Chuyên gia mách nước phát triển cây khoai tây ở Việt Nam

Vừa qua tại Thanh Hóa, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia tổ chức tọa đàm “Phát triển chuỗi giá trị khoai tây bền vững”, đồng thời khởi động dự án “Mùa vụ mới - Sáng kiến nông nghiệp bền vững” giai đoạn 2. Sự kiện hướng tới tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, đơn vị khoa học, hợp tác xã và nông dân, từng bước hình thành chuỗi sản xuất khoai tây ổn định, hiệu quả.

Trao đổi tại tọa đàm, Tiến sĩ Lê Như Thịnh, đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho rằng sản xuất khoai tây ở Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa phát triển. Đặc biệt, quỹ đất và lợi thế sản xuất vụ đông tại các tỉnh phía Bắc tạo điều kiện thuận lợi để mở rộng diện tích, trong khi bộ giống ngày càng đa dạng và nhiều doanh nghiệp đã tham gia nghiên cứu, sản xuất, bao tiêu sản phẩm.

Còn nhiều dư địa phát triển

Thực tế cho thấy, sản xuất khoai tây trong những năm gần đây cơ bản duy trì ổn định. Năm 2023, diện tích khoai tây cả nước đạt khoảng 20.200ha, năng suất 16,86 tấn/ha, sản lượng 340.700 tấn. Năm 2024, diện tích tăng lên 20.700ha, năng suất đạt 17,22 tấn/ha và sản lượng đạt 354.700 tấn. Đến năm 2025, diện tích đạt khoảng 20.600ha, năng suất 17,4 tấn/ha, sản lượng khoảng 358.000 tấn.

Những con số này cho thấy năng suất và sản lượng khoai tây có xu hướng tăng, dù diện tích chưa mở rộng đáng kể. Đây là cơ sở để ngành nông nghiệp tiếp tục khai thác tiềm năng của cây trồng này, nhất là tại Đồng bằng sông Hồng, Trung du và miền núi phía Bắc, Bắc Trung Bộ và những vùng có điều kiện khí hậu phù hợp như Lâm Đồng.

Tuy nhiên, ông Lê Như Thịnh cũng chỉ ra nhiều thách thức đang ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất. Tình trạng lao động dịch chuyển sang các ngành nghề khác khiến nông nghiệp thiếu nhân lực, trong khi trồng khoai tây vẫn phụ thuộc khá nhiều vào lao động thủ công. Chi phí giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và công lao động ở mức cao cũng làm giảm lợi nhuận của người trồng.

Đáng lo ngại hơn là áp lực sâu bệnh, đặc biệt bệnh mốc sương trong điều kiện độ ẩm cao, nhiệt độ thấp. Việc thiếu các giống có khả năng kháng bệnh tốt khiến nông dân gặp khó khăn trong phòng trừ, gia tăng chi phí và rủi ro mất năng suất. Bên cạnh đó, mưa đầu vụ và những diễn biến thời tiết bất thường có thể làm gián đoạn lịch thời vụ, ảnh hưởng đến sinh trưởng và chất lượng củ.

Muốn bền vững, phải bắt đầu từ giống và quy trình canh tác

Từ thực tế trên, ông Thịnh cho rằng cần ưu tiên nghiên cứu, chọn tạo giống khoai tây trong nước, đồng thời nhập khẩu những giống có triển vọng để khảo nghiệm, đánh giá khả năng thích nghi trước khi đưa vào sản xuất đại trà. Việc hoàn thiện quy trình sản xuất giống sạch bệnh có ý nghĩa quan trọng, giúp chủ động nguồn cung, giảm chi phí và hạn chế phụ thuộc vào giống nhập khẩu.

Đối với người nông dân, lựa chọn giống phải căn cứ vào điều kiện khí hậu, đất đai, thời vụ và mục đích tiêu thụ. Giống phục vụ ăn tươi có thể khác với giống dành cho chế biến, do đó cần tìm hiểu yêu cầu của doanh nghiệp trước khi xuống giống, tránh tình trạng sản phẩm làm ra không đáp ứng tiêu chuẩn thu mua.

Cùng với giống, việc quy hoạch vùng trồng phù hợp và chuẩn hóa quy trình canh tác là giải pháp thiết thực để nâng cao năng suất. Các biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM) cũng cần được áp dụng đồng bộ. Đặc biệt, cơ giới hóa cần được đẩy mạnh từ khâu làm đất, trồng, chăm sóc đến thu hoạch. Đây là hướng đi quan trọng để giải quyết tình trạng thiếu lao động, giảm chi phí sản xuất và nâng cao tính đồng đều của sản phẩm.

Một giải pháp then chốt khác là tổ chức lại sản xuất theo hướng tập trung, gắn với nhu cầu thị trường. Theo đó, hợp tác xã và nhóm hộ nông dân cần đóng vai trò kết nối, tập hợp diện tích, thống nhất quy trình và phối hợp với doanh nghiệp xây dựng vùng nguyên liệu.

Doanh nghiệp cần tham gia từ khâu lựa chọn giống, hướng dẫn kỹ thuật đến ký kết hợp đồng thu mua, bảo đảm yêu cầu về chủng loại, chất lượng và an toàn thực phẩm. Khi có đầu ra rõ ràng, nông dân sẽ chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất, hạn chế tình trạng được mùa nhưng khó tiêu thụ.

Theo định hướng được trao đổi tại tọa đàm, phát triển khoai tây không chỉ dừng ở việc tăng diện tích hay sản lượng mà cần hướng tới sản xuất bền vững, giảm phát thải, bảo đảm an toàn thực phẩm và nâng cao giá trị gia tăng.

Với lợi thế vụ đông, tiềm năng về giống và sự tham gia ngày càng rõ nét của doanh nghiệp, khoai tây có cơ hội trở thành cây trồng quan trọng trong cơ cấu nông nghiệp ở nhiều địa phương. Tuy nhiên, để cơ hội chuyển thành hiệu quả thực tế, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân.