực tế và có thể bị thực tế phủ nhận. Sử dụng AI không có nghĩa là ỷ lại vào nó, nếu không thì việc “dùng AI cho khỏe” sẽ khiến người ta mệt thêm.

Theo khảo sát của Viện Nghiên cứu nhân sự toàn cầu Upwork, 77% người dùng nhận định AI làm tăng khối lượng công việc; 47% không biết cách đạt năng suất kỳ vọng khi áp dụng công nghệ. Điều này cho thấy, đến nay, AI chỉ có thể là công cụ hỗ trợ người quản lý ra quyết định.

Còn nếu như sếp tôi - quá “sùng bái” AI và coi như công cụ vạn năng, nhân viên sẽ kiệt sức vì chạy theo những kế hoạch “trên trời”, cảm thấy mình như đang phải phục vụ vài ba ông sếp một lúc.

Bạn nghĩ gì về vấn đề này? Bạn có gặp vấn đề khi sử dụng AI trong công việc? Hãy chia sẻ ở box bình luận bên dưới.