Ngân hàng đối mặt nguy cơ AI vượt qua xác thực sinh trắc học

Tại Hội thảo Smart Banking 2026 ở Hà Nội ngày 22/10, Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng (A05, Bộ Công an) cảnh báo rằng hoạt động tấn công hệ thống tài chính đang diễn biến phức tạp, với sự tham gia của các nhóm tội phạm có tổ chức, hoạt động xuyên quốc gia.

Thượng tá Tùng cho biết, qua điều tra một số vụ việc gần đây, lực lượng chức năng ghi nhận các nhóm tấn công được tổ chức chặt chẽ, có người nước ngoài cầm đầu, thuê nhân sự có trình độ kỹ thuật cao và phân chia nhiều khâu để chiếm đoạt, tẩu tán tiền.

Đáng chú ý, trí tuệ nhân tạo (AI) đang bị lợi dụng để thực hiện các hành vi gian lận thanh toán. Tin tặc có thể tạo tin nhắn giả mạo, sử dụng công nghệ deepfake dựng hình ảnh, video mạo danh người khác, thậm chí quan chức cấp cao, nhằm chiếm quyền truy cập tài khoản và tài sản.

Thượng tá Tùng cho biết, trong một số vụ việc, hệ thống xác thực sinh trắc học của ngân hàng vẫn bị vượt qua khi đối tượng sử dụng ảnh hoặc video ngắn thay cho hình ảnh xác thực của chủ tài khoản.

Bên cạnh nguy cơ tấn công, tốc độ xử lý sau sự cố cũng là vấn đề đáng lo ngại. Đại diện A05 dẫn thực tế có vụ việc lực lượng chức năng phải mất khoảng hai ngày phối hợp với các đơn vị để truy vết, xử lý dòng tiền bị chiếm đoạt.

Khoảng thời gian này quá dài để ngăn chặn dòng tiền luân chuyển. Khi tiền đã được sử dụng để thanh toán hàng hóa, dịch vụ, việc xử lý trở nên phức tạp hơn.

Cùng quan điểm, ông Phạm Tiến Dũng, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước, cho biết hệ thống ngân hàng hiện xử lý khoảng 100 triệu giao dịch thanh toán mỗi ngày, với tổng giá trị khoảng 1,2 triệu tỷ đồng. Quy mô này đặt ra yêu cầu ngày càng cao về an toàn và khả năng duy trì hoạt động liên tục.

Phó Thống đốc dẫn thực tế có những vụ tấn công xâm nhập hệ thống trong thời gian dài nhưng không được phát hiện kịp thời. Một số giao dịch bất thường diễn ra ngoài giờ hoạt động thông thường, với tần suất và giá trị lớn, song chưa được nhận diện, cảnh báo.

Ông cho rằng bảo đảm an toàn ngân hàng không thể chỉ dựa vào bộ phận an ninh mạng mà cần kết hợp giám sát giao dịch và hoạt động nghiệp vụ.

Ngân hàng Nhà nước đã yêu cầu các tổ chức tín dụng tăng cường giám sát giao dịch, rà soát cơ chế phối hợp và xác định trách nhiệm của từng bộ phận trong phát hiện, xử lý dấu hiệu bất thường.

Phó Thống đốc nhấn mạnh các ngân hàng cần chuyển từ tư duy bảo vệ hệ thống sang xây dựng khả năng chống chịu toàn diện, gồm phát hiện sớm, ứng phó nhanh, duy trì dịch vụ thiết yếu và khôi phục hoạt động khi xảy ra sự cố.

Trong đó, đầu tư hạ tầng dự phòng, xây dựng phương án khôi phục sau thảm họa và bảo đảm hoạt động liên tục phải trở thành yêu cầu trọng yếu trong quản trị ngân hàng.

Về ứng dụng AI, đại diện Ngân hàng Nhà nước nhấn mạnh công nghệ phải giải quyết những vấn đề cụ thể, cải thiện chất lượng dịch vụ và hiệu quả vận hành, thay vì chỉ tạo ấn tượng về đổi mới.

“AI phải mang lại giá trị thực chất cho khách hàng và tổ chức, chứ không phải chỉ là một ‘chiếc áo khoác đẹp’ để thể hiện rằng ngân hàng đang ứng dụng công nghệ mới”, ông Dũng nói.

Theo Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước, việc triển khai AI cần kết hợp bốn yếu tố gồm công nghệ, dữ liệu, quản trị và con người. Công nghệ mạnh nhưng dữ liệu kém hoặc quản trị thiếu chặt chẽ đều có thể làm gia tăng rủi ro.

Tại phiên thảo luận về vai trò lãnh đạo ngân hàng trong kỷ nguyên AI, đại diện các ngân hàng cũng chia sẻ kinh nghiệm đưa công nghệ vào vận hành. Ông Đoàn Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ Thông tin thuộc Ngân hàng Nhà nước, cho rằng quyền tự chủ của AI càng lớn thì yêu cầu kiểm soát càng chặt chẽ.

Ở góc độ hạ tầng, ông Vũ Thanh Tùng, Tổng Giám đốc GreenNode, nhận định các ngân hàng gặp khó khăn về chi phí đầu tư, tốc độ thay đổi công nghệ và thiếu nhân sự vận hành hệ thống AI quy mô lớn. Ông đề xuất ngân hàng tập trung làm chủ dữ liệu, tri thức nghiệp vụ và phát triển nhân lực, đồng thời cân nhắc hợp tác với các đơn vị chuyên sâu về hạ tầng.

GreenNode cũng tham gia Smart Banking 2026 với vai trò đối tác công nghệ chiến lược của hoạt động diễn tập DF Cyber Defense và cuộc thi AI Hackathon. Doanh nghiệp cung cấp tài nguyên tính toán GPU, CPU và các mô hình AI để các đội thi thực hành phòng thủ không gian mạng, phát triển ứng dụng AI giải quyết bài toán nghiệp vụ ngân hàng.

Hai hoạt động thu hút 58 đội đến từ các ngân hàng, tổ chức tài chính, công ty chứng khoán và bảo hiểm, hướng tới nâng cao năng lực ứng phó rủi ro và ứng dụng AI trong thực tế.