Bộ Y tế ban hành Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh do virus Nipah, nhằm thống nhất việc phát hiện, cách ly và xử trí căn bệnh truyền nhiễm nguy hiểm này trên toàn quốc.
Động thái được đưa ra trong bối cảnh một số quốc gia như Ấn Độ và Bangladesh ghi nhận các ca mắc và ít nhất hai trường hợp tử vong liên quan đến virus Nipah trong thời gian gần đây.
Theo Bộ Y tế, bệnh do virus Nipah được xếp vào nhóm A – nhóm bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm, có khả năng lây lan nhanh, tỷ lệ tử vong cao và yêu cầu áp dụng các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt. Đây cũng là một trong những mầm bệnh nằm trong danh sách ưu tiên nghiên cứu, giám sát của Tổ chức Y tế Thế giới do tiềm năng gây đại dịch trong tương lai.
Mầm bệnh nguy hiểm, chưa có vaccine
Virus Nipah (NiV) là tác nhân gây bệnh truyền nhiễm cấp tính lây từ động vật sang người, đồng thời ghi nhận khả năng lây truyền từ người sang người. Virus được phát hiện lần đầu năm 1998 tại Malaysia và từ đó đến nay vẫn gây ra các đợt bùng phát rải rác tại nhiều quốc gia châu Á như Ấn Độ, Bangladesh, Singapore và Philippines.
NiV thuộc họ Paramyxoviridae, chi Henipavirus, là virus RNA sợi đơn. Vật chủ tự nhiên của virus là dơi ăn quả thuộc chi Pteropus – loài mang virus nhưng không biểu hiện triệu chứng bệnh. Con người có thể nhiễm virus khi tiếp xúc trực tiếp với động vật mắc bệnh, ăn thực phẩm bị nhiễm chất bài tiết của dơi hoặc tiếp xúc gần với người bệnh qua giọt bắn đường hô hấp, nước tiểu, chất nôn.
Giới chuyên môn lưu ý, một số chủng virus đang lưu hành tại Bangladesh và Ấn Độ có khả năng lây truyền từ người sang người cao hơn so với chủng từng ghi nhận tại Malaysia. Những bệnh nhân có biểu hiện hô hấp như ho, khó thở được đánh giá là nguồn lây có nguy cơ cao hơn.
Tăng cường giám sát dịch bệnh nguy hiểm từ cửa khẩu.
Diễn tiến nhanh, tổn thương não và phổi nặng
Thời gian ủ bệnh của virus Nipah thường từ 3 đến 14 ngày, hiếm gặp có thể kéo dài tới 45 ngày. Bệnh khởi phát đột ngột với sốt cao, đau đầu dữ dội, đau cơ, đau họng, nôn và tiêu chảy. Sau đó, người bệnh có thể nhanh chóng xuất hiện các dấu hiệu thần kinh như lú lẫn, mất định hướng, giảm ý thức, co giật và rơi vào hôn mê sâu chỉ trong vòng 24–48 giờ.
Song song với tổn thương não, virus Nipah còn gây viêm phổi nặng và suy hô hấp tiến triển nhanh. Nhiều trường hợp diễn biến thành suy đa tạng, bao gồm suy thận, suy tim, xuất huyết tiêu hóa và nhiễm trùng huyết. Tỷ lệ tử vong được ghi nhận dao động từ 40% đến 75%.
Ngay cả khi qua khỏi giai đoạn cấp, khoảng 20% người bệnh có thể để lại di chứng thần kinh kéo dài như thay đổi tính cách, trầm cảm, mệt mỏi dai dẳng hoặc viêm não tái phát sau nhiều tháng, nhiều năm.
Chẩn đoán bằng sinh học phân tử, điều trị chủ yếu là hỗ trợ
Theo hướng dẫn, ca bệnh nghi ngờ là người có yếu tố dịch tễ trong vòng 14 ngày kèm theo triệu chứng sốt và rối loạn thần kinh hoặc hô hấp. Chẩn đoán xác định dựa trên việc phát hiện RNA của virus bằng kỹ thuật Real-time RT-PCR hoặc giải trình tự gen từ các mẫu bệnh phẩm như dịch hô hấp, máu, nước tiểu hoặc dịch não tủy.
Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cũng như vaccine phòng bệnh do virus Nipah. Việc điều trị chủ yếu là cách ly nghiêm ngặt, kiểm soát nhiễm khuẩn và điều trị hỗ trợ. Người bệnh được hạ sốt bằng paracetamol, hỗ trợ hô hấp khi cần, kiểm soát co giật, cân bằng dịch – điện giải và xử trí các biến chứng đa cơ quan. Kháng sinh chỉ được sử dụng khi có bằng chứng nhiễm khuẩn thứ phát.
Việt Nam chưa ghi nhận ca mắc, nhưng không chủ quan
Bộ Y tế cho biết Việt Nam hiện chưa ghi nhận trường hợp nhiễm virus Nipah. Tuy nhiên, dịp Tết Nguyên đán và mùa lễ hội sắp tới là thời điểm nhu cầu đi lại, giao thương quốc tế tăng cao, làm gia tăng nguy cơ xâm nhập và lây lan dịch bệnh.
Ngành y tế khuyến cáo các cơ sở khám chữa bệnh tăng cường giám sát dịch tễ, phát hiện sớm ca nghi ngờ, tuân thủ nghiêm kiểm soát nhiễm khuẩn bệnh viện. Người dân được khuyến cáo hạn chế tiếp xúc với động vật có nguy cơ, không sử dụng thực phẩm có khả năng bị nhiễm chất bài tiết của dơi và chủ động khai báo y tế khi có dấu hiệu bất thường sau khi trở về từ vùng dịch.
Bình luận