Hương cốm Hợp Thành: Giữ hồn di sản Tày, nâng tầm sản vật bản địa Lào Cai

Lễ hội Cốm Hợp Thành năm 2026 mở ra không gian giao lưu văn hóa đặc sắc, nơi nghi lễ Then cổ truyền hòa quyện cùng sản phẩm OCOP và hoạt động du lịch thể thao sôi động.

Giữa tiết trời se lạnh của mùa thu vùng cao, thung lũng xã Hợp Thành (tỉnh Lào Cai) rộn rã bước chân của người dân và du khách thập phương tụ hội về Lễ hội Cốm năm 2026 với chủ đề “Hương cốm mùa thu”. Sự kiện trở thành ngày hội chung của đồng bào các dân tộc Tày, Dao, Phù Lá... cùng chia sẻ niềm vui được mùa, tôn vinh bàn tay cần lao của người nông dân và biến các giá trị văn hóa ngàn đời thành xung lực phát triển kinh tế bền vững.

Tinh hoa ẩm thực kết tinh từ tri thức canh tác dân gian

Trong bức tranh văn hóa ẩm thực Việt Nam, cốm là món quà mộc mạc kết tinh từ tinh túy của đất trời và sự nhọc nhằn, khéo léo của người nông dân. Những hạt cốm xanh ngọc, dẻo thơm hương lúa mới được đồng bào ví như “hạt ngọc trời”, gắn chặt với nếp ăn, nếp ở và tâm thức của người dân nông thôn qua bao thế hệ.

Với đồng bào Tày ở xã Hợp Thành, cốm không đơn thuần là một món quà vặt đồng quê hay sản phẩm nông nghiệp thông thường, mà là biểu tượng của sự ấm no, bình an và lòng biết ơn nguồn cội. Để làm ra mẻ cốm đạt độ thơm dẻo trứ danh, người làm nghề phải tích lũy kinh nghiệm dày dặn qua nhiều mùa trăng.

Chủ tịch UBND xã Hợp Thành Ngô Vũ Quốc nhấn mạnh: “Lễ hội là dịp để người dân địa phương cùng sẻ chia niềm vui mùa vàng, tôn vinh bàn tay lao động của người nông dân, đồng thời gìn giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa các dân tộc trên địa bàn. Việc bảo tồn nghề truyền thống này không chỉ đơn thuần là duy trì một sản phẩm ẩm thực mà chính là cách cộng đồng giữ gìn ký ức văn hóa và niềm tự hào quê hương.

Song song với việc nuôi dưỡng hồn cốt truyền thống, Hợp Thành đặt mục tiêu đưa nông sản bản địa vươn xa trên thị trường hàng hóa. Hiện nay, sản phẩm Cốm Hợp Thành đã được chuẩn hóa và công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao cấp tỉnh.”

Đặc biệt, trong khuôn khổ lễ hội năm nay, địa phương đã tổ chức công bố quyết định của Cục Sở hữu trí tuệ về việc cấp Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu chứng nhận “Chè Hợp Thành - Lào Cai”. Đây là bước ngoặt quan trọng để xã định hướng phát triển các tổ liên kết sản xuất cốm theo mô hình hợp tác xã kiểu mới, hoàn thiện quy trình đóng gói bao bì, dán tem truy xuất nguồn gốc và mở rộng kênh tiêu thụ ra các siêu thị, sàn thương mại điện tử lớn, nâng cao thu nhập thực chất cho người nông dân.

Rộn ràng nghi lễ Then Pang Mẩu và nhịp bước mùa vàng

Bên cạnh giá trị kinh tế của hạt cốm, phần hồn cốt linh thiêng và thu hút sự chú ý sâu sắc nhất của mùa lễ hội năm 2026 chính là nghi lễ Then Pang Mẩu (Then cốm mới) do các nghệ nhân người Tày thực hành.

Trong đời sống tinh thần của người Tày, tục Kin Khẩu Mẩu (ăn cơm mới) là nghi thức thiêng liêng được các gia đình cử hành mỗi dịp lúa nếp đầu mùa gặt hái. Hạt cốm mới thơm dẻo được người dân trang trọng dâng lên bàn thờ tổ tiên, thần linh và thổ công nhằm bày tỏ lòng tri ân sâu sắc, đồng thời cầu xin sự che chở, mùa màng bội thu cho những vụ sau.

Tại lễ hội, nghi lễ Then Pang Mẩu được tái hiện với trích đoạn đón hồn “Mẹ lúa” và dâng lễ tạ ơn đấng linh thiêng. Trong không gian trang nghiêm, hòa quyện giữa tiếng đàn tính tẩu réo rắt, chùm xóc nhạc rộn ràng và những làn điệu Then trầm bổng, nghi lễ mở ra một thế giới tâm linh hướng thiện và giàu tính nhân văn.

Nghệ nhân Trần Thị Đào xúc động chia sẻ: “Nghi lễ Then Pang Mẩu là cách chúng tôi tạ ơn trời đất và Mẹ lúa đã nuôi sống con người qua bao đời. Việc đưa Then vào không gian lễ hội giúp người dân, nhất là con cháu thế hệ trẻ, hiểu rõ nguồn cội, thêm yêu quý và tự giác gìn giữ di sản văn hóa phi vật thể mà cha ông để lại”.

Sau phần lễ thành kính, không gian lễ hội bùng nổ với các hoạt động cộng đồng phong phú. Du khách thập phương được hòa mình vào tiếng cười giòn giã tại hội thi giã cốm giữa các thôn bản, trực tiếp thử tay chày bên cối đá, học cách gói trọn hương lúa mới vào những tấm lá dong xanh mướt. Sắc màu thổ cẩm của trang phục Tày, Dao, Xa Phó lung linh bên những vòng xòe, màn hòa tấu nhạc cụ dân tộc và các trò chơi dân gian rộn rã.

Sức hút của lễ hội càng thêm trọn vẹn khi gắn kết chặt chẽ với hoạt động thể thao sinh thái. Khởi tranh từ ngày 17/10, Giải leo núi “Chinh phục thác Nậm Rịa - Đường lên mùa vàng” đã quy tụ gần 600 vận động viên trong và ngoài tỉnh đăng ký tham gia. Với cự ly 8km chia làm 4 nội dung thi đấu nam, nữ (nhóm tuổi 18 - 40 và từ 41 tuổi trở lên), các vận động viên vừa thử thách sức bền, vừa có cơ hội chiêm ngưỡng bức tranh mùa vàng rực rỡ uốn lượn quanh những triền ruộng bậc thang và nét hoang sơ, kỳ vĩ của thác Nậm Rịa.

Lễ hội Cốm Hợp Thành năm 2026 là minh chứng sống động cho cách làm văn hóa - du lịch bài bản tại Lào Cai: gìn giữ hạt ngọc truyền thống từ tình yêu quê hương, đưa tri thức bản địa vào chuỗi giá trị OCOP và mở rộng cánh cửa du lịch trải nghiệm để nuôi dưỡng di sản bền vững cùng thời gian.