Giữa thượng đỉnh Trump - Tập, Iran bất ngờ cho tàu Trung Quốc qua eo biển Hormuz

Iran đã cho phép một số tàu Trung Quốc đi qua eo biển Hormuz sau các động thái ngoại giao từ Bắc Kinh, các hãng thông tấn bán chính thức của Iran đưa tin ngày 14/5.

Diễn biến này xảy ra đúng thời điểm Tổng thống Mỹ Donald Trump thăm Bắc Kinh và hội đàm với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, trong đó cuộc khủng hoảng tại tuyến hàng hải chiến lược Hormuz được cho là một nội dung thảo luận quan trọng.

Những tháng gần đây, căng thẳng giữa Iran và Mỹ liên quan đến quyền kiểm soát hoạt động lưu thông qua eo biển Hormuz đã gây biến động mạnh trên thị trường năng lượng toàn cầu.

Chính quyền ông Trump cũng gia tăng sức ép, thúc giục Trung Quốc sử dụng sức ảnh hưởng với Tehran nhằm thúc đẩy việc mở lại hoàn toàn tuyến hàng hải này.

Hãng thông tấn bán chính thức Fars và Tasnim của Iran cho biết Tehran đã phê duyệt cho một số tàu Trung Quốc đi qua theo các quy định do Iran đặt ra nhằm kiểm soát giao thông hàng hải tại khu vực.

Theo Fars, hoạt động lưu thông bắt đầu từ tối 13/5, sau các động thái tiếp xúc ngoại giao của Ngoại trưởng Trung Quốc và Đại sứ Trung Quốc tại Iran. Hãng này cho biết quyết định của Tehran được đưa ra trên cơ sở quan hệ đối tác chiến lược giữa hai nước.

Ông Tomer Raanan, chuyên gia phân tích rủi ro hàng hải tại Lloyd’s List, nhận định còn quá sớm để kết luận động thái này có đồng nghĩa với việc Iran sẽ nới lỏng hạn chế tại eo biển Hormuz hay không. Theo ông, vấn đề lớn hơn là Iran đang có quyền quyết định tàu nào được đi qua, và chừng nào điều đó còn tiếp diễn thì eo biển “chưa thực sự mở cửa”.

Theo The New York Times, ảnh hưởng của Trung Quốc trong cuộc khủng hoảng Hormuz đang gia tăng. Truyền thông nhà nước Trung Quốc cho biết ông Trump và ông Tập đã thảo luận về Trung Đông trong cuộc hội đàm, trong khi Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 14/5 cũng kêu gọi Trung Quốc cần đóng vai trò tích cực hơn trong việc thúc đẩy Iran mở lại tuyến hàng hải này.

Iran khẳng định eo biển vẫn mở với các tàu thương mại hợp tác với lực lượng hải quân nước này, đồng thời cáo buộc lệnh phong tỏa các cảng của Iran do quân đội Mỹ áp đặt là nguyên nhân gây ra tình trạng gián đoạn.

Đại sứ Iran tại Trung Quốc Abdolreza Rahmani Fazli nói với hãng thông tấn nhà nước IRNA tuần này rằng quan hệ hợp tác dài hạn với Trung Quốc cho thấy Tehran vẫn có “những lựa chọn thực sự” và “các đối tác quan trọng” trước sức ép từ Mỹ.

Tuy nhiên, ngày 14/5 cũng xuất hiện thêm dấu hiệu cho thấy khủng hoảng tại eo biển chưa hạ nhiệt, bất chấp việc Iran dường như mở đường cho tàu Trung Quốc.

Cơ quan Điều phối Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) cho biết một tàu đang neo đậu ở phía đông bắc cảng Fujairah đã bị “những cá nhân không được phép” kiểm soát. Tại thời điểm xảy ra vụ việc, con tàu này đang di chuyển về vùng lãnh hải Iran. UKMTO không công bố danh tính con tàu cũng như bên đứng sau vụ việc.

Công ty dữ liệu hàng hải Windward nhận định đây là một phần của xu hướng gia tăng các "hoạt động cưỡng ép trên biển, làm tăng rủi ro đối với tàu thương mại hoạt động quanh Vịnh Oman".

Cảng Fujairah là cảng xuất khẩu dầu và trung tâm tiếp nhiên liệu lớn của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, nằm ngay bên ngoài eo biển Hormuz. Nhiều tàu hiện vẫn đang neo đậu chờ tại đây trong bối cảnh chưa rõ liệu họ có thể đi qua tuyến hàng hải này hay không.

Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Ấn Độ cũng cho biết một tàu treo cờ Ấn Độ đã bị tấn công ngoài khơi Oman một ngày trước đó. Trong tuyên bố ngày 14/5, bộ này gọi vụ việc là “không thể chấp nhận”, song không nêu bên đứng sau vụ tấn công. Toàn bộ thủy thủ đoàn đã được lực lượng Oman giải cứu.