Sửa Luật Đo lường: Đề xuất bổ sung cơ chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Góp ý vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường tại phiên thảo luận tổ sáng 17/10, đại biểu Quốc hội Huỳnh Quyết Thắng (Đoàn Hà Nội) đề xuất bổ sung cơ chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đặc biệt trong sử dụng các dịch vụ thiết yếu như điện, nước, xăng dầu.

“Cần luật hóa nguyên tắc đối với các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ thiết yếu như điện, nước, xăng dầu, khi phát hiện đo sai dẫn đến thu thừa thì phải hoàn trả cho người tiêu dùng mà không bắt buộc người dân phải khởi kiện”, đại biểu nói.

Ông Thắng cho rằng, đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền lợi của những người tiêu dùng nhỏ lẻ, vốn thường ở vị thế yếu hơn trong quan hệ sử dụng dịch vụ.

Liên quan đến chuyển đổi số trong lĩnh vực đo lường, đại biểu Huỳnh Quyết Thắng nhận xét các quy định về quyền khai thác, sử dụng dữ liệu trong dự thảo luật còn chung chung, chưa làm rõ quyền lợi cụ thể của người dân.

Theo ông, chuyển đổi số không chỉ phục vụ hoạt động quản lý Nhà nước mà còn phải tạo điều kiện để người tiêu dùng giám sát tính chính xác của các phương tiện đo.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung quyền tra cứu miễn phí tình trạng kiểm định của phương tiện đo thông qua mã QR. Người dân cũng cần được bảo đảm quyền trích xuất dữ liệu đo điện, nước, xăng dầu của chính mình để làm chứng cứ khi thực hiện khiếu nại.

Đại biểu đồng thời kiến nghị quy định rõ dữ liệu cảnh báo tự động không được sử dụng làm căn cứ duy nhất để xử phạt vi phạm hành chính. Việc sử dụng dữ liệu làm căn cứ xử phạt phải đáp ứng các điều kiện theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính.

“Cùng với đó, cần thiết lập cơ chế chia sẻ dữ liệu hai chiều, giúp địa phương khai thác dữ liệu từ nền tảng quốc gia và liên thông với các kênh phản ánh tại địa phương, như iHanoi”, ông Thắng nêu rõ.

Về hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm, đại biểu Huỳnh Quyết Thắng tán thành chủ trương chuyển từ đăng ký sang công bố năng lực nhằm cắt giảm thủ tục cho doanh nghiệp.

Tuy nhiên, ông đề nghị quy định rõ nội dung tối thiểu phải công bố, trách nhiệm pháp lý khi tổ chức công bố không đúng và công khai danh sách các tổ chức đủ điều kiện trên nền tảng số.

Đặc biệt, cần bổ sung điều kiện bảo đảm tính độc lập, khách quan của tổ chức được chỉ định kiểm định nhằm phòng ngừa xung đột lợi ích, nhất là trong trường hợp kiểm định công tơ của chính doanh nghiệp bán điện.

Quản lý theo rủi ro, tháo gỡ vướng mắc trong kiểm soát phương tiện đo

Trình bày tờ trình dự thảo Luật trước đó, Bộ trưởng Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trường Vũ Hải Quân cho biết, dự thảo tập trung vào ba nhóm chính sách.

Thứ nhất, thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động đo lường thông qua nền tảng số, cơ sở dữ liệu dùng chung, kết quả đo lường số hóa và chứng thư điện tử có giá trị pháp lý như văn bản giấy. Hoạt động kiểm tra được định hướng chuyển dần từ tiền kiểm sang hậu kiểm, dựa trên mức độ rủi ro.

Thứ hai, phát triển năng lực đo lường quốc gia, ưu tiên các lĩnh vực công nghệ chiến lược, năng lượng mới, kinh tế số và kinh tế xanh; đồng thời luật hóa chương trình bảo đảm đo lường tại tổ chức, doanh nghiệp theo hướng tự nguyện. Kết quả thực hiện chương trình có thể được xem xét để giảm kiểm tra nhà nước.

Thứ ba, phân cấp và đơn giản hóa thủ tục. Dự thảo phân định cơ chế quản lý phương tiện đo nhóm 1 và nhóm 2, xóa bỏ một số thủ tục về chuẩn công tác, hàng đóng gói sẵn và dấu định lượng; đồng thời làm rõ trách nhiệm quản lý chuyên ngành và quyền kiểm tra giữa các cấp.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân nêu rõ, các sửa đổi dự kiến tạo cơ sở cắt giảm, đơn giản hóa 8 thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp nhưng vẫn bảo đảm độ chính xác của phép đo, chống gian lận và bảo vệ người tiêu dùng.

Chính phủ đề nghị giữ hình thức luật sửa đổi, bổ sung một số điều và giữ nguyên phân loại phương tiện đo nhóm 1, nhóm 2. Dự thảo cũng bỏ việc phân nhóm hàng đóng gói sẵn và dấu định lượng, kể cả dưới hình thức tự nguyện; việc kiểm soát lượng hàng tiếp tục thực hiện thông qua các yêu cầu kỹ thuật đo lường phù hợp. Bao bì đã in dấu định lượng được tiếp tục sử dụng trong 24 tháng.

Chính phủ đề nghị luật có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.