Khai thác dữ liệu để giải mã ‘dòng chảy’ giao thông trong đô thị

Thực hiện định hướng chuyển đổi số theo Nghị quyết 57-NQ/TW, việc ứng dụng dữ liệu trong quản lý giao thông đang mở ra cách tiếp cận mới. Thay vì chỉ thống kê lưu lượng phương tiện tại từng nút giao, cơ quan quản lý cần nắm bắt toàn bộ hành trình di chuyển, từ điểm xuất phát, điểm đến tới các tuyến đường phương tiện đi qua.

Đây là bài toán mà ma trận O-D (Origin-Destination) hướng đến giải quyết, góp phần cung cấp bức tranh tổng thể về nhu cầu đi lại trên toàn đô thị.

Từ đếm phương tiện đến phân tích hành trình

Chia sẻ với Báo Điện Tử VTC News tại talkshow VietnamOn với chủ đề “Đèn xanh quyết định bằng dữ liệu: Tương lai giao thông đô thị”, GS.TS. Lê Hùng Lân, Giảng viên cao cấp Trường Đại học Giao thông vận tải, Phó Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam cho biết, ma trận O-D là bảng thể hiện điểm xuất phát, điểm đến và số lượng phương tiện hoặc chuyến đi giữa các cặp điểm này.

Thông qua các giá trị trong ma trận O-D, cơ quan quản lý có thể nhận diện những cặp khu vực có nhu cầu đi lại lớn, từ đó đưa ra phương án tổ chức vận tải, tổ chức giao thông và ưu tiên những hướng có nhu cầu cao.

Theo GS.TS. Lê Hùng Lân, trước đây, việc xây dựng ma trận O-D tại Việt Nam chủ yếu dựa vào khảo sát trực tiếp tại hộ gia đình, tòa nhà văn phòng, khu dân cư, bến xe hoặc những nơi tập trung đông người. Cách làm này cần nhiều nhân lực, chi phí lớn, phạm vi khảo sát hạn chế và thường chỉ phản ánh nhu cầu tại thời điểm khảo sát.

Sự phát triển của công nghệ số đã mở ra cách tiếp cận khác. Ông Đào Xuân Trường, Phó Giám đốc Trung tâm Đô thị số, Tổng Công ty Giải pháp Doanh nghiệp Viettel (Viettel Solutions), cho biết trong hệ thống Viettel ITS, phân hệ Quản lý nhu cầu giao thông được phát triển nhằm giúp cơ quan quản lý hiểu rõ hơn nhu cầu đi lại của người dân và phương tiện.

Dữ liệu phục vụ phân tích được tổng hợp từ thông tin phương tiện ghi nhận qua camera, GPS, thẻ vé điện tử và các nguồn dữ liệu giao thông liên quan, sau đó được trực quan hóa trên bản đồ để cơ quan quản lý theo dõi.

So với khảo sát trực tiếp, việc khai thác các nguồn dữ liệu số có thể giúp ma trận O-D được cập nhật thường xuyên hơn, phản ánh sự thay đổi của các luồng di chuyển theo thời gian. “Đây là yếu tố quan trọng khi nhu cầu đi lại trong đô thị không cố định mà biến động theo giờ, ngày và khu vực”, ông Trường nhấn mạnh.

Theo ông Trường, năm 2026, doanh nghiệp đã hoàn thành phiên bản 1 của phân hệ này. Trong đó, ma trận O-D là một công nghệ lõi, giúp lượng hóa nhu cầu đi lại qua dữ liệu. Hệ thống hướng đến việc trả lời bốn câu hỏi cơ bản: có bao nhiêu chuyến đi, chuyến đi xuất phát từ đâu, đến đâu và diễn ra vào thời điểm nào.

Kết nối dữ liệu, mở rộng khả năng phân tích giao thông

Không chỉ phục vụ phân tích nhu cầu đi lại qua ma trận O-D, Viettel ITS còn tích hợp nhiều phân hệ phục vụ quản lý và điều hành giao thông. Theo ông Đào Xuân Trường, nền tảng được thiết kế với kiến trúc tổng thể, cho phép các phân hệ kết nối, trao đổi và chia sẻ dữ liệu thông qua API cùng các chuẩn kết nối.

Hệ thống tích hợp nhiều chức năng như giám sát giao thông, điều khiển đèn tín hiệu thích ứng, quản lý sự cố, mô phỏng giao thông, quản lý vận tải và bãi đỗ xe. Bên cạnh phục vụ cơ quan quản lý, nền tảng còn hướng đến cung cấp thông tin giao thông cho người dân qua nhiều kênh.

Ông Trường cho biết, tại Hà Nội và TP.HCM, các bảng thông tin điện tử ven đường đã được triển khai, bước đầu phát huy hiệu quả. Thông tin cũng có thể được cung cấp qua Google Maps, VOV và các kênh phát thanh.

Một hướng kết nối khác là công nghệ V2X, cho phép trao đổi dữ liệu giữa phương tiện với phương tiện, phương tiện với hạ tầng và các đối tượng tham gia giao thông. Theo ông Trưởng, công nghệ này có thể trở nên phổ biến tại Việt Nam trong khoảng 3 - 5 năm tới.

Bên cạnh khả năng kết nối, an toàn thông tin cũng là yêu cầu quan trọng. Doanh nghiệp thực hiện giám sát, quản lý hệ thống và định kỳ rà soát lỗ hổng bảo mật. Ông Trường lưu ý, yếu tố con người có thể trở thành mắt xích yếu trong bảo đảm an toàn hệ thống. Vì vậy, việc đào tạo định kỳ cho đội ngũ quản lý, vận hành cần được thực hiện song song với các giải pháp kỹ thuật.

Hiện Viettel ITS đã được triển khai tại một số địa phương trong nước như Huế, Hải Phòng, An Giang, Đồng Tháp, đồng thời có các hệ thống tại Peru, Lào và khu vực Trung Đông. Theo ông Trường, quá trình triển khai ở nước ngoài cũng cho thấy sản phẩm cần tiếp tục được cải tiến, chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc tế để đáp ứng yêu cầu của khách hàng và người sử dụng.