Chuyển đổi số nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự

Áp lực từ những đại án và yêu cầu quản trị mới

Thi hành án dân sự (THADS) là khâu trực tiếp đưa bản án, quyết định của Tòa án vào thực tiễn, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và cá nhân. Khi số việc, số tiền phải thi hành ngày càng tăng, nhiều vụ án kinh tế, tham nhũng có giá trị tài sản đặc biệt lớn, liên quan đến nhiều địa phương và số người được thi hành án, yêu cầu đặt ra không chỉ là thu hồi tài sản mà còn phải bảo đảm đúng đối tượng, đúng số tiền và đúng trình tự pháp luật.

Các vụ án như Vạn Thịnh Phát, Alibaba, Hứa Thị Phấn, Phạm Công Danh cho thấy rõ tính phức tạp của công tác này. Việc tổ chức thi hành án có thể liên quan đến nhiều loại tài sản, từ bất động sản, cổ phần, cổ phiếu đến quyền tài sản; tài sản phân tán ở nhiều địa phương, tình trạng pháp lý khác nhau và quyền lợi của nhiều nhóm đương sự đan xen.

Riêng vụ án bà Trương Mỹ Lan và đồng phạm, cơ quan THADS TP.HCM phải xử lý dữ liệu của hơn 43.000 trái chủ, với số tiền phải hoàn trả lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng. Khối lượng dữ liệu lớn khiến phương thức quản lý thủ công khó đáp ứng yêu cầu đối chiếu, xác minh và chi trả chính xác trong thời gian ngắn.

Theo ông Nguyễn Thắng Lợi, Cục trưởng Cục Quản lý THADS (Bộ Tư pháp), tính đến ngày 30/6 năm nay, sau 5 năm triển khai Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt trong các vụ án tham nhũng, kinh tế, số tiền đã thi hành xong trong nhóm án này đạt trên 99.744 tỷ đồng. Riêng các vụ án thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo dõi, chỉ đạo đạt tỷ lệ thu hồi 50,69%.

Kết quả này cho thấy quy mô công việc và yêu cầu ngày càng cao đối với việc xác minh, xử lý tài sản, phối hợp liên ngành và bảo đảm quyền lợi của người được thi hành án.

Số hóa quy trình, nâng hiệu quả thi hành án

Trong bối cảnh kể trên, chuyển đổi số trở thành giải pháp quan trọng để đổi mới phương thức quản lý và tổ chức thi hành án.

Vào tháng 4, Bộ Tư pháp tổ chức lễ khai trương nền tảng số THADS trên toàn quốc. Hệ thống tích hợp các phân hệ nghiệp vụ trọng yếu như hỗ trợ ra quyết định thi hành án, tổ chức thi hành án, biên lai điện tử, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và Trung tâm giám sát, điều hành thông minh (IOC). Trước đó, nền tảng này đã được vận hành từ ngày 20/1, sau giai đoạn thử nghiệm từ cuối năm 2025.

Theo thống kê của Bộ Tư pháp, từ ngày 1/10/2025 đến 31/3 năm nay, hệ thống phát hành gần 900.000 biên lai điện tử, với tổng số tiền thu gần 60.000 tỷ đồng. Toàn bộ quyết định thi hành án được ban hành trên môi trường số; hơn 800.000 hồ sơ và trên 2 triệu văn bản được số hóa, quản lý tập trung.

Những dữ liệu này phản ánh quy mô triển khai lớn, đồng thời tạo điều kiện kiểm soát công việc xuyên suốt, hạn chế tình trạng thông tin phân tán, chậm cập nhật hoặc thiếu thống nhất giữa các khâu nghiệp vụ.

Khi dữ liệu được quản lý trên cùng hệ thống, cơ quan THADS có thể theo dõi từng hồ sơ, đối chiếu nội dung bản án với quyết định thi hành án, quá trình tổ chức thực hiện và kết quả thu, chi. Công cụ số cũng hỗ trợ nhận diện nghĩa vụ chưa hoàn thành, hồ sơ có nguy cơ chậm xử lý hoặc những khâu cần kiểm tra thêm. Trung tâm IOC giúp tổng hợp thông tin phục vụ chỉ đạo, điều hành dựa trên dữ liệu cập nhật, thay vì chỉ dựa vào báo cáo định kỳ.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Mai Lương Khôi nhấn mạnh chuyển đổi số trong THADS không còn là nhiệm vụ lựa chọn hay phong trào nhất thời, mà là yêu cầu mang tính sống còn trong bối cảnh khối lượng việc và tiền ngày càng gia tăng. Theo định hướng này, Bộ Tư pháp và Cục Quản lý THADS phối hợp với các đối tác công nghệ xây dựng phương thức quản trị mới, đáp ứng yêu cầu cải cách tổ chức bộ máy và triển khai các nghị quyết của Trung ương.

Hạ tầng số mở đường cho THADS hiện đại

Trong tiến trình triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để giải quyết những bài toán thực tiễn của quản lý Nhà nước.

Đối với công tác THADS, cũng như nhiều lĩnh vực khác, Bộ KH&CN luôn có sự đồng hành, hỗ trợ, thúc đẩy chuyển đổi số trên nhiều phương diện:

Đầu tiên là chuẩn hóa tiêu chí đánh giá. Bộ đã xây dựng, cập nhật bộ chỉ số đánh giá mức độ chuyển đổi số, Khung năng lực số và hướng dẫn kỹ thuật đánh giá chất lượng dịch vụ công trực tuyến, hệ thống thông tin làm căn cứ cho ngành THADS dựa vào để triển khai lâu dài.

Tiếp đến là kết nối hạ tầng, chia sẻ dữ liệu với việc phát triển, vận hành nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu quốc gia, tạo điều kiện kết nối cơ sở dữ liệu THADS với dữ liệu dân cư, dữ liệu của Tòa án và Trung tâm dữ liệu quốc gia.

Chưa kể vai trò trong thúc đẩy chuẩn hóa dữ liệu, ứng dụng công nghệ, Bộ KH&CN đã có những hướng dẫn kỹ thuật về cấu trúc dữ liệu, kết nối thời gian thực và ứng dụng nền tảng số, trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm hỗ trợ tự động hóa quy trình nghiệp vụ, quản lý biên lai điện tử và vận hành Nền tảng số THADS.

Đặc biệt là việc định hướng trong phát triển nhân lực số với hàng loạt hoạt động hỗ trợ tập huấn, phổ cập kỹ năng số, hướng dẫn áp dụng Khung năng lực số, giúp Chấp hành viên và công chức ngành THADS nâng cao năng lực sử dụng công nghệ trong thực thi nhiệm vụ.

Để nâng cao hiệu quả THADS một cách bền vững, theo các chuyên gia, chúng ta cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, chuẩn hóa quy trình, tăng cường kết nối dữ liệu, bảo đảm an toàn thông tin và nâng cao năng lực số của đội ngũ. Sự phối hợp giữa Bộ KH&CN, Bộ Tư pháp và các cơ quan liên quan sẽ góp phần đưa công nghệ vào đúng khâu cần thiết, hạn chế nguy cơ bỏ lọt, bỏ sót nghĩa vụ thi hành án, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và người dân.