Cơ chế đặt hàng nhiệm vụ khoa học công nghệ: Hướng tới tạo ra giá trị thực tiễn

Vai trò “khách hàng đầu tiên” của Nhà nước

Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu. Để hiện thực hóa mục tiêu này, việc đổi mới cơ chế quản lý nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo hướng “đặt hàng - giao quyền - hậu kiểm”, được xem là khâu then chốt.

Thay vì chỉ dựa vào hồ sơ đề xuất, nhiều địa phương, bộ, ngành tổ chức các phiên đặt hàng trực tiếp, kết nối doanh nghiệp, nhà khoa học và cơ quan quản lý. Doanh nghiệp nêu bài toán, nhà khoa học đề xuất giải pháp, các bên thống nhất cam kết, cơ quan quản lý chốt nhiệm vụ và triển khai.

Theo cách làm này, việc đánh giá nhiệm vụ không chỉ dựa vào báo cáo nghiệm thu mà tập trung vào sản phẩm bàn giao, mức độ sẵn sàng của công nghệ, khả năng ứng dụng và hiệu quả có thể đo lường. Cơ chế khoán chi đến sản phẩm cuối cùng hoặc khoán từng phần được áp dụng linh hoạt, giao quyền tự chủ cao hơn cho tổ chức chủ trì, đồng thời siết chặt hậu kiểm dựa trên kết quả đầu ra.

Tại Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026 tại Hà Nội, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh yêu cầu đổi mới cách đặt hàng, tài trợ, đánh giá và hỗ trợ ứng dụng kết quả nghiên cứu.

“Bộ Khoa học và Công nghệ cũng phải bắt đầu từ chính mình, đổi mới cách đặt hàng, tài trợ, đánh giá và hỗ trợ ứng dụng kết quả nghiên cứu… Chúng ta phải tạo ra nhiều giá trị hơn bằng tri thức, năng suất và khả năng làm chủ công nghệ”, Bộ trưởng nói.

Ông cũng yêu cầu mỗi nhiệm vụ phải xác định được sản phẩm, trách nhiệm, thời gian hoàn thành và hiệu quả có thể đo lường; đồng thời đề nghị các địa phương xác định các bài toán gắn với thực tiễn và nhu cầu phát triển, có sự tham gia của doanh nghiệp để cùng giải quyết.

Ở góc độ phát triển thị trường, ông Hoàng Anh Tú, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học kỹ thuật và Công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cũng nhấn mạnh vai trò “khách hàng đầu tiên” của Nhà nước đối với sản phẩm công nghệ, tạo thị trường ban đầu để doanh nghiệp hoàn thiện và thương mại hóa.

“Khi trở thành khách hàng đầu tiên, khu vực công vừa tạo thị trường ban đầu, vừa giúp doanh nghiệp hoàn thiện sản phẩm và chứng minh năng lực công nghệ”, ông Hoàng Anh Tú khẳng định.

Cơ chế đặt hàng được cụ thể hoá tại các địa phương

Thực tiễn triển khai trong năm 2026 cho thấy cơ chế đặt hàng đang được cụ thể hóa tại nhiều địa phương. Ngày 25/9, Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội tổ chức Phiên đặt hàng nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo từ nhu cầu doanh nghiệp lần thứ nhất, tiếp nhận 36 đề xuất của 18 doanh nghiệp, hiệp hội và tổ chức.

Các đề xuất trải rộng từ chuyển đổi số cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, kinh tế tuần hoàn, chống ngập đô thị, an toàn thực phẩm đến logistics thông minh, làng nghề và đô thị thông minh.

Những đề xuất này được đối chiếu với 30 bài toán lớn của thành phố theo Quyết định số 1193/QĐ-UBND. Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Cù Ngọc Trang nhấn mạnh yêu cầu xử lý theo tinh thần “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thời hạn, rõ thẩm quyền”.

Trong khi đó, TP.HCM cũng định hướng đặt hàng nhiệm vụ năm 2026 tập trung vào các bài toán lớn của Thành phố, thu hút đề xuất từ nhu cầu doanh nghiệp, cơ quan quản lý và cộng đồng.

Hà Tĩnh tuyển chọn 7 nhiệm vụ cấp tỉnh năm 2026 theo cơ chế đặt hàng, tập trung vào nông nghiệp công nghệ cao. Các nhiệm vụ gồm nghiên cứu ứng dụng công nghệ CO₂ siêu tới hạn để chiết xuất tinh dầu trầm hương ở quy mô công nghiệp, nuôi cá chình theo tiêu chuẩn VietGAP và xây dựng quy chuẩn kỹ thuật địa phương cho sản phẩm đặc trưng. Tỉnh cũng tăng phân cấp cho Sở Khoa học và Công nghệ trong các khâu từ thông báo kế hoạch đặt hàng, xét duyệt đến ký hợp đồng và cấp kinh phí.

Quảng Ninh công bố 9 “bài toán lớn” để các tổ chức, doanh nghiệp tham gia giải quyết, đồng thời đưa vào hoạt động Cổng hỗ trợ doanh nghiệp TechHub. Đắk Lắk, An Giang, Huế và Đà Nẵng cũng đang triển khai việc đề xuất, đặt hàng nhiệm vụ gắn với nhu cầu thực tế của địa phương.

Theo các chuyên gia, khi nhiệm vụ nghiên cứu bắt đầu từ nhu cầu thực tiễn, sản phẩm đầu ra có mục tiêu rõ hơn, khả năng ứng dụng và thương mại hóa được chú trọng, qua đó góp phần sử dụng hiệu quả nguồn lực nhà nước. Doanh nghiệp có cơ hội giải quyết đúng điểm nghẽn; nhà khoa học có điều kiện đưa kết quả nghiên cứu vào thực tế; địa phương có thêm công cụ khoa học và công nghệ để xử lý các bài toán phát triển.

Đổi mới cơ chế đặt hàng vì vậy không chỉ là thay đổi quy trình quản lý nhiệm vụ, mà còn hướng tới gắn kết chặt chẽ hơn giữa nghiên cứu, thị trường và đời sống. Đây là một trong những hướng đi nhằm đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực tăng trưởng mạnh mẽ trong thời gian tới.