Trong nền kinh tế dựa trên đổi mới sáng tạo, giá trị doanh nghiệp ngày càng được tạo nên không chỉ từ nhà xưởng, máy móc mà còn từ thương hiệu, công nghệ, dữ liệu và tri thức tích lũy trong quá trình nghiên cứu, phát triển sản phẩm.
Theo bảng xếp hạng giá trị thương hiệu năm 2025 của Brand Finance, Viettel được định giá thương hiệu khoảng 8,1 tỷ USD, còn Vinamilk đạt khoảng 2,9 tỷ USD.
Những con số này cho thấy thương hiệu có thể trở thành một nguồn lực kinh tế đáng kể. Tuy nhiên, giá trị thương hiệu chỉ là một phần trong bức tranh tài sản vô hình của doanh nghiệp.
Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh tham quan các giải pháp công nghệ. (Ảnh: Ngọc Duy)
Với các doanh nghiệp công nghệ, đặc biệt là startup, nguồn lực quan trọng nhiều khi nằm ở phần mềm, thuật toán, sáng chế, bí quyết kỹ thuật hoặc khả năng phát triển giải pháp mới. Những tài sản này có thể tạo lợi thế cạnh tranh và thu hút đầu tư nhưng tiềm năng tạo ra giá trị không đồng nghĩa với việc giá trị kinh tế đã được xác định rõ ràng.
Một doanh nghiệp công nghệ có thể dành nhiều năm nghiên cứu, phát triển giải pháp và hoàn thiện sản phẩm nhưng khi cần vốn để mở rộng sản xuất, những tài sản này lại không dễ được quy đổi thành tiền.
Tài sản trí tuệ có thể tạo lợi thế cạnh tranh nhưng nếu chưa xác định được giá trị, doanh nghiệp sẽ gặp khó khi dùng tài sản này để vay vốn, chuyển nhượng hoặc tiếp cận nguồn tài chính.
Đây cũng là một trong những vấn đề cần giải quyết để hiện thực hóa định hướng tại Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Nghị quyết đặt ra yêu cầu thúc đẩy ứng dụng, thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, gắn hoạt động nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn. Muốn vậy, việc xác định và định giá tài sản trí tuệ cần được quan tâm, bởi đây là cơ sở để chuyển giao công nghệ, góp vốn, huy động đầu tư và đưa kết quả nghiên cứu vào hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Khó định giá tài sản trí tuệ
Chia sẻ với Báo Điện tử VTC News, ông Trần Giang Khuê, Trưởng Văn phòng đại diện Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) tại TP.HCM, cho rằng việc xác định giá trị kinh tế của tài sản trí tuệ vẫn là một thách thức.
Các phương pháp định giá có thể dựa trên chi phí hình thành tài sản, giá giao dịch trên thị trường hoặc thu nhập dự kiến trong tương lai. Mỗi phương pháp có cách tiếp cận riêng nhưng đều cần dữ liệu và căn cứ phù hợp để đưa ra kết quả đáng tin cậy.

Ông Trần Giang Khuê, Trưởng Văn phòng đại diện Cục Sở hữu trí tuệ tại TP.HCM. (Ảnh: Ngọc Duy)
Với tài sản chưa được thương mại hóa, việc định giá càng phức tạp do chi phí nghiên cứu không nhất thiết phản ánh đúng giá trị kinh tế, còn tiềm năng khai thác phụ thuộc vào khả năng ứng dụng, quy mô thị trường và năng lực khai thác thương mại. Vì vậy, cần phân biệt đánh giá tiềm năng với định giá, thẩm định giá phục vụ các giao dịch cụ thể.
Khi chưa xác định được giá trị đáng tin cậy, việc chuyển nhượng, cấp phép, góp vốn hoặc huy động vốn bằng tài sản trí tuệ cũng gặp khó khăn. Theo ông Khuê, cần phát triển dữ liệu thị trường, hoàn thiện phương pháp định giá và nâng cao năng lực của các tổ chức cung cấp dịch vụ liên quan.
Bên cạnh định giá, việc xác định quyền sở hữu, quyền khai thác và cơ chế phân chia lợi ích giữa tổ chức chủ trì, nhóm nghiên cứu và đối tác cũng ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình chuyển giao. Những vướng mắc này có thể khiến công nghệ chậm được ứng dụng, làm giảm động lực của nhà khoa học và hạn chế khả năng huy động nguồn lực phát triển sản phẩm.
Phát triển cơ sở dữ liệu phục vụ định giá
Để tháo gỡ, ông Khuê cho rằng cần tăng cường liên kết giữa nhà khoa học, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Doanh nghiệp nên tham gia từ sớm để xác định nhu cầu thị trường, góp phần hoàn thiện công nghệ và xây dựng phương án thương mại hóa. Các tổ chức trung gian như văn phòng chuyển giao công nghệ, Cục Sở hữu trí tuệ cần hỗ trợ nhận diện tài sản trí tuệ, kết nối đối tác và xây dựng phương án khai thác.
Đối với trường đại học và viện nghiên cứu, cơ chế quản lý tài sản trí tuệ, đặc biệt là kết quả hình thành từ ngân sách Nhà nước cần đáp ứng vừa tuân thủ quy định về tài sản công, vừa tạo điều kiện cho chuyển giao và thương mại hóa.
Phát triển cơ sở dữ liệu phục vụ định giá tài sản trí tuệ và mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho các startup. (Ảnh: Ngọc Duy)
Một hướng hỗ trợ khác là phát triển cơ sở dữ liệu phục vụ định giá, hoàn thiện cơ chế giao dịch và mở rộng khả năng tiếp cận vốn. Sự tham gia của ngân hàng, quỹ đầu tư và các tổ chức tài chính có thể giúp doanh nghiệp huy động nguồn lực để hoàn thiện, mở rộng sản phẩm dựa trên tài sản trí tuệ.
“Để tài sản trí tuệ trở thành cơ sở cho các giao dịch tài chính, cần có phương pháp định giá phù hợp, thông tin đáng tin cậy và cơ chế phân bổ rủi ro giữa các bên”, ông Khuê chia sẻ.
Khi những nút thắt về định giá, pháp lý và cơ chế giao dịch được tháo gỡ, tài sản trí tuệ sẽ có thêm điều kiện để chuyển hóa thành nguồn lực, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.










