Nghệ An mở rộng vùng lúa phát thải thấp, tiết kiệm hơn 40% nước tưới

Ngày 22/9, Trung tâm Khuyến nông quốc gia phối hợp UBND tỉnh Nghệ An và Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Diễn đàn Khuyến nông @ Nông nghiệp với chủ đề “Giải pháp nhân rộng mô hình canh tác lúa phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh”.

Diễn đàn có sự tham gia của các cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ chức và đại diện nông dân, nhằm trao đổi giải pháp mở rộng sản xuất lúa theo hướng giảm phát thải, nâng cao hiệu quả kinh tế.

Phát biểu khai mạc, bà Võ Thị Nhung, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An, cho biết sản xuất nông nghiệp phát thải thấp đang trở thành yêu cầu quan trọng trong quá trình chuyển đổi sang nền nông nghiệp xanh, thích ứng biến đổi khí hậu.

Nghệ An hiện có hơn 1,47 triệu ha đất nông nghiệp, diện tích trồng lúa hằng năm hơn 180.000 ha, sản lượng trên 1,1 triệu tấn. Do đó, giảm phát thải trong sản xuất lúa được tỉnh xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng.

Từ năm 2024, Nghệ An phối hợp với JICA, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Bắc Trung Bộ và Green Carbon Japan triển khai các mô hình tưới ướt - khô xen kẽ (AWD). Diện tích áp dụng quy trình canh tác phát thải thấp sau đó được mở rộng qua từng vụ.

Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 hình thành khoảng 50.000 ha lúa phát thải thấp, gắn với tổ chức lại sản xuất, nâng cao hiệu quả kinh tế và từng bước xây dựng chuỗi giá trị lúa gạo xanh.

Tiết kiệm hơn 40% nước tưới

Một trong những giải pháp được tập trung thảo luận tại diễn đàn là kỹ thuật tưới ướt - khô xen kẽ (AWD).

Thay vì duy trì nước thường xuyên trên mặt ruộng, nông dân điều tiết nước theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa. Phương pháp này giúp tiết kiệm nước, giảm chi phí bơm tưới và hạn chế phát sinh khí methane.

Theo báo cáo tại diễn đàn, chương trình AWD tại Bắc Trung Bộ đã được triển khai trên diện tích lũy kế hơn 159.000 ha, với hơn 254.000 hộ dân tham gia.

Riêng Nghệ An có hơn 108.000 ha trong diện tích triển khai lũy kế. Kết quả theo dõi cho thấy phương pháp AWD giúp tiết kiệm khoảng 28,6-42% lượng nước tưới mỗi vụ, giảm phát thải khí nhà kính khoảng 3,79-6,7 tấn CO₂ tương đương/ha/vụ.

Các mô hình cũng ghi nhận năng suất lúa được duy trì, thậm chí có xu hướng tăng so với phương thức canh tác đối chứng.

Ông Lê Quốc Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia, cho rằng hệ thống khuyến nông đóng vai trò quan trọng trong việc đưa tiến bộ kỹ thuật từ mô hình vào thực tế sản xuất, đồng thời kết nối nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và các tổ chức khoa học.

Theo định hướng, hoạt động khuyến nông không chỉ chuyển giao kỹ thuật mà cần tham gia sâu hơn vào tổ chức sản xuất, xây dựng vùng nguyên liệu, chuyển đổi số, liên kết chuỗi và phát triển nông nghiệp phát thải thấp.

Giảm phát thải phải gắn với tăng giá trị hạt gạo

Các đại biểu cho rằng, để mô hình được nhân rộng bền vững, ngoài yếu tố kỹ thuật, sản xuất lúa phát thải thấp phải mang lại hiệu quả kinh tế để tạo động lực cho nông dân thay đổi phương thức canh tác.

Ông Phan Văn Hòa, Giám đốc Công ty TNHH KHCN Vĩnh Hòa, cho rằng việc tổ chức lại sản xuất, lựa chọn giống, kiểm soát quy trình canh tác, phát triển các dòng gạo đặc sản và xây dựng liên kết tiêu thụ có ý nghĩa quan trọng trong nâng cao giá trị hạt gạo.

Theo các đại biểu, sản xuất lúa phát thải thấp không chỉ nhằm giảm khí nhà kính mà cần đồng thời giảm chi phí đầu vào, duy trì năng suất, nâng cao chất lượng và bảo đảm đầu ra ổn định.

Thời gian tới, các địa phương cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống thủy lợi, san phẳng đồng ruộng, tăng cơ giới hóa, sử dụng phân bón hợp lý, xử lý rơm rạ sau thu hoạch và ứng dụng công nghệ số trong đo đếm, giám sát phát thải.

Việc xây dựng hệ thống MRV (đo đạc, báo cáo và thẩm định) cũng được xem là khâu quan trọng để xác nhận kết quả giảm phát thải, tạo tiền đề hướng tới tham gia thị trường carbon.

Mục tiêu 50.000 ha lúa phát thải thấp vào năm 2030 vì vậy không đơn thuần là mở rộng diện tích mà còn gắn với thay đổi phương thức tổ chức sản xuất, nâng cao vai trò hợp tác xã và tăng liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân.