Vì sao loạt siêu dự án ở TP.HCM chậm triển khai sau khởi công, động thổ?

2026 là năm TP.HCM đồng loạt đầu tư nhiều dự án hạ tầng trọng điểm với quy mô vốn lớn, bao gồm cả đầu tư công và đầu tư tư.

Theo ông Trần Quang Lâm, Giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM, từ đầu năm đến nay, TP.HCM đã phê duyệt chủ trương đầu tư 46 dự án trọng điểm và đã khởi công, động thổ 22 dự án. Trong số này, nhóm dự án có vốn đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) chiếm áp đảo.

Trong 9 tháng, có 25 dự án PPP được phê duyệt chủ trương đầu tư, trong đó 18 công trình, dự án đã khởi công, động thổ. Dự kiến cuối năm, TP.HCM tiếp tục khởi công 14 công trình, dự án trọng điểm, trong đó có thêm 5 dự án đầu tư theo hình thức PPP.

Cầu Cần Giờ và cầu Phú Mỹ 2 là 2 dự án được điểm tên chậm triển khia thực tế so với tiến độ sau khi đã động thổ từ đầu năm.

Dù vậy theo Giám đốc Sở Xây dựng, tiến độ chuẩn bị đầu tư đáp ứng, nhưng việc triển khai sau khởi công, động thổ ở một số dự án còn chậm. So với nhóm dự án đầu tư công, tiến độ triển khai và giải ngân của các dự án ngoài ngân sách đang hạn chế hơn.

Đến nay, các dự án PPP đã giải ngân 13.708 tỷ đồng, trong khi kế hoạch năm này là 16.980 tỷ đồng.

Với phần vốn ngân sách Thành phố tham gia các dự án PPP, chủ yếu phục vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng và di dời hạ tầng kỹ thuật, hiện đã đạt 80,7%.

Loạt dự án được điểm tên chậm so với tiến độ có Quảng trường trung tâm Thành phố và trung tâm hành chính TP.HCM; tuyến Metro Thủ Thiêm - Long Thành; tuyến Metro Bến Thành - Thủ Thiêm; đường sắt Bến Thành - Cần Giờ; dự án cầu Cần Giờ, dự án cầu Phú Mỹ 2.

Nguyên nhân khiến các dự án này chậm so với tiến độ được cho là việc xác định vị trí và giá trị quỹ đất thanh toán dự án BT còn chậm. Cùng với đó là chất lượng tư vấn lập hồ sơ chưa đảm bảo. Thủ tục qua nhiều bước, dẫn đến kéo dài thời gian chuẩn bị đầu tư và cả thiếu dữ liệu đơn giá với thiết bị chuyên ngành.

Ngoài ra, nhà đầu tư cũng chưa xây dựng, trình bản tiến độ chi tiết để cơ quan chuyên môn làm cơ sở chỉ đạo, đánh giá kịp thời.

Theo ông Trần Quang Lâm, với các dự án PPP, phần lớn được triển khai theo hợp đồng xây dựng - chuyển giao (BT), với phương án thanh toán kết hợp bằng quỹ đất và nguồn vốn ngân sách. Thời gian qua, thành phố phải chờ các quy định hướng dẫn của Trung ương để làm rõ thời điểm giao đất, phương thức giao đất và phương pháp xác định giá đất.

Do vậy, một số dự án dù đã triển khai các bước chuẩn bị, thậm chí khởi động một số hoạt động ban đầu, nhưng chưa thể đẩy nhanh thi công trên thực địa.

Tuy nhiên hiện nay, các vướng mắc đã bước đầu được tháo gỡ. Sở Xây dựng sẽ tiếp tục thúc đẩy phê duyệt dự án và ký kết hợp đồng chính thức, để các công trình sớm được triển khai đồng bộ.

Bên cạnh thể chế, năng lực tư vấn và tính phức tạp của các dự án quy mô lớn cũng là những yếu tố ảnh hưởng đến tiến độ. Ngoài ra theo lãnh đạo Sở Xây dựng, một nhà đầu tư thực hiện số lượng dự án nhiều, trải rộng trên nhiều tỉnh thành khiến nguồn nhân lực chưa đáp ứng kịp yêu cầu, nhất là đội ngũ tư vấn lập dự án.

Riêng với các dự án metro, khối lượng dữ liệu, yêu cầu kỹ thuật và chi phí thiết bị chuyên dụng như đầu máy, toa xe rất lớn. Việc lập dự toán và thẩm định phải tham khảo, đối chiếu các tiêu chuẩn, thông số và mặt bằng thị trường quốc tế, đòi hỏi thời gian chuẩn bị kỹ lưỡng.

Một trong những giải pháp được Sở Xây dựng đặt kỳ vọng là vận dụng các cơ chế đặc thù của Luật Phát triển đô thị, có hiệu lực từ ngày 1/10, nhằm rút ngắn quy trình chuẩn bị và triển khai dự án.

Nhà đầu tư cũng được trao thêm quyền trong tổ chức thiết kế, lập dự toán và triển khai một số công việc. Trong đó, việc tách công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng để thực hiện trước, được kỳ vọng góp phần rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án.

Thống kê tại buổi làm việc ngày 14/10, về tình hình thu hút đầu tư tư và kết quả giải ngân các dự án trên địa bàn Thành phố, cho thấy về đầu tư tư trong nước, 3 quý đầu năm, Thành phố đã chấp thuận chủ trương 62 dự án có sử dụng đất, với tổng vốn khoảng 297.551 tỷ đồng, trên diện tích khoảng 1.671,9 ha.

Vốn giải ngân của các dự án đầu tư trong nước trọng điểm dự kiến đạt 31.224 tỷ đồng trong 9 tháng, tương đương 35,7% kế hoạch năm; dự kiến cả năm đạt 57.175 tỷ đồng, bằng 65,3% kế hoạch.

Với dự án FDI quy mô lớn, 11 dự án có tổng vốn đăng ký khoảng 15,09 tỷ USD dự kiến giải ngân đạt 1,13 tỷ USD trong 9 tháng và 1,77 tỷ USD trong cả năm 2026.