PGS.TS Đoàn Minh Huấn: Dự kiến sau xã, phường sẽ có những tỉnh, thành phố xã hội chủ nghĩa

Chiều 21/5, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề "Xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên phát triển mới - Những vấn đề lý luận và thực tiễn".

Phát biểu kết luận hội thảo, PGS.TS Đoàn Minh Huấn, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho biết, kết quả hội thảo bước đầu hình thành những nền tảng nhận thức quan trọng, góp phần luận giải những khía cạnh lý luận và thực tiễn.

Ông Đoàn Minh Huấn nhấn mạnh xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam cần được nhận thức như là một đột phá chiến lược để hiện thực hóa mục tiêu xã hội xã hội chủ nghĩa; đưa chủ nghĩa xã hội từ lý tưởng trở thành mô hình hiện thực tại địa bàn cấp xã mà người dân có thể được chứng thực, đo lường, cảm nhận trong cuộc sống hằng ngày.

Khẳng định thí điểm quy mô ở xã, phường là cách làm phù hợp thực tiễn, ông Đoàn Minh Huấn nêu rõ, điều này xuất phát từ vai trò của cơ sở - nơi kiểm chứng mọi chủ trương, chính sách và cũng là nơi gần dân nhất, nơi người dân vừa là đối tượng thụ hưởng vừa trực tiếp kiểm chứng mô hình.

"Xuất phát từ quy luật phát triển không đều nên không thể tiến hành đồng loạt trên phạm vi của một tỉnh hay trên toàn quốc. Phải từ phạm vi cấp xã làm điểm, để rồi mới nhân rộng, làm tiếp và thậm chí khi phát triển ở mức cao hơn thì có những tỉnh hoặc thành phố xã hội chủ nghĩa.

Vì các tiêu chí định lượng chỉ thuận lợi khi đo lường tại xã, phường, gắn với dân, để dân kiểm chứng. Đồng thời, xuất phát từ tính đa dạng của mô hình giữa đồng bằng và miền núi, giữa đô thị và nông thôn, hay là bản sắc địa phương, dân tộc thì địa bàn cấp xã là nơi thể hiện đậm nét nhất chính tính đa dạng đó", ông Đoàn Minh Huấn nói.

Theo Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, việc xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa cần được nhìn nhận trong bối cảnh Việt Nam vẫn đang ở thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, do đó các tiêu chí cũng phải được hoàn thiện theo lộ trình phát triển phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Theo ông, cần phân định rõ giữa mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn hiện nay với mô hình khi chủ nghĩa xã hội đã phát triển ở trình độ hoàn chỉnh, tránh tư duy cầu toàn, tuyệt đối hóa các tiêu chí.

Dẫn ví dụ về tiêu chí "dân giàu", PGS.TS Đoàn Minh Huấn cho rằng, trong giai đoạn hiện nay không thể đặt mục tiêu tất cả người dân đều giàu, mà trước hết cần hướng tới xóa nghèo, mở rộng tầng lớp trung lưu. Cùng với quá trình phát triển, quy mô tầng lớp trung lưu và tỷ lệ người giàu sẽ tiếp tục được mở rộng.

"Khi có nhiều xã, phường xã hội chủ nghĩa thành công thì là cơ sở để thúc đẩy xây dựng tỉnh, thành phố xã hội chủ nghĩa", ông Đoàn Minh Huấn nói và dẫn thực tế có tỉnh bước đầu chỉ xây dựng được một vài xã, phường xã hội chủ nghĩa, nhưng cũng có địa phương đạt tỷ lệ cao hơn, như 50% hoặc 70%.

PGS.TS Đoàn Minh Huấn cho biết, hội thảo thống nhất việc xây dựng hệ tiêu chí cho xã, phường xã hội chủ nghĩa là quá trình cụ thể hóa 8 đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa, các trụ cột phát triển và các mối quan hệ lớn vào điều kiện cụ thể ở cấp cơ sở. Tiêu chí này vừa thể hiện tính bao quát, vừa có tính cụ thể.

Theo Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, dù mỗi địa phương có điều kiện và đặc thù riêng, các tiêu chí xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa vẫn phải hướng tới mục tiêu chung là lấy con người làm trung tâm, con người được phát triển toàn diện, có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc.

Bên cạnh đó, hệ tiêu chí cần bao quát nhiều lĩnh vực như chính trị, quản trị, phát triển kinh tế, cơ cấu hạ tầng, văn hóa, môi trường, quốc phòng - an ninh, đối ngoại, an sinh xã hội cũng như yêu cầu hiện đại hóa, chuyển đổi số, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo...

"Cần đặt vấn đề xã, phường xã hội chủ nghĩa trong phạm vi của một tỉnh, thành phố và toàn quốc chứ không nhìn nhận biệt lập. Dù đây mô hình đi tiên phong, đi trước nhưng không thể biệt lập được", ông Đoàn Minh Huấn nói và cho rằng các hoạt động kinh tế, lao động, dân cư hiện nay đều vận hành theo tính liên kết vùng và hệ sinh thái phát triển rộng lớn hơn phạm vi một địa phương.

Về cách làm và lộ trình triển khai, ông Đoàn Minh Huấn cho biết, mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa cần được thiết kế theo hướng có khả năng tự vận hành, tự phát triển bằng nội lực của địa phương, với sự hỗ trợ của Nhà nước, vai trò đồng hành của doanh nghiệp và sự tham gia trực tiếp của người dân.

"Thay vì mô hình kiểu như dự án, dựa hoàn toàn vai trò của Nhà nước, không có khả năng tự phát triển", ông nói.

Tuy vậy, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh nhấn mạnh Nhà nước cần đóng vai trò kiến tạo, dẫn dắt thông qua quy hoạch và đầu tư công đúng trọng tâm, trong khi người dân vừa là chủ thể thụ hưởng vừa là chủ thể tham gia vận hành mô hình.

Theo ông Đoàn Minh Huấn, các đại biểu tại hội thảo cũng đề xuất xây dựng bộ khung tiêu chí chung và cách thức triển khai thống nhất để tránh tình trạng mỗi địa phương thực hiện theo một cách khác nhau, đồng thời vẫn bảo đảm không gian sáng tạo phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng nơi.

"Giá trị của hội thảo là bước đầu mở rộng không gian nhận thức về xã, phường xã hội chủ nghĩa như một mô hình phát triển ở cấp cơ sở, một đột phá chiến lược trong thời kỳ mới trên con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Về bản chất, xã, phường xã hội chủ nghĩa cần được hiểu là không gian phát triển toàn diện, nơi hội tụ của quản trị hiệu quả, xã hội tiến bộ và đời sống người dân ngày càng được nâng cao", PGS.TS Đoàn Minh Huấn phát biểu.