Đề án 1 triệu ha lúa tạo chuyển biến lớn trong nhận thức của nông dân An Giang

Thông tin được Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang Trần Thanh Hiệp xác nhận với phóng viên Báo Điện tử VTC News chiều 3/11. Theo ông Hiệp, Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp (Đề án 1 triệu ha) đã tạo chuyển biến về tổ chức sản xuất và nhận thức của người dân tỉnh này.

Hiện nay, hơn 76.250 hộ nông dân An Giang đã tham gia thực hiện Đề án 1 triệu ha; khoảng 41 doanh nghiệp, tập đoàn tham gia cung ứng vật tư và liên kết tiêu thụ; cơ giới hóa được áp dụng đồng bộ trên diện tích tham gia. Tỉnh tổ chức nhiều lớp tập huấn, từng bước triển khai cấp mã vùng trồng, xây dựng cơ sở dữ liệu, nhật ký sản xuất và đặc biệt là triển khai các mô hình MRV để từng bước hình thành cơ sở đo đếm, báo cáo và thẩm định giảm phát thải.

Ông Trần Thanh Hiệp cho biết, An Giang là một trong những địa phương vùng Đồng bằng sông Cửu Long, với hơn 1,34 triệu ha lúa, sản lượng gần 8,8 triệu tấn trong năm 2025, đóng góp quan trọng vào bảo đảm an ninh lương thực quốc gia và nguồn cung gạo xuất khẩu. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu giảm phát thải ngày càng cao, nông dân chuyển sang sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp, hiệu quả và bền vững là yêu cầu cấp thiết, cũng là định hướng cốt lõi của Đề án.

Sau 2 năm triển khai Đề án 1 triệu ha, An Giang xác định đây không chỉ là một chương trình sản xuất lúa, mà là bước chuyển quan trọng trong tổ chức lại ngành hàng lúa gạo theo hướng nâng cao giá trị, giảm chi phí, giảm phát thải, thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao thu nhập cho nông dân.

Quy mô Đề án 1 triệu ha ngày càng mở rộng

Năm 2025, An Giang đã đạt 150.151 ha lúa chất lượng cao, vượt 4% kế hoạch. Vụ Đông Xuân 2025-2026 đạt 159.667 ha với sản lượng hơn 1,24 triệu tấn; đến vụ Hè Thu 2026 đạt 160.955 ha (87,6% kế hoạch năm), ước thực hiện vụ Thu Đông/Mùa 2026 đạt 184.035 ha (100,2% kế hoạch).

Đặc biệt, các mô hình giảm lượng giống xuống còn 80 kg/ha, tiết kiệm chi phí 3,24 triệu đồng/ha và nâng lợi nhuận thêm 4,37 triệu đồng/ha so với đối chứng. Đây là minh chứng rõ ràng cho hiệu quả sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

Đáng chú ý, các tiêu chí của Đề án ngày càng được áp dụng sâu hơn, từ giảm giống, giảm phân bón, giảm thuốc bảo vệ thực vật đến quản lý nước theo phương pháp tưới ngập khô xen kẽ và thu gom rơm rạ.

“Hiệu quả của mô hình bước đầu được khẳng định rõ trong thực tế sản xuất. Qua 2 năm, tỉnh triển khai 100 mô hình trình diễn, huy động sự tham gia của doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân. Kết quả cho thấy các mô hình có thể giảm lượng giống, giảm chi phí đầu vào và tăng lợi nhuận một cách có ý nghĩa”, lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường An Giang khẳng định.

Qua thống kê giai đoạn 2024-2025, các mô hình của An Giang giảm chi phí từ 3,3-5 triệu đồng/ha, lợi nhuận tăng thêm khoảng 3,6-9,3 triệu đồng/ha; lượng phát thải khí nhà kính giảm khoảng 7,56-8,11 tấn CO2 tương đương/ha. Đây là những kết quả rất quan trọng để thuyết phục nông dân thay đổi tập quán sản xuất.

Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường An Giang, hiệu quả của Đề án 1 triệu ha còn giúp diện tích liên kết tiêu thụ lúa gạo theo chuỗi giá trị được duy trì và mở rộng. Từ đầu năm 2026 đến nay, tổng diện tích liên kết sản xuất và bao tiêu lúa gạo theo chuỗi trên địa bàn tỉnh đã đạt 103.992 ha, với sự tham gia đồng hành của 29 doanh nghiệp xuất khẩu lớn và 38 hợp tác xã nông và nhiều hộ nông dân sản xuất quy mô lớn.

Các hình thức liên kết chủ yếu thông qua cung ứng vật tư đầu vào gắn với bao tiêu sản phẩm và liên kết sản xuất theo tiêu chuẩn. Mô hình liên kết trong vùng Đề án không chỉ dừng lại ở việc bao tiêu đầu ra mà đã chuyển dần sang hình thức doanh nghiệp cung ứng giống xác nhận, vật tư sinh học, hướng dẫn kỹ thuật canh tác giảm phát thải, thu gom rơm rạ và thỏa thuận chốt giá thu mua có lợi nhất cho người trồng lúa khi kiểm soát tốt được dư lượng để tham gia xuất khẩu sang các thị trường khó tính (Châu Âu, Mỹ, Hàn Quốc ...).

Kết nối tri thức, công nghệ và thị trường

Ngoài những hiệu quả bước đầu, tỉnh An Giang cũng nhận ra các rào cản trong triển khai Đề án 1 triệu ha cần tiếp tục tháo gỡ. Đó là hạ tầng thủy lợi tại một số vùng chưa đáp ứng yêu cầu điều tiết nước chủ động; tập quán sử dụng giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật còn khó thay đổi; năng lực quản trị và quản lý dữ liệu của một số hợp tác xã còn hạn chế.

Đặc biệt, liên kết tiêu thụ chưa ổn định, phần lớn sản lượng vẫn thông qua thương lái, trong khi cơ chế khuyến khích thị trường đối với sản phẩm lúa gạo phát thải thấp chưa thực sự rõ nét. Nếu không giải quyết đồng bộ các vấn đề này, việc nhân rộng mô hình sẽ khó đạt hiệu quả bền vững.

Với những khó khăn trên, việc khởi động Dự án “Phát triển chuỗi giá trị lúa gạo bền vững, phát thải thấp và thích ứng biến đổi khí hậu tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long” (GoRice) do Chính phủ Canada tài trợ vào cuối tháng 10 vừa qua có ý nghĩa thiết thực. An Giang kỳ vọng GoRice sẽ góp phần kết nối các nguồn lực, tri thức, công nghệ và thị trường; hỗ trợ nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp chuyển từ sản xuất riêng lẻ sang hợp tác theo chuỗi giá trị lúa gạo chất lượng cao, phát thải thấp và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Năm 2027, An Giang phấn đấu thực hiện khoảng 190.000 ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp, đồng thời chuyển trọng tâm từ mở rộng diện tích sang nâng cao chất lượng, hiệu quả, khả năng truy xuất và mức độ liên kết tiêu thụ. Sở Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục cùng các cơ quan, địa phương liên quan phối hợp chặt chẽ với Tổ chức Oxfam và các đối tác để cụ thể hóa các nội dung hợp tác của Dự án GoRice, lồng ghép phù hợp với mục tiêu của Đề án 1 triệu ha lúa.

“Chuyển đổi ngành hàng lúa gạo theo hướng xanh và bền vững là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự đồng hành của Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã, nông dân và các đối tác phát triển. Tỉnh An Giang tiếp tục quan tâm chỉ đạo, tạo , điều kiện thuận lợi theo thẩm quyền và phối hợp tích cực để Dự án GoRice triển khai hiệu quả, mang lại lợi ích thiết thực cho người sản xuất, nâng cao giá trị hạt gạo và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng xanh của vùng Đồng bằng sông Cửu Long”, ông Trần Thanh Hiệp cam kết.