El Nino có thể sắp xuất hiện, thủy điện làm gì trước mùa khô 2026 khắc nghiệt?

Các nhà máy thủy điện đang chịu áp lực vừa đảm bảo phát điện vừa đáp ứng nhu cầu cấp nước cho hạ du nếu El Nino xảy ra.

Gấp rút tích nước

Thông tin với Báo Điện tử VTC News, ông Phạm Văn Vương - Giám đốc nhà máy thủy điện Hòa Bình - cho biết, thời điểm này, việc tích nước, cấp nước cho hạ du, điều tiết lũ và ổn định tần số hệ thống điện quốc gia trong giai đoạn chuẩn bị cho cao điểm mùa khô là nhiệm vụ cấp thiết.

"Từ đầu năm đến nay, lượng mưa ít, nước về hồ chủ yếu phụ thuộc vào điều tiết của các nhà máy phía thượng nguồn. Mực nước hồ hiện khoảng 112,4m, thấp hơn mực nước dâng bình thường hơn 4m, tuy nhiên vẫn cao hơn cùng kỳ năm 2025 là 17m", ông Vương nói.

Hiện nhà máy đang duy trì 7 tổ máy hoạt động, 1 tổ máy được tách ra sửa chữa để đảm bảo hoạt động hiệu quả nhất trong cao điểm mùa khô sắp đến. "Việc sửa chữa cũng phải được đẩy nhanh để toàn bộ 8 tổ máy sẵn sàng vận hành ngay khi cần thiết", ông nhấn mạnh.

Cũng theo ông Vương: "Tính từ đầu năm đến giữa tháng 4, nhà máy đã sản xuất khoảng 1,75 tỷ kWh điện. Với đặc thù là bậc thang cuối cùng, việc tích nước tại Hòa Bình không chỉ nhằm phát điện mà còn phải đảm bảo dòng chảy tối thiểu cho hạ du, phục vụ sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt của người dân, đồng thời tham gia điều tần cho hệ thống.

Một tín hiệu tích cực là hai tổ máy mở rộng đã phát hơn 300 triệu kWh và được kỳ vọng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc đáp ứng phụ tải đỉnh trong các tháng tới”.

Trong khi đó, nhà máy thủy điện Bản Vẽ (Nghệ An), hồ chứa thủy điện lớn nhất khu vực Bắc Trung Bộ, cũng không chỉ giữ vai trò phát điện mà còn là nguồn bổ sung nước quan trọng cho sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt của người dân vùng hạ du sông Cả. Việc vận hành hồ luôn phải đặt trong bài toán cân bằng giữa phát điện và đảm bảo nguồn nước.

Theo ông Tạ Hữu Hùng, Giám đốc nhà máy, thủy điện Bản Vẽ được xác định là một trong những hồ chứa chịu tác động rõ rệt của diễn biến thời tiết cực đoan và nhu cầu điều độ hệ thống điện quốc gia.

Ngay từ bây giờ, nhà máy đã phải chủ động các phương án tích nước để đảm bảo đáp ứng phó tốt nhất với mọi kịch bản xảy ra.

“Hiện mực nước đang ở ngưỡng trên của quy trình hồ chứa. Cụ thể ngày 29/4, mực nước là 186m/200m, nằm ngưỡng giữa để đảm bảo đủ cấp nước cho hạ du và cấp điện. Chúng tôi đã chủ động tích nước để đảm bảo cung ứng điện đồng thời cũng tiết kiệm nước để đảm bảo cấp điện cho cao điểm mùa khô sắp tới. Hiện nay chúng tôi đang phát điện ở mức tối thiểu theo quy trình”, ông Hùng nói.

Nguy cơ thiếu nước ngay đầu mùa

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, dữ liệu quan trắc và các mô hình dự báo khí hậu cho thấy hệ thống ENSO đang chuyển pha từ trạng thái La Nina sang trung tính, khả năng cao chuyển sang El Nino từ tháng 6 - 8/2026, sau đó tiếp tục phát triển, có thể đạt cường độ từ trung bình đến mạnh vào cuối năm 2026.

Đặc biệt, không loại trừ khả năng xuất hiện El Nino rất mạnh trong giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12, có thể kéo dài sang năm 2027.

“Tại Việt Nam, các điều kiện khô nóng đã xuất hiện sớm từ đầu năm, nắng nóng gia tăng sớm hơn trung bình nhiều năm. Lượng mưa từ đầu năm đến giữa tháng 4 thiếu hụt phổ biến 10 - 40% so với trung bình nhiều năm trên phạm vi cả nước.

Dòng chảy và mực nước tại nhiều lưu vực sông xuống mức thấp trong chuỗi quan trắc cùng kỳ, được xem là dấu hiệu cảnh báo sớm về nguy cơ thiếu hụt nguồn nước ngay từ đầu mùa”, Bộ Nông nghiệp nêu cảnh báo.

Nếu El Nino hình thành theo như dự báo, nhiệt độ trung bình trên cả nước có xu hướng cao hơn bình thường, số ngày nắng nóng gia tăng, cường độ gay gắt hơn năm 2025. Lượng mưa có khả năng thiếu hụt trong các tháng mùa khô năm 2026, với mức giảm phổ biến 25 - 50%. Đồng thời mùa mưa có thể kết thúc sớm.

Dự báo từ tháng 5 đến hết năm nay, tổng lượng dòng chảy đến các hồ chứa lớn và trên các sông chính phổ biến ở mức thiếu hụt so với trung bình nhiều năm.

Trên sông Thao, sông Lô, lượng dòng chảy trong tháng 7 và 8 năm nay phổ biến thiếu hụt 20 - 50%, từ tháng 9 đến hết năm thiếu hụt 10 - 30%.

Trên lưu vực sông Đà, tổng lượng dòng chảy đến các hồ thủy điện Lai Châu, Sơn La, Hòa Bình, Bản Chát thiếu hụt 10 - 30%.

Trên lưu vực sông Gâm, sông Chảy, tổng lượng dòng chảy đến hồ thủy điện Tuyên Quang và Thác Bà thiếu hụt 5 - 10%.

Riêng hạ lưu sông Hồng tại trạm Hà Nội và trên sông Cầu tại trạm Gia Bảy (Thái Nguyên) phổ biến ở mức tương đương đến cao hơn 10 - 20%.

Đặc biệt trên hệ thống sông Đà, tổng lượng dòng chảy từ tháng 5 - 7 năm nay có khả năng thiếu hụt 10 - 25% so với trung bình nhiều năm.

Trước diễn biến thời tiết này, Bộ lưu ý cần vận hành linh hoạt các hồ chứa thủy điện, thủy lợi nhằm sử dụng tối ưu hiệu quả nguồn nước.

Đồng thời, các cơ quan chức năng phải theo dõi chặt chẽ, dự báo, cập nhật thường xuyên, kịp thời về tình hình thủy văn, nguồn nước trên các lưu vực sông.

Phối hợp với Bộ Công Thương chỉ đạo các chủ hồ rà soát, tính toán, quyết định phương án vận hành cụ thể đối với từng hồ chứa để bảo đảm khai thác tối ưu, hiệu quả nguồn nước, đáp ứng nhu cầu nước cho sinh hoạt, sản xuất, không gây tác động xấu đến môi trường hạ du, tiết kiệm nước cho phát điện, tuyệt đối không để ảnh hưởng đến công tác phòng, chống lũ trong mọi tình huống.