Thanh toán số đang làm thay đổi hành vi tiêu dùng của người Việt

Khi những chiếc ví tiền dần biến mất

Khi thanh toán cho chuyến du lịch nghỉ mát 3 ngày 2 đêm cho cả đại gia đình gần 10 người tại Cửa Lò (Nghệ An) hồi đầu tháng 8 năm nay, chị Thu Hà (Văn Miếu, Hà Nội) tự tin quét mã QR trên ứng dụng ngân hàng số tiền gần 20 triệu đồng một cách đơn giản, nhanh chóng, mà không phải lôi ví ra, cầm cả cục tiền như trước đó.

“Không phải trữ quá nhiều tiền mặt, đi đâu cũng phải ôm khư khư ví tiền, lo được lo mất. Quan trọng nhất là, tất cả mọi dịch vụ, từ gọi xe điện, mua sắm, vui chơi… tất cả đều có thể quẹt mã, rất tiện lợi mà lại an toàn. Cuối tháng có thể thống kê được lượng tiêu dùng, chi tiêu của mình một cách cụ thể. Đây là một trải nghiệm thực sự rất dễ chịu”, chị Thu Hà cho biết.

Có thể nói, thanh toán số đã, đang tạo ra một thói quen tiêu dùng mới đối với người dân trong cả nước. Chỉ vài năm trước, việc mang theo tiền mặt vẫn là thói quen của phần lớn người dân. Ngày nay, từ quán cà phê ven đường, cửa hàng tạp hóa, siêu thị, bệnh viện đến các dịch vụ công, người tiêu dùng đều có thể thanh toán chỉ bằng một lần quét mã QR hoặc chạm điện thoại. Chiếc ví truyền thống đang dần được thay thế bởi “ví số” trên điện thoại thông minh.

Về phía doanh nghiệp cũng được hưởng không ít lợi ích nhờ sự thay đổi thói quen này. Anh Hà - quản lý Khách sạn Hà Nội (phường Cửa Lò, Nghệ An) cho biết, hiện nay đến 90% các đoàn khách lưu trú và cả khách lẻ đều sử dụng phương thức thanh toán qua ngân hàng số nên khá tiện lợi cho việc quản lý dòng tiền ra, vào.

Nếu có các vấn đề phát sinh, cũng tiện đối chiếu, rà soát. Với nghề dịch vụ, dòng tiền ra vào rất nhiều nhưng mỗi giao dịch lại nhỏ, lẻ, việc kiểm soát tương đối vất vả. Nhưng nay dù chỉ là một cốc cà phê, khách hàng quẹt mã thanh toán cũng được lưu lại trong tài khoản ngân hàng. Vì vậy lại càng không lo thất thoát, sai số, tiết kiệm được rất nhiều thời gian và công sức quản lý so với trước kia.

Không chỉ tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp, thanh toán số còn góp phần quan trọng vào việc xây dựng nền kinh tế minh bạch. Mỗi giao dịch đều được ghi nhận trên hệ thống điện tử không chỉ giúp hạn chế thanh toán bằng tiền mặt, giảm chi phí lưu thông tiền tệ mà còn hỗ trợ cơ quan quản lý trong công tác quản lý thuế, phòng chống gian lận thương mại và thúc đẩy thương mại điện tử phát triển.

Thay đổi này cũng phản ánh bước chuyển mạnh mẽ trong hành vi tiêu dùng và quá trình chuyển đổi số của nền kinh tế - một trong những nền tảng quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu của Nghị quyết 57-NQ/TW về tạo đột phá trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Động lực thúc đẩy kinh tế số

Phát biểu tại Lễ hội Tài chính số 2026 và hội thảo “Thanh toán thông minh trong kỷ nguyên số”, diễn ra tại TP.HCM vừa qua, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết, chúng ta đã chứng kiến một cuộc cách mạng trong hành vi tiêu dùng và quản trị dòng tiền của xã hội. Từ chỗ thanh toán số là một lựa chọn mới mẻ, đến nay đã trở thành một nhu cầu thiết yếu của nền kinh tế xã hội, tiến tới mục tiêu xây dựng hệ sinh thái tài chính toàn diện, hiện đại, an toàn, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

“Trong hệ sinh thái đó, thanh toán không dùng tiền mặt đã trở thảnh huyết mạch của nền kinh tế số, kết nối liên thông giữa ngân hàng với thương mại, y tế, giáo dục, giao thông, du lịch, dịch vụ công và các nền tảng số khác”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Theo thống kê của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, giá trị giao dịch Thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM) năm 2025 ước gấp khoảng 28 lần GDP. Số lượng và giá trị giao dịch TTKDTM bình quân hàng năm tăng lần lượt 58,86% và 24,36%. Tỷ lệ người dân từ 15 tuổi trở lên có tài khoản tại ngân hàng đạt gần 89%.

Chỉ trong 3 tháng đầu năm 2026, giao dịch tăng 37,98% về số lượng và 14,22% về giá trị; qua Internet tăng 65,68%; qua điện thoại di động tăng 33,22%; qua QR code tăng 16,43% về số lượng và 52,4% về giá trị. Ngược lại, giao dịch qua ATM giảm 9,29%, cho thấy xu hướng giảm sử dụng tiền mặt.

Đáng lưu ý là sự phát triển của dịch vụ Mobile Money - công cụ góp phần mở rộng tiếp cận tài chính số tại khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa. Tính đến 31/3/2026, có 11,45 triệu tài khoản, với 5,64 triệu giao dịch, tổng giá trị 154,34 tỷ đồng.

Những con số ấn tượng kể trên cho thấy thanh toán số đang trở thành một phần không thể thiếu trong bức tranh phát triển kinh tế số của Việt Nam. Với sự vào cuộc đồng bộ của Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước, các bộ, ngành, địa phương, tổ chức tín dụng và doanh nghiệp công nghệ, hệ sinh thái thanh toán số ngày càng được hoàn thiện, góp phần thay đổi thói quen tiêu dùng, nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp và thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trên mọi lĩnh vực của đời sống.

Đây cũng là nền tảng quan trọng để hiện thực hóa các mục tiêu của Nghị quyết 57-NQ/TW, đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới, tạo sức bật cho nền kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Nghị quyết 57-NQ/TW xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng để đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững. Trong đó, mục tiêu mà Nghị quyết 57 đề ra thì đến năm 2030, giao dịch không dùng tiền mặt hướng đạt 80% và quy mô kinh tế số đạt tối thiểu 30% GDP.

Khi mỗi giao dịch được thực hiện trên môi trường số, không chỉ dòng tiền được lưu chuyển nhanh hơn mà dữ liệu cũng được hình thành. Đây là nguồn tài nguyên quan trọng để phát triển các dịch vụ tài chính số, thương mại điện tử, trí tuệ nhân tạo và nhiều mô hình kinh doanh mới.

Từ việc mua một ly cà phê, thanh toán tiền gửi xe, đóng học phí cho con hay thanh toán hóa đơn điện nước, mỗi lần quét mã QR hôm nay đều đang góp phần tạo nên một nền kinh tế hiện đại hơn.