Nhiệm vụ khoa học và công nghệ chỉ hoàn thành khi tạo ra tác động đối với xã hội

Ngày 4/8, Sở khoa học và công nghệ (KH&CN) TP.HCM tổ chức Hội nghị Triển khai Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026 - 2030; hướng dẫn quản lý nhiệm vụ và cơ chế tài chính sử dụng ngân sách Nhà nước TP.HCM.

Ông Võ Hưng Sơn, Phó trưởng Phòng Quản lý khoa học, Sở KH&CN TP.HCM, cho biết chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn mới đã phân định rõ hai hình thức nhiệm vụ đặt hàng và tài trợ.

Theo đó, đặt hàng là các nhiệm vụ do Nhà nước giao để phục vụ công tác quản lý và nhu cầu sử dụng của cơ quan Nhà nước. Mặc dù theo quy định, đề xuất đặt hàng chủ yếu do các cơ quan Nhà nước gửi, TP.HCM sẽ mở rộng tiếp nhận đề xuất từ người dân, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học.

“Quỹ Phát triển KH&CN sẽ tổng hợp các đề xuất để ban hành thông báo đặt hàng. Cần phân biệt giữa “đề xuất đặt hàng” và “đặt hàng”. Mọi tổ chức, cá nhân đều có thể đề xuất, còn quyết định đặt hàng thuộc Quỹ”, ông Sơn nói.

Các nhiệm vụ đặt hàng sẽ được triển khai theo hai hình thức tuyển chọn hoặc giao trực tiếp.

Trong khi đó, nhiệm vụ tài trợ dành cho các tổ chức, cá nhân có đề xuất nghiên cứu phù hợp với định hướng phát triển khoa học và công nghệ của TP.HCM, sử dụng ngân sách Nhà nước để triển khai các nghiên cứu phục vụ doanh nghiệp, cộng đồng hoặc chính đơn vị thực hiện. Khác với nhiệm vụ đặt hàng, nhiệm vụ tài trợ không nhằm phục vụ trực tiếp công tác quản lý Nhà nước.

Theo ông Sơn, cơ chế tài trợ mới được thiết kế theo hướng tiệm cận thông lệ quốc tế. Các nhà khoa học nộp hồ sơ theo thông báo tài trợ của Quỹ và sau khi được phê duyệt sẽ được giao thực hiện, không phải cạnh tranh tuyển chọn giữa các đề tài.

Điều này cũng cho phép nhiều đề tài có nội dung nghiên cứu tương tự cùng được tài trợ nếu hướng đến những đối tượng hoặc mục tiêu ứng dụng khác nhau. Ví dụ, hai trường đại học cùng nghiên cứu về AI nhưng phục vụ các lĩnh vực khác nhau vẫn có thể được hỗ trợ kinh phí.

Theo quy trình mới, toàn bộ hồ sơ sẽ được tiếp nhận qua Cổng Dịch vụ công. Thời gian xử lý từ khi nộp hồ sơ đến khi có quyết định phê duyệt tối đa 110 ngày, song TP.HCM đang phấn đấu rút ngắn xuống còn dưới 90 ngày. Với các nhiệm vụ giao trực tiếp, quy trình sẽ được rút gọn do không phải qua bước thông báo tuyển chọn.

Sau khi ký hợp đồng, tất cả nhiệm vụ KH&CN đều phải được đánh giá định kỳ ít nhất một lần mỗi năm, không phân biệt thời gian thực hiện dưới hay trên 12 tháng. Kết quả đánh giá là căn cứ để tiếp tục cấp kinh phí hoặc chấm dứt nhiệm vụ.

Sau khi kết thúc, nhiệm vụ KH&CN vẫn tiếp tục được đánh giá tác động trong thời gian từ 2 đến 5 năm. Các đơn vị chủ trì phải cập nhật kết quả ứng dụng trên nền tảng số tối thiểu một lần mỗi năm.

PGS.TS Lê Văn Thăng, Giám đốc Sở KH&CN TP.HCM, cho biết nếu trước đây việc nghiệm thu, thanh lý nhiệm vụ được xem là điểm kết thúc, thì nay kết quả ứng dụng thực tế sẽ trở thành thước đo quan trọng nhất. “Một nhiệm vụ chỉ thực sự hoàn thành khi sản phẩm được đưa vào ứng dụng, tạo tác động đối với xã hội,“ ông nhấn mạnh.

Theo Giám đốc Sở, TP.HCM sẽ ưu tiên các chương trình khoa học và công nghệ trọng điểm, chương trình công nghệ chiến lược và các chuỗi nhiệm vụ hướng đến sản phẩm đầu cuối.

Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc xem nhẹ nghiên cứu cơ bản, Thành phố ưu tiên cho các chương trình có thời gian đầu tư dài hạn, có doanh nghiệp đồng hành ngay từ đầu và có sự tham gia của Nhà nước.

Cách tiếp cận này sẽ giúp tập trung nguồn lực, tăng tính liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp, thay vì sự phối hợp chỉ dừng ở các cam kết trên giấy. Mục tiêu cuối cùng là hình thành các sản phẩm, giải pháp và mô hình có khả năng ứng dụng cao, tạo tác động lớn đối với sự phát triển của TP.HCM và cả nước.

Cùng với đó, tư duy quản lý cũng sẽ thay đổi từ “cấp phát kinh phí” sang “đầu tư”. Việc bố trí ngân sách sẽ hướng đến sản phẩm đầu cuối và hiệu quả ứng dụng, thay vì tập trung vào việc nghiệm thu từng giai đoạn để giải ngân theo tỷ lệ như trước.