Hội thảo do Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật (Bộ VHTTDL) tổ chức, nhằm tổng kết, đánh giá chặng đường 40 năm đổi mới tư duy, hoạch định và thực thi chính sách văn hóa của Đảng, Nhà nước.
Chuyển từ quản lý sang kiến tạo phát triển
Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Nguyễn Huy Dũng khẳng định, 40 năm đổi mới đã củng cố nhận thức về văn hóa là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và động lực phát triển đất nước.
Từ Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII, Nghị quyết 33 đến Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị, tư duy về văn hóa ngày càng được mở rộng, đặt ra yêu cầu chuyển mạnh từ quản lý sang kiến tạo phát triển.

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng phát biểu tại hội thảo.
Theo Thứ trưởng, Việt Nam hiện có hơn 40.000 di tích, gần 70.000 di sản văn hóa phi vật thể được kiểm kê; các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 5% GDP. Những bộ phim Việt Nam đạt doanh thu hàng trăm tỷ đồng cũng cho thấy tiềm năng chuyển hóa giá trị văn hóa thành sức mạnh kinh tế và sức mạnh mềm quốc gia.
Tuy nhiên, quá trình phát triển văn hóa vẫn đối mặt với nhiều vấn đề. Nguồn lực đầu tư chưa tương xứng; chính sách liên ngành thiếu đồng bộ; cơ hội tiếp cận và thụ hưởng văn hóa giữa các nhóm dân cư còn chênh lệch. Bên cạnh đó, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo và các nền tảng xuyên biên giới đặt ra những thách thức mới về bản sắc, chủ quyền văn hóa và quyền tác giả.
Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng đề nghị hội thảo tập trung vào ba nhóm nhiệm vụ. Trong đó, việc đánh giá chính sách cần dựa trên kết quả thực tế, chỉ rõ những chính sách phát huy hiệu quả, những chính sách chậm đi vào cuộc sống và nguyên nhân. Các đánh giá cần có số liệu, trường hợp cụ thể, làm rõ tác động đối với người dân, người sáng tạo và doanh nghiệp.
Cùng với đó, cần đề xuất giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, nguồn lực, cơ chế đầu tư, huy động nguồn lực xã hội, phối hợp liên ngành và phát triển thị trường văn hóa. Các chính sách trong giai đoạn mới cũng cần thích ứng với thời đại số, khai thác dữ liệu và trí tuệ nhân tạo để mở rộng cơ hội sáng tạo, tiếp cận và thụ hưởng văn hóa; đồng thời bảo vệ quyền tác giả, bảo đảm chia sẻ lợi ích công bằng với người sáng tạo và cộng đồng.
Thứ trưởng nhấn mạnh: “Đổi mới chính sách văn hóa phải bắt đầu từ con người và hướng tới con người. Thành công của chính sách được thể hiện ở việc mỗi người dân có thêm cơ hội hưởng thụ văn hóa, mỗi người sáng tạo được khích lệ cống hiến, mỗi giá trị văn hóa được gìn giữ và lan tỏa”.
Ông cũng đề nghị Ban tổ chức tổng hợp kết quả hội thảo thành báo cáo kiến nghị chính sách gửi Bộ, tập trung vào những bài học có giá trị, các vấn đề cần sửa đổi, bổ sung và những giải pháp ưu tiên triển khai. Các kiến nghị cần có luận cứ khoa học, bằng chứng thực tiễn và khả năng thực hiện.
Hoàn thiện chính sách để văn hóa thấm sâu vào đời sống
Phát biểu đề dẫn hội thảo, Tổng Biên tập Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật Hoàng Hà nhìn nhận, từ khi công cuộc đổi mới đất nước được khởi xướng tại Đại hội VI năm 1986, văn hóa ngày càng được xác định rõ vai trò trong tiến trình phát triển. Văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là mục tiêu, động lực quan trọng của phát triển bền vững; trong đó, xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện là nhiệm vụ trung tâm.

Tổng Biên tập Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật Hoàng Hà phát biểu tại hội thảo.
Trong 40 năm qua, cùng với sự phát triển của tư duy lý luận, hệ thống chính sách và pháp luật về văn hóa từng bước được hoàn thiện. Những chính sách này tạo cơ sở cho công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, đề cao vai trò chủ thể sáng tạo của nhân dân và huy động nguồn lực xã hội.
Các lĩnh vực công nghiệp văn hóa và ứng dụng công nghệ số trong văn hóa, du lịch cũng ngày càng được quan tâm, mở ra cơ hội phát triển mới. Dù vậy, thực tiễn vẫn cho thấy khoảng cách hưởng thụ văn hóa giữa các vùng miền, hạn chế về chất lượng nguồn nhân lực ở cơ sở, nguồn đầu tư chưa đáp ứng nhu cầu và những cơ chế ưu đãi chưa đủ sức tạo đột phá.
Theo Ban tổ chức, hội thảo nhận được 35 bài tham luận, tập trung phân tích quá trình phát triển tư duy lý luận của Đảng, hoàn thiện chính sách và pháp luật của Nhà nước về văn hóa từ Đại hội VI đến các định hướng trong Văn kiện Đại hội XIV và những nghị quyết về phát triển văn hóa, con người Việt Nam.
Văn hóa phải hiện diện trong mô hình phát triển
Tham luận tại hội thảo, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, cho rằng đổi mới mô hình phát triển văn hóa không chỉ là đổi mới cách quản lý một lĩnh vực, mà còn là đổi mới cách phát triển đất nước, để văn hóa hiện diện trong mục tiêu, động lực và phương thức phát triển.
Theo ông, cần chuyển từ tư duy Nhà nước làm thay sang Nhà nước kiến tạo hệ sinh thái, tạo điều kiện để các chủ thể trong xã hội tham gia sáng tạo. Di sản cần được gìn giữ như một mạch sống, đồng thời chuyển hóa bản sắc thành năng lực sáng tạo và sức mạnh mềm quốc gia.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương phát biểu.
PGS.TS Bùi Hoài Sơn cũng nhấn mạnh yêu cầu làm chủ không gian số, bảo vệ chủ quyền văn hóa trên môi trường số và phát triển công nghiệp văn hóa. Mục tiêu đóng góp 7% GDP vào năm 2030 cần được hiện thực hóa bằng những chuỗi giá trị thực chất, từ sáng tạo, sản xuất, bản quyền đến phân phối và tiếp cận thị trường quốc tế.
Ông cho rằng, thành công của đổi mới văn hóa cuối cùng phải được đo bằng những thay đổi trong cuộc sống và hạnh phúc của con người, chứ không chỉ bằng số lượng lễ hội, thiết chế văn hóa hay kinh phí đầu tư.
Hoàn thiện thể chế, phát triển nguồn nhân lực văn hóa
Phát biểu tổng kết hội thảo, GS.TS Từ Thị Loan, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa Thăng Long, Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, đánh giá 40 năm đổi mới đã ghi nhận nhiều thành tựu trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản, xây dựng thiết chế văn hóa, phát triển văn hóa cơ sở và các ngành công nghiệp văn hóa.
Tuy nhiên, trong giai đoạn mới, cần chuyển từ phương thức quản lý hành chính sang quản trị văn hóa hiện đại dựa trên dữ liệu, bản quyền tác giả và ứng dụng công nghệ. Bên cạnh đó, cần đổi mới cơ chế tài chính công, nghiên cứu thiết lập quỹ phát triển văn hóa, thúc đẩy hợp tác công - tư và có chính sách ưu đãi về thuế, tiếp cận vốn.

Hội thảo khoa học “40 năm đổi mới chính sách văn hóa (1986-2026) - Những vấn đề lý luận và thực tiễn”.
Các giải pháp cũng hướng tới phát triển đồng bộ công nghiệp văn hóa theo chuỗi giá trị, bảo đảm quyền tiếp cận và thụ hưởng văn hóa bình đẳng, bảo vệ quyền lợi của nghệ nhân, chủ thể văn hóa và người sáng tạo; đồng thời nâng cao năng lực thẩm mỹ, năng lực số cho thế hệ trẻ.
Những ý kiến tại hội thảo góp phần nhận diện các điểm nghẽn, đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách, hướng tới xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, trong đó con người vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là trung tâm thụ hưởng.











