Tự nhủ 'xem nốt clip này rồi ngủ', ngẩng đầu lên đã 2 giờ sáng

Thu Hằng (23 tuổi) thường bắt đầu lướt video ngắn sau khi tan làm. Về đến nhà, cô nằm ra giường, cầm điện thoại và mở điện thoại xem. Cô định chỉ nằm nghỉ ngơi xem điện thoại vài phút nhưng khi xem các video ngắn cô không còn để ý tới thời gian. Có những hôm Hằng nằm xem đến vài tiếng, khi buông điện thoại đã 9 -10 giờ tối, lúc đó cô mới vội vàng đi tắm rửa, ăn qua quýt bữa tối khi đã khuya.

Lúc lên giường đi ngủ, Hằng lại tiếp tục lướt mạng và cuốn vào hết video này đến video khác, lúc buồn ngủ thì đã qua 1 giờ sáng.

Nội dung Hằng xem đủ loại, từ làm đẹp, du lịch, triết lý cuộc sống, video hài đến những phiên livestream kéo dài. Càng xem, thuật toán càng liên tục đưa đến những nội dung mới, khiến cô khó dừng lại.

“Lúc nào tôi cũng nghĩ là xem hết video này, nhưng càng lướt lại có video khác hấp dẫn hơn khiến mình rất khó buông điện thoại dù biết thức khuya là không tốt”, Hằng kể.

Thời gian đầu, cô coi đó là cách giải trí sau một ngày làm việc. Dần dần, Hằng nhận thấy cơ thể không còn năng lượng, mất hứng thú với những hoạt động xung quanh, ít giao tiếp, khó tập trung và hiệu quả công việc giảm rõ rệt.

Khi những biểu hiện này kéo dài, cô đến bệnh viện kiểm tra. Qua thăm khám lâm sàng và các bài kiểm tra tâm lý, bác sĩ xác định Hằng mắc trầm cảm. Việc sử dụng video ngắn kéo dài, mất kiểm soát được xác định là một trong những vấn đề cần can thiệp trong quá trình điều trị. Hằng được điều trị bằng thuốc trong giai đoạn đầu, kết hợp trị liệu tâm lý và thay đổi thói quen sử dụng điện thoại.

Quốc Việt (26 tuổi, sale xe ô tô) cũng gặp tình trạng mệt mỏi, cạn năng lượng, làm việc không hiệu quả sau một thời gian dài nghiện lướt video ngắn. Ban đầu, Việt tìm đến những video review phim, nội dung ăn uống để giải trí, “giết thời gian”. Dần dần, việc xem video ngắn trở thành một thói quen khó bỏ với Việt.

“Mỗi ngày tôi xem các video ngắn tới 7-8 tiếng, từ bàn làm việc cho tới cả lúc vào nhà vệ sinh tôi cũng tranh thủ xem các video. Tôi tự nhận thấy mình không còn thích các cuộc tụ tập bạn bè bằng việc nằm nhà lướt điện thoại, xem video. Do đó, vài tháng nay tôi đi làm về chỉ ở phòng trọ để xem hết video này đến video khác. Tôi chỉ đi ngủ khi điện thoại hết pin hoặc đã 2-3 giờ sáng” - Việt kể.

Bào mòn giấc ngủ và sự tập trung

Theo ThS.BS Nguyễn Khắc Dũng, Phó Trưởng khoa Lâm sàng, Bệnh viện Tâm thần ban ngày Mai Hương, video ngắn, trong đó có những nội dung được tạo hoặc hỗ trợ bởi AI trên các nền tảng như TikTok, Facebook…, đang trở thành một phần quen thuộc trong đời sống, đặc biệt ở giới trẻ.

Các video thường chỉ kéo dài vài chục giây, tiết tấu nhanh, hình ảnh bắt mắt, tạo cảm xúc tức thì và liên tục được nối tiếp bằng thao tác “vuốt để xem tiếp”. Theo bác sĩ, đặc điểm này khiến trải nghiệm xem gần như không có điểm dừng. Từ nhu cầu giải trí ban đầu, một số người có thể hình thành thói quen sử dụng khó kiểm soát.

Các nền tảng mạng xã hội sử dụng thuật toán để phân tích hành vi người dùng, từ thời gian dừng lại ở một nội dung đến mức độ tương tác, lượt thích, chia sẻ, bình luận. Những dữ liệu này tiếp tục được dùng để cá nhân hóa nội dung hiển thị. Người dùng càng xem, hệ thống càng có thêm dữ liệu để đưa ra những nội dung phù hợp với sở thích.

Bên cạnh đó, bác sĩ Dũng cho biết nhiều người tìm đến video ngắn khi buồn chán, mệt mỏi, cô đơn, căng thẳng, tức giận hoặc lo âu. Khi đó, họ không nhất thiết tìm một nội dung cụ thể mà chỉ muốn đầu óc tạm thời không phải nghĩ đến điều đang khiến mình khó chịu.

Việc sử dụng video ngắn và mạng xã hội quá mức có thể kéo theo nhiều vấn đề về sức khỏe. Trước hết là giấc ngủ. Những người liên tục sử dụng điện thoại vào ban đêm dễ kéo dài thời gian thức, khiến thời gian nghỉ ngơi bị rút ngắn.

Mắt cũng phải làm việc liên tục khi người dùng nhìn màn hình trong nhiều giờ, dễ dẫn đến mỏi mắt, khô mắt và khó chịu. Việc duy trì một tư thế trong thời gian dài có thể gây mỏi và ảnh hưởng đến cơ xương khớp.

Đáng chú ý, khi thời gian dành cho mạng xã hội ngày càng lớn, thời gian dành cho học tập, làm việc, vận động và giao tiếp trực tiếp cũng bị thu hẹp.

Theo bác sĩ, một số người có thể xuất hiện căng thẳng, mất ngủ, lo âu hoặc các triệu chứng trầm cảm. Việc giảm tương tác trực tiếp với gia đình, bạn bè trong thời gian dài cũng có thể ảnh hưởng đến đời sống xã hội.

Khả năng tập trung cũng là vấn đề cần lưu ý. Khi đã quen với việc liên tục chuyển từ nội dung này sang nội dung khác chỉ bằng một thao tác vuốt, người dùng có thể khó duy trì sự chú ý với những hoạt động đòi hỏi tập trung lâu hơn như đọc văn bản dài, học tập hoặc thực hiện một công việc đơn điệu.

Theo bác sĩ Dũng, việc liên tục tiếp nhận các nội dung ngắn, tốc độ nhanh có thể khiến người dùng quen với sự kích thích tức thì. Trong khi đó, những hoạt động cần tư duy sâu, kiên trì và xử lý nhiều thông tin lại đòi hỏi nhiều nỗ lực hơn.

Bác sĩ khuyến cáo người trẻ nên chủ động đặt giới hạn thời gian sử dụng điện thoại, tắt thông báo và tránh để điện thoại cạnh giường trước khi ngủ. Khi muốn giải tỏa căng thẳng, có thể thay việc lướt video bằng tập thể dục, đọc sách, làm việc yêu thích hoặc trò chuyện với người thân.

Quan trọng hơn, mỗi người cần nhận diện những thời điểm bản thân dễ tìm đến điện thoại để từng bước thay đổi thói quen. Nếu không thể tự kiểm soát việc sử dụng, đồng thời tình trạng này ảnh hưởng đến giấc ngủ, công việc, học tập hoặc các mối quan hệ, người trẻ nên tìm đến chuyên gia sức khỏe tâm thần để được hỗ trợ.