Từ chiếc ví truyền thống đến thói quen tiêu dùng số
Khi thanh toán cho chuyến du lịch nghỉ mát 3 ngày 2 đêm cho cả đại gia đình gần 10 người tại Cửa Lò (Nghệ An) hồi đầu tháng 8 năm nay, chị Thu Hà (Văn Miếu, Hà Nội) tự tin quét mã QR trên ứng dụng ngân hàng số tiền gần 20 triệu đồng một cách đơn giản, nhanh chóng, mà không phải lôi ví ra, cầm cả cục tiền như trước đó.

Chị Thu Hà thực hiện thanh toán cho chuyến du lịch nghỉ mát của cả gia đình qua ứng dụng ngân hàng số. (Ảnh: Đỗ Huệ)
“Không phải trữ quá nhiều tiền mặt, đi đâu cũng phải ôm theo ví tiền, lo được lo mất. Quan trọng nhất là, tất cả dịch vụ, từ gọi xe điện, mua sắm, vui chơi… đều có thể quẹt mã, rất tiện lợi mà lại an toàn. Cuối tháng có thể thống kê được lượng tiêu dùng, chi tiêu của mình một cách cụ thể. Đây là một trải nghiệm thực sự rất dễ chịu”, chị Thu Hà cho biết.
Có thể nói, thanh toán số đã, đang tạo ra một thói quen tiêu dùng mới đối với người dân trong cả nước. Chỉ vài năm trước, việc mang theo tiền mặt vẫn là thói quen của phần lớn người dân. Ngày nay, từ quán cà phê ven đường, cửa hàng tạp hóa, siêu thị, bệnh viện đến các dịch vụ công, người tiêu dùng đều có thể thanh toán chỉ bằng một lần quét mã QR hoặc chạm điện thoại. Chiếc ví truyền thống đang dần được thay thế bởi “ví số” trên điện thoại thông minh.
Về phía doanh nghiệp cũng được hưởng không ít lợi ích nhờ sự thay đổi thói quen này. Anh Hà - quản lý Khách sạn Hà Nội (phường Cửa Lò, Nghệ An) cho biết, hiện nay đến 90% các đoàn khách lưu trú và cả khách lẻ đều sử dụng phương thức thanh toán qua ngân hàng số nên khá tiện lợi cho việc quản lý dòng tiền ra, vào.
Nếu có các vấn đề phát sinh, cũng tiện đối chiếu, rà soát. Với nghề dịch vụ, dòng tiền ra vào rất nhiều nhưng mỗi giao dịch lại nhỏ, lẻ, việc kiểm soát tương đối vất vả. Nhưng nay dù chỉ là một cốc cà phê, khách hàng quẹt mã thanh toán cũng được lưu lại trong tài khoản ngân hàng. Vì vậy lại càng không lo thất thoát, sai số, tiết kiệm được rất nhiều thời gian và công sức quản lý so với trước kia.
Không chỉ tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp, thanh toán số còn góp phần quan trọng vào việc xây dựng nền kinh tế minh bạch. Mỗi giao dịch đều được ghi nhận trên hệ thống điện tử không chỉ giúp hạn chế thanh toán bằng tiền mặt, giảm chi phí lưu thông tiền tệ mà còn hỗ trợ cơ quan quản lý trong công tác quản lý thuế, phòng chống gian lận thương mại và thúc đẩy thương mại điện tử phát triển.
Thay đổi này cũng phản ánh bước chuyển mạnh mẽ trong hành vi tiêu dùng và quá trình chuyển đổi số của nền kinh tế - một trong những nền tảng quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu của Nghị quyết 57-NQ/TW về tạo đột phá trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Thanh toán số tăng trưởng mạnh, mở rộng không gian kinh tế số
Theo thống kê của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, giá trị giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM) năm 2025 ước gấp khoảng 28 lần GDP. Số lượng và giá trị giao dịch TTKDTM bình quân hàng năm tăng lần lượt 58,86% và 24,36%. Tỷ lệ người dân từ 15 tuổi trở lên có tài khoản tại ngân hàng đạt gần 89%.
Chỉ trong 3 tháng đầu năm 2026, giao dịch tăng 37,98% về số lượng và 14,22% về giá trị; qua Internet tăng 65,68%; qua điện thoại di động tăng 33,22%; qua QR code tăng 16,43% về số lượng và 52,4% về giá trị. Ngược lại, giao dịch qua ATM giảm 9,29%, cho thấy xu hướng giảm sử dụng tiền mặt.
Đáng lưu ý là sự phát triển của dịch vụ Mobile Money - công cụ góp phần mở rộng tiếp cận tài chính số tại khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa. Tính đến 31/3/2026, có 11,45 triệu tài khoản, với 5,64 triệu giao dịch, tổng giá trị 154,34 tỷ đồng.
Những con số ấn tượng kể trên cho thấy thanh toán số đang trở thành một phần không thể thiếu trong bức tranh phát triển kinh tế số của Việt Nam.
Sự phát triển của thanh toán không dùng tiền mặt gắn với quá trình chuyển đổi số quốc gia, trong đó Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, động lực chính để phát triển kinh tế - xã hội.
Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030, kinh tế số chiếm tối thiểu 30% GDP; tỷ lệ giao dịch không dùng tiền mặt đạt 80%. Đây là những mục tiêu có mối liên hệ trực tiếp với quá trình phổ cập thanh toán điện tử, phát triển thương mại số và hiện đại hóa hoạt động của doanh nghiệp.
Để đạt được mục tiêu này, thanh toán số không thể chỉ dừng ở việc thay thế tiền mặt bằng mã QR hay ứng dụng ngân hàng. Quá trình chuyển đổi cần được triển khai đồng bộ từ hạ tầng số, nền tảng công nghệ, dữ liệu, thể chế đến nguồn nhân lực và năng lực ứng dụng của doanh nghiệp.
Bộ Khoa học và Công nghệ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy thanh toán số thông qua việc hoàn thiện hành lang pháp lý, phát triển hạ tầng công nghệ, và ban hành các chiến lược quốc gia về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo cùng chuyển đổi số
Trong năm 2025, Bộ đã tham mưu xây dựng 10 luật, 23 nghị định và 49 thông tư liên quan đến lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Những nỗ lực hoàn thiện thể chế hướng đến tháo gỡ các điểm nghẽn chính sách, thúc đẩy ứng dụng công nghệ và tạo điều kiện cho các mô hình kinh doanh mới phát triển.
Đối với lĩnh vực thanh toán số, vai trò kiến tạo này có ý nghĩa ở nhiều phương diện. Trước hết, việc hoàn thiện thể chế về chuyển đổi số, dữ liệu và công nghiệp công nghệ số tạo cơ sở để phát triển các nền tảng, dịch vụ số an toàn, có khả năng kết nối và mở rộng. Cùng với đó, thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng và làm chủ công nghệ trong nước góp phần nâng cao năng lực của doanh nghiệp công nghệ Việt Nam, từng bước phát triển các giải pháp phục vụ nhu cầu của thị trường.
Bộ KH&CN cũng có vai trò thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Đây là cơ sở để đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, phát triển các sản phẩm công nghệ và giải pháp số phù hợp với nhu cầu của người dân, doanh nghiệp.
Cần nhấn mạnh, phát triển hệ thống thanh toán và quản lý hoạt động ngân hàng còn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ của Ngân hàng Nhà nước, các tổ chức tín dụng, cơ quan quản lý chuyên ngành và doanh nghiệp công nghệ. Bộ KH&CN không thay thế vai trò điều hành, quản lý chuyên ngành của Ngân hàng Nhà nước, mà góp phần tạo dựng nền tảng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để hệ sinh thái thanh toán số phát triển đồng bộ.











