Nơi người dân được dạy nghề trên từng gốc cà phê thân thuộc

Những ngày đầu tháng 12, buôn Ko Tam (phường Tân An, tỉnh Đắk Lắk) rộn ràng trong sắc xanh của những vườn cà phê đang vào mùa chăm sóc.

Trên những triền đất đỏ bazan, hình ảnh người nông dân Ê Đê cần mẫn bên từng hàng cây không chỉ báo hiệu một vụ mùa mới, mà còn kể câu chuyện về sự đổi thay âm thầm nhưng bền bỉ của những hộ nông dân gắn bó với Hợp tác xã (HTX) nông nghiệp dịch vụ Công Bằng Ea Tu.

Với nhiều hộ dân nơi đây, việc tham gia HTX không đơn thuần là một lựa chọn kinh tế, mà là bước ngoặt trong tư duy sản xuất. Từ chỗ canh tác manh mún, phụ thuộc thương lái, bà con từng bước tiếp cận mô hình sản xuất cà phê bền vững, có liên kết, có thị trường và có định hướng dài hạn. Nhờ đó, nhiều hộ xã viên - trong đó có không ít hộ là người Ê Đê - đã thoát nghèo bền vững, đời sống ngày càng khởi sắc.

Gia nhập HTX, người nông dân được hướng dẫn áp dụng quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn bền vững, từ khâu chọn giống, chăm sóc, thu hoạch đến bảo quản sau thu hoạch. Nỗi lo lớn nhất nhiều năm qua - đầu ra sản phẩm - dần được giải tỏa khi cà phê được HTX kết nối tiêu thụ trực tiếp với các nhà rang xay, không còn phụ thuộc vào khâu trung gian.

Sau mỗi vụ mùa, các thành viên còn được hỗ trợ phân bón, cây giống, xây dựng vườn nhân chồi và tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật, từng bước nâng cao chất lượng hạt cà phê, đồng thời cải thiện môi trường canh tác.

Những hỗ trợ thiết thực ấy đã tạo nên sự thay đổi rõ rệt trong đời sống nông dân. Nếu như những ngày đầu thành lập, HTX vẫn còn khoảng 5% thành viên thuộc diện cận nghèo, phải vay mượn vốn và vật tư sản xuất, thì nay, con số này đã không còn. Sự khấm khá hiện diện trong từng mái nhà, từng khu vườn được đầu tư bài bản hơn.

Bà H’Yiam Mlô là một trong những người cảm nhận rõ nhất giá trị của sự liên kết. Trước đây, mỗi vụ sản xuất là một lần lo vay vốn, chi phí đầu vào cao nhưng đầu ra bấp bênh. Từ khi tham gia HTX nông nghiệp dịch vụ Công Bằng Ea Tu, gia đình bà không chỉ ổn định sản xuất mà còn từng bước tích lũy được kinh nghiệm nhờ các lớp tập huấn, biết cách áp dụng khoa học kỹ thuật để nâng năng suất, chất lượng cà phê.

Trên diện tích 3,4 ha, mỗi năm gia đình bà thu khoảng 7 tấn cà phê nhân - tăng đáng kể so với trước kia, khi sản lượng chưa đầy 5 tấn. Nhờ xen canh thêm hồ tiêu, mỗi năm bà có thêm hơn nửa tấn tiêu, đưa tổng thu nhập gia đình lên hàng trăm triệu đồng.

Kết quả ấy đến từ việc tuân thủ nghiêm ngặt quy trình sản xuất của HTX. Thành viên bắt buộc sử dụng giống đạt chuẩn, bón phân đúng - đủ, ưu tiên phân hữu cơ, hạn chế tối đa hóa học. Thuốc diệt cỏ bị loại bỏ hoàn toàn, thay thế bằng việc phát cỏ cơ giới. Những quy định tưởng như "khó" ấy lại giúp đất khỏe hơn, cây cà phê sinh trưởng ổn định, trái to và đồng đều, thích ứng tốt hơn trước biến động thời tiết.

Song song với cà phê, HTX nông nghiệp dịch vụ Công Bằng Ea Tu còn khuyến khích thành viên trồng xen các loại cây như hồ tiêu, sầu riêng nhằm phân tán rủi ro, đa dạng nguồn thu. Mô hình xen canh nhiều năm nay đã trở thành phương án chung, mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt cho hầu hết các hộ xã viên.

Ông Phạm Minh Tĩnh, một thành viên HTX tại buôn Ko Tam, chia sẻ rằng trước đây gia đình ông trồng đơn canh 1 ha cà phê, mỗi năm thu khoảng 4-5 tấn nhưng lợi nhuận bấp bênh do giá cả lên xuống thất thường, thu nhập chỉ hơn 100 triệu đồng. Từ năm 2018, khi chuyển sang trồng xen tiêu, sầu riêng và sản xuất theo hướng bền vững, thu nhập của gia đình ông tăng lên 150-200 triệu đồng mỗi năm, ổn định hơn trước rất nhiều.

Đứng sau những chuyển biến tích cực ấy là sự tâm huyết và bền bỉ của ông Trần Đình Trọng - Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc HTX nông nghiệp dịch vụ Công Bằng Ea Tu.

Sinh ra tại Khánh Hòa, theo gia đình lên Đắk Lắk lập nghiệp từ năm 1965, ông Trọng gắn bó với cây cà phê suốt nhiều thập kỷ. Chính những thăng trầm của người trồng cà phê trong vòng xoáy "được mùa mất giá, được giá mất mùa" đã thôi thúc ông tìm một hướng đi mới.

Từ năm 1995, khi làm công tác thu mua cà phê nhân xô cho doanh nghiệp liên doanh, ông càng thấm thía sự bấp bênh của người nông dân và nung nấu ý tưởng sản xuất cà phê theo chuỗi, theo hướng hữu cơ, để người trồng có thể làm chủ đầu ra. Ông chủ động theo học ngành Xây dựng rồi Quản trị kinh doanh, xem đó là hành trang cần thiết để hiện thực hóa giấc mơ.

Năm 2015, HTX nông nghiệp dịch vụ Công Bằng Ea Tu ra đời với 49 thành viên, diện tích 60,4 ha cà phê, hướng tới mục tiêu hỗ trợ nông dân phát triển sản xuất và xây dựng thương hiệu cà phê Buôn Ma Thuột. Đến nay, HTX có 249 thành viên (49 chính thức, 200 liên kết), quản lý 210 ha cà phê, sản lượng hằng năm trên 600 tấn.

Để nâng cao chất lượng, HTX yêu cầu thành viên chỉ thu hoạch khi tỷ lệ quả chín đạt 98-100%, đồng thời thưởng thêm 2.000 đồng/kg quả tươi. Toàn bộ cà phê nhân xô của thành viên được HTX bao tiêu với giá cao hơn thị trường khoảng 10%. Năm 2024, HTX còn thí điểm lắp đặt hệ thống tưới tự động tiết kiệm nước trên 2 ha, dự kiến nhân rộng trong thời gian tới.

Không dừng lại ở nguyên liệu thô, HTX xây dựng thương hiệu Ea Tu cà phê, phát triển dòng cà phê bột đặc sản Robusta và sản phẩm phối trộn Robusta - Arabica. Hai sản phẩm đã được công nhận OCOP 4 sao và sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh năm 2023. HTX cũng liên kết sản xuất cà phê hòa tan 3 trong 1, đáp ứng nhu cầu thị trường.

Từ năm 2024, HTX còn tận dụng cây cà phê già cỗi để sản xuất sản phẩm thủ công mỹ nghệ, góp phần gia tăng giá trị, tạo thêm việc làm và nguồn thu cho người dân.

Song hành với sản xuất, HTX nông nghiệp dịch vụ Công Bằng Ea Tu tích cực tham gia các hoạt động an sinh xã hội như tặng quà Tết, sách vở, xe đạp cho học sinh nghèo; hỗ trợ người khuyết tật, xây nhà tình nghĩa, đóng góp cho trường học… Những việc làm ấy đã góp phần xây dựng cộng đồng sản xuất cà phê gắn kết, bền vững tại phường Tân An.

"HTX cam kết đồng hành cùng bà con trong quản lý sản xuất, đảm bảo đầu ra ổn định cho ngành hàng cà phê đặc sản địa phương, giúp người dân yên tâm đầu tư, cải thiện đời sống và góp phần giữ vững ổn định tại cơ sở", ông Trần Đình Trọng khẳng định.

Với những kết quả đạt được, nhiều năm qua, HTX nông nghiệp dịch vụ Công Bằng Ea Tu liên tục được các cấp, các ngành ghi nhận, trở thành một điểm sáng của kinh tế tập thể, góp phần thiết thực vào xây dựng nông thôn mới và phát triển nông nghiệp bền vững trên vùng đất đỏ bazan Tây Nguyên.