Khai mạc Kỳ thi Olympic Thiên văn và Vật lý thiên văn quốc tế tại Hà Nội

Chiều nay 26/9, Lễ khai mạc Kỳ thi Olympic Thiên văn và Vật lý thiên văn quốc tế lần thứ 19 (IOAA 2026) diễn ra tại Trường Đại học Phenikaa (Hà Nội).

Phát biểu tại lễ khai mạc, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cho biết, đây là lần đầu tiên Việt Nam đăng cai Kỳ thi Olympic Thiên văn và Vật lý thiên văn quốc tế, tiếp nối các Kỳ thi Olympic Toán học quốc tế năm 2007, Olympic Vật lý quốc tế năm 2008 và Olympic Hóa học quốc tế năm 2014 đã được tổ chức rất thành công.

Thay mặt Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhiệt liệt chào mừng 65 đội tuyển đến từ 64 quốc gia và vùng lãnh thổ, với gần 500 thành viên, trong đó có khoảng 320 học sinh, thí sinh - quy mô lớn nhất từ trước đến nay.

Ông cho rằng việc Hà Nội đăng cai IOAA 2026 không chỉ là cơ hội tổ chức một kỳ thi khoa học quốc tế, mà còn tạo không gian để học sinh, các nhà khoa học và chuyên gia đến từ nhiều quốc gia gặp gỡ, trao đổi và kết nối.

Theo Phó Thủ tướng, từ rất lâu trong lịch sử, con người đã hướng mắt lên bầu trời để tìm lời giải cho những câu hỏi về thế giới, vũ trụ và chính mình.

“Thiên văn học đưa tầm mắt con người tới những khoảng cách rất xa, nhưng cũng nhắc chúng ta về một điều rất gần: dù khác nhau về quốc gia, văn hóa và ngôn ngữ, chúng ta cùng sống trên một hành tinh, cùng nhìn lên một bầu trời”, Phó Thủ tướng nói.

Trong một thế giới nhiều biến động, Phó Thủ tướng cho rằng “Khoa học chính là ngôn ngữ chung có sức mạnh đưa con người đến gần nhau hơn bằng tri thức, sự thật và tinh thần hợp tác. Do đó, kỳ thi mang ý nghĩa vượt ra ngoài một cuộc tranh tài”.

Theo Phó Thủ tướng, IOAA không chỉ là một kỳ thi dành cho những thí sinh xuất sắc, mà còn là nơi những tài năng khoa học trẻ, những em học sinh được chia sẻ kiến thức, được khơi mở tài năng và hình thành những ước mơ. Giá trị lớn nhất của kỳ thi chính là các câu hỏi mở, những ý tưởng chia sẻ và những tình cảm được hình thành giữa các thí sinh.

Từ góc nhìn đó, Phó Thủ tướng kỳ vọng những học sinh tham dự IOAA 2026 sẽ tiếp tục duy trì kết nối sau khi cuộc thi kết thúc. Ông hình dung nhiều năm sau, những thí sinh hôm nay có thể gặp lại nhau không chỉ với tư cách những người từng tham gia một kỳ thi quốc tế, mà là những đồng nghiệp cùng tiến bước trên con đường khoa học và cùng giải quyết các vấn đề chung của thế giới.

Phó Thủ tướng cũng nhắc đến hành trình Việt Nam lần đầu tham gia Kỳ thi Olympic Thiên văn và Vật lý thiên văn quốc tế năm 2016 tại Ấn Độ.

Đặc biệt, sau 10 năm tham dự kỳ thi, các thế hệ học sinh Việt Nam đã trưởng thành vượt bậc: Năm 2018 lần đầu có thí sinh giành Huy chương Vàng; năm 2019 có thí sinh đạt điểm cao nhất toàn kỳ thi. Trong hai năm 2024 và 2025, tất cả các thí sinh dự thi đều đoạt huy chương, trong đó năm 2025 có 1 Huy chương Vàng.

Theo Phó Thủ tướng, đó là nền tảng để học sinh Việt Nam tiếp tục kết nối với cộng đồng khoa học thế giới, mở rộng cơ hội học tập, nghiên cứu và hợp tác quốc tế.

320 thí sinh tranh tài tại Hà Nội từ 27/9-3/10

Giáo sư Aniket Sule - Chủ tịch Ủy ban Olympic Thiên văn và Vật lý thiên văn quốc tế cho hay, Kỳ thi Olympic Thiên văn và Vật lý thiên văn quốc tế lần thứ 19 quy tụ 320 thí sinh chính thức cùng các trưởng đoàn, quan sát viên, thành viên Hội đồng IOAA quốc tế và khách mời.

Kỳ thi gồm 4 phần chính: lý thuyết, phân tích dữ liệu, quan sát và đồng đội.

Ở phần thi lý thuyết, thí sinh giải các bài toán chuyên sâu về thiên văn học và vật lý thiên văn. Phần phân tích dữ liệu yêu cầu thí sinh xử lý và diễn giải các dữ liệu thiên văn.

Phần thi quan sát gồm nội dung sử dụng kính thiên văn và thi tại nhà chiếu hình vũ trụ. Trong trường hợp điều kiện thời tiết, an toàn hoặc yêu cầu chuyên môn không bảo đảm, lịch thi có thể được điều chỉnh.

Ở phần thi đồng đội, các thí sinh phối hợp giải quyết nhiệm vụ chuyên môn theo quy định của IOAA.

Đề thi được xây dựng bằng tiếng Anh. Trưởng đoàn thực hiện việc dịch đề theo quy trình chuyên môn và bảo mật của IOAA. Ban tổ chức dự kiến khoảng 60% trong tổng số 320 thí sinh đạt giải.

Để phục vụ các nội dung thi, Hà Nội chuẩn bị hệ thống kính thiên văn Sky-Watcher BK P15075 EQ3, nhà chiếu hình vũ trụ có mái vòm đường kính 16 m, hệ thống máy chiếu Sony GTZ380, phần mềm SkyExplorer và phần mềm chấm thi Olympify.

Theo Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, công tác tổ chức kỳ thi huy động gần 300 nhân sự, gồm 140 sinh viên tình nguyện, 70 giáo viên tiếng Anh, 22 kỹ thuật viên khảo thí cùng lực lượng công nghệ thông tin, lễ tân và phục vụ.

Sau lễ khai mạc, 320 thí sinh phải bàn giao điện thoại, máy tính xách tay, máy tính bảng, đồng hồ thông minh và các thiết bị liên lạc không dây khác cho trưởng đoàn. Việc quản lý, sử dụng thiết bị trong thời gian thi thực hiện theo quy định của IOAA và hướng dẫn của Ban tổ chức.

Theo chương trình, các phần thi và hoạt động giao lưu diễn ra từ ngày 27/9 đến 3/10. Lễ bế mạc và trao giải dự kiến tổ chức lúc 15h ngày 4/10.