Cán bộ gây chậm hoàn thuế phải chịu trách nhiệm, kể cả bồi thường vật chất

Sáng 12/11, tại phiên chất vấn Bộ trưởng Bộ Tài chính, nhiều đại biểu Quốc hội đặt câu hỏi liên quan đến việc chậm hoàn thuế, sai lệch dữ liệu người nộp thuế và trách nhiệm của cơ quan quản lý trong giải quyết các vướng mắc cho người dân, doanh nghiệp.

Tham gia chất vấn, đại biểu Trần Anh Tuấn (đoàn TP.HCM) cho biết, hiện nay doanh nghiệp chậm nộp thuế phải chịu tiền chậm nộp với mức 0,03%/ngày.

Luật Quản lý thuế năm 2019 có quy định trường hợp Nhà nước chậm hoàn thuế phải trả lãi cho doanh nghiệp với mức tương ứng 0,03%/ngày. Tuy nhiên, Luật Quản lý thuế năm 2025 không còn quy định này.

Từ thực tế trên, đại biểu đề nghị Bộ trưởng làm rõ nguyên tắc về việc Nhà nước chậm hoàn có trả lãi bằng mức doanh nghiệp chậm nộp hay không?

Trả lời, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết hiện người dân và doanh nghiệp chậm nộp thuế phải chịu xử phạt hành chính và tiền chậm nộp.

“Nhà nước chậm của người dân thì phải chịu lãi suất không? Cá nhân tôi cho rằng phải theo nguyên tắc bình đẳng ‘lỗi của ai người ấy chịu’. Nếu người nộp thuế đã cung cấp hồ sơ đầy đủ, đúng quy định nhưng cơ quan thuế, cán bộ tiếp nhận không xử lý đúng thời hạn thì phải kiên quyết xử lý trách nhiệm, kể cả bồi thường vật chất. Vấn đề cơ bản là hồ sơ phải đúng, đủ và đúng quy định pháp luật”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Bộ trưởng cho biết, hiện nay, cơ quan thuế đang nỗ lực rút ngắn quy trình hoàn thuế.

Đối với hồ sơ thuộc diện hoàn thuế trước, kiểm tra sau (luồng xanh), thời gian giải quyết hiện chỉ 7 ngày. Với những trường hợp phải kiểm tra trước, hoàn thuế sau, cơ quan thuế đang phối hợp chặt chẽ với các đơn vị liên quan để xử lý.

Tuy nhiên, Bộ trưởng nhìn nhận, dù 100% hồ sơ của người nộp thuế đã được gửi trực tuyến, quá trình kiểm tra, đối chiếu hóa đơn vẫn cần thời gian, nhất là đối với những nhóm có nguy cơ rủi ro về thuế.

Nhắc lại nguyên tắc “lỗi của ai, người ấy chịu”, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, nếu lỗi thuộc về Nhà nước, về cán bộ thuế thì cán bộ thuế phải chịu trách nhiệm theo nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật.

Có trường hợp cơ quan thuế gửi thông báo sai

Cũng tại phiên chất vấn, đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy (đoàn Tây Ninh) phản ánh tình trạng dữ liệu giữa cơ quan thuế, cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ sở dữ liệu quốc gia chưa được cập nhật đồng bộ, dẫn đến sai lệch thông tin của người dân, doanh nghiệp.

Theo đại biểu, việc thiếu kết nối, liên thông dữ liệu khiến một số người dân bị treo hoặc khóa mã số thuế tự động, không thể kê khai, nộp thuế hay thực hiện các giao dịch điện tử. Người dân phải mất thời gian giải trình, phát sinh chi phí tuân thủ dù lỗi không xuất phát từ phía mình.

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng làm rõ kết quả khắc phục tình trạng này, đồng thời nêu giải pháp hỗ trợ các chủ doanh nghiệp bị tạm hoãn xuất cảnh do vướng mắc trong thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế.

Phản hồi ý kiến đại biểu, Bộ trưởng Bộ Tài chính thừa nhận trong quá trình chuyển đổi vừa qua, cơ quan thuế có một số trường hợp gửi thông báo sai đến người dân và doanh nghiệp.

Theo ông Ngô Văn Tuấn, trong quá trình chuyển đổi, ứng dụng công nghệ thông tin, Bộ Tài chính đang quyết liệt triển khai rà soát, chuẩn hóa dữ liệu nhằm khắc phục những bất cập phát sinh.

Dẫn ví dụ về mã số thuế và nghĩa vụ thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, ông cho biết cơ quan thuế phải phối hợp với cơ quan quản lý đất đai để cập nhật thông tin từng thửa đất.

Đặc biệt, trong bối cảnh sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính, việc chuẩn hóa dữ liệu càng phức tạp do phải cập nhật lại thông tin định vị, diện tích, mục đích sử dụng đất và các thông tin liên quan.

Bộ trưởng cho biết thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, thu thập dữ liệu đa chiều và tăng cường kết nối với cơ sở dữ liệu của các cơ quan khác, đặc biệt là dữ liệu trên VNeID.

Qua đó, kết nối chặt chẽ hồ sơ, thủ tục của cơ quan thuế với cơ sở dữ liệu của cơ quan công an, nhằm đơn giản hóa thủ tục và bảo đảm tính chính xác của thông tin liên quan đến người dân, doanh nghiệp.

Làm sạch mã số để ngăn trốn thuế, trục lợi

Liên quan đến công tác quản lý thuế, đại biểu Hoàng Ngọc Định (đoàn Tuyên Quang) dẫn số liệu báo cáo của Cục Thuế cho thấy hiện còn hơn 2,5 triệu mã số thuế cần rà soát, chuẩn hóa và làm sạch dữ liệu.

Trong số này có những doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký kinh doanh từ hàng chục năm trước nhưng mã số thuế vẫn chưa được xử lý dứt điểm.

“Trách nhiệm của Bộ, của cơ quan thuế đối với tình trạng tồn đọng trên? Và giải pháp xử lý trong thời gian tới như thế nào?”, đại biểu Định chất vấn.

Trả lời, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết việc làm sạch mã số thuế với doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký, dừng hoạt động là yêu cầu bắt buộc. Việc này cũng nhằm cải thiện mức độ tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế về minh bạch và hợp tác thuế.

Theo Bộ trưởng, do chưa hoàn tất làm sạch dữ liệu mã số thuế, Việt Nam bị Diễn đàn Toàn cầu và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đưa vào danh sách theo dõi về hợp tác thuế.

Bộ trưởng thông tin, từ đầu năm đến nay, khoảng 777.000 mã số thuế được làm sạch. Tuy nhiên, còn 2,5 triệu mã số thuộc các trạng thái doanh nghiệp, hộ kinh doanh đã ngừng hoạt động (trạng thái 03) hoặc không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký (trạng thái 06).

“Đây là khối lượng công việc rất lớn cần phải hoàn thành”, Bộ trưởng nói và nhấn mạnh nếu không thực hiện được, tại kỳ đánh giá của OECD vào quý II/2028, Việt Nam có thể không được đưa ra khỏi danh sách theo dõi, thậm chí bị đưa trở lại danh sách đen. Điều này sẽ tác động rất lớn đến sự phát triển kinh tế của đất nước.

Nhiều giải pháp được Bộ Tài chính thực hiện làm sạch mã số thuế. Trong đó, Bộ đề xuất xử lý các nghĩa vụ tài chính tồn đọng của doanh nghiệp và hộ kinh doanh đã ngừng hoạt động thời gian dài, gồm thuế môn bài, tiền phạt và tiền chậm nộp.

“Sau khi xử lý, làm sạch các nghĩa vụ tài chính này, cơ quan thuế sẽ tiến hành đóng mã số thuế, qua đó làm sạch môi trường kinh doanh, tạo môi trường an toàn, tránh tình trạng lợi dụng các mã số thuế không còn hoạt động để trốn thuế, kinh doanh bất hợp pháp trong thời gian tới”, ông Ngô Văn Tuấn nói.