Đề xuất cho người bán thức ăn đường phố ghi nguồn gốc nguyên liệu vào sổ

Đề xuất trên nằm trong Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đang được xem xét tại Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI.

Theo đại diện Cục An toàn thực Phẩm (Bộ Y tế), những gánh hàng rong, xe bánh mì, quán ăn nhỏ ven đường từ lâu trở thành một phần quen thuộc trong đời sống người Việt. Đằng sau những hàng quán bình dân ấy là sinh kế của hàng triệu người lao động, nhiều người sống chủ yếu nhờ thu nhập từ việc buôn bán mỗi ngày.

Tuy nhiên, đây cũng là nhóm kinh doanh tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn thực phẩm. Việc bảo quản nguyên liệu, sử dụng nguồn nước, điều kiện chế biến còn hạn chế; không ít người có thói quen mua thực phẩm giá rẻ tại chợ truyền thống mà chưa quan tâm đầy đủ đến nguồn gốc, xuất xứ.

Quản lý thế nào để bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng mà không đẩy những người buôn bán nhỏ lẻ vào thế khó vì thủ tục hành chính là bài toán được đặt ra trong quá trình sửa đổi Luật An toàn thực phẩm. Dự thảo lần này hướng đến cách tiếp cận linh hoạt hơn: giảm yêu cầu về giấy phép nhưng vẫn duy trì những điều kiện vệ sinh bắt buộc và tăng cường kiểm tra sau kinh doanh.

Người bán hàng rong được miễn nhiều thủ tục hành chính

Một trong những thay đổi đáng chú ý của dự thảo là đề xuất miễn cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ và kinh doanh thức ăn đường phố.

Không chỉ vậy, thực phẩm được chế biến tại các cơ sở thuộc nhóm này cũng được đề xuất miễn đăng ký bản công bố sản phẩm và công bố tiêu chuẩn sản phẩm.

Quy định trên được kỳ vọng tháo gỡ những rào cản hành chính vốn không dễ đáp ứng đối với người kinh doanh quy mô nhỏ. Với người bán xôi, bánh mì, hàng ăn lưu động hay những gánh hàng rong, việc phải hoàn thiện nhiều loại giấy tờ, thủ tục có thể trở thành gánh nặng so với điều kiện kinh doanh và thu nhập thực tế.

Thay vì áp dụng chung một cách quản lý cho mọi loại hình kinh doanh thực phẩm, dự thảo hướng đến phân loại đối tượng để có yêu cầu phù hợp hơn. Qua đó, người lao động có thể duy trì hoạt động mưu sinh mà không phải đối mặt với những thủ tục vượt quá khả năng đáp ứng.

Tuy nhiên, miễn giấy phép không có nghĩa người bán hàng rong được tự do kinh doanh mà không phải chịu trách nhiệm về chất lượng thực phẩm.

Không cần giấy phép vẫn phải bảo đảm vệ sinh

Theo các quy định về điều kiện an toàn thực phẩm được kế thừa từ Luật An toàn thực phẩm năm 2010, cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ và thức ăn đường phố vẫn phải đáp ứng những yêu cầu vệ sinh cơ bản.

Trong đó, nguồn nước sử dụng phải bảo đảm an toàn; địa điểm kinh doanh cần hạn chế nguy cơ ô nhiễm thực phẩm; nguyên liệu phải có nguồn gốc rõ ràng. Người trực tiếp chế biến, phục vụ cũng phải thực hiện các yêu cầu vệ sinh trong quá trình kinh doanh.

Đây là những điều kiện có ý nghĩa trực tiếp đối với sức khỏe người tiêu dùng, nhất là khi thức ăn đường phố thường được chế biến và phục vụ ngay tại nơi bán, trong điều kiện hạ tầng không phải lúc nào cũng đầy đủ.

Để thay thế một phần cơ chế tiền kiểm, dự thảo đặt ra yêu cầu người kinh doanh cung cấp thông tin cá nhân, địa điểm kinh doanh và cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm. Đây sẽ là cơ sở để cơ quan chức năng quản lý, kiểm tra và giám sát trong quá trình hoạt động.

Trách nhiệm quản lý nhóm đối tượng này được giao cho UBND cấp xã. Chính quyền cơ sở có vai trò tiếp nhận thông tin, theo dõi hoạt động kinh doanh, kiểm tra và hướng dẫn người bán thực hiện các quy định về an toàn thực phẩm.

Cách tiếp cận này đòi hỏi cơ quan quản lý không chỉ kiểm tra, xử lý vi phạm mà còn phải thường xuyên hướng dẫn, giúp người kinh doanh nhận biết và khắc phục những nguy cơ mất an toàn trong quá trình chế biến, bảo quản thực phẩm.

Cuốn sổ ghi chép có thể thay thế hóa đơn trong truy xuất nguồn gốc

Một trong những khó khăn lớn nhất khi quản lý an toàn thực phẩm tại các cơ sở nhỏ lẻ là truy xuất nguồn gốc nguyên liệu. Với những hộ kinh doanh quy mô gia đình, việc lưu giữ đầy đủ hóa đơn, chứng từ theo cách thức của các doanh nghiệp lớn không phải lúc nào cũng khả thi.

Dự thảo Luật đưa ra hướng tiếp cận linh hoạt hơn khi cho phép người kinh doanh nhỏ lẻ, thức ăn đường phố lưu giữ thông tin nguồn gốc nguyên liệu bằng hóa đơn, chứng từ, sổ ghi chép hoặc hình thức phù hợp khác.

Như vậy, người bán hàng không nhất thiết phải có hệ thống hóa đơn điện tử phức tạp. Một cuốn sổ ghi lại nơi mua hàng, loại nguyên liệu và thời điểm nhập hàng cũng có thể trở thành căn cứ phục vụ truy xuất khi xảy ra sự cố.

Quy định này vừa phù hợp với tập quán kinh doanh của các tiểu thương, vừa tạo cơ sở để cơ quan chức năng xác định nguồn thực phẩm khi cần thiết. Quan trọng hơn, việc ghi chép thường xuyên cũng giúp người bán có ý thức hơn trong lựa chọn nhà cung cấp, hạn chế sử dụng nguyên liệu không rõ nguồn gốc.

Thực tế, bảo đảm an toàn thực phẩm không thể chỉ trông chờ vào giấy phép hay những đợt kiểm tra đột xuất. Với hàng triệu điểm kinh doanh nhỏ lẻ, việc xây dựng thói quen vệ sinh, kiểm soát nguyên liệu và nâng cao trách nhiệm của người bán có ý nghĩa không kém các quy định quản lý.

Việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm theo hướng giảm thủ tục nhưng duy trì điều kiện an toàn cốt lõi cho thấy nỗ lực tìm điểm cân bằng giữa hai yêu cầu: bảo vệ sức khỏe cộng đồng và bảo đảm sinh kế cho người lao động.

Tuy nhiên, hiệu quả của chính sách sẽ phụ thuộc nhiều vào khâu thực thi. Nếu chính quyền cơ sở có đủ năng lực giám sát, hướng dẫn và xử lý vi phạm, cơ chế hậu kiểm mới có thể phát huy tác dụng. Ngược lại, việc miễn giấy phép mà thiếu kiểm soát thực chất có thể khiến những nguy cơ mất an toàn thực phẩm tiếp tục tồn tại.

Một gánh hàng rong có thể không cần nhiều giấy tờ để bắt đầu buôn bán, nhưng người bán vẫn phải có trách nhiệm với từng suất ăn trao đến tay khách hàng. Đó cũng là ranh giới cần được giữ vững giữa tạo điều kiện mưu sinh và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.